Uşaqları ailənin yeni üzvünə necə hazırlayaq?
Uşaqlara ailəyə yeni bir üzvün daxil olacağını izah etmək bəzən göründüyündən daha çətin ola bilər. Uşaq valideynlərinin diqqətinin artıq ona deyil, qardaşına və bacısına yönələcəyini düşündüyü üçün onu qəbul etməkdə çətinlik çəkə bilər. Bəzən valideynlərin narahatlığı uşağın yeni doğulan üçün narahat olmasına səbəb olur. Ailənin yeni üzvünün varlığını uşağa necə izah etmək və uşağı yeni doğulana necə hazırlamaq lazım olduğuna dair cavabları araşdırdıq.
Uşağa nə vaxt ailəyə yeni bir üzvün qoşulacağını söyləmək lazımdır?
Uşaqların zaman anlayışı böyüklər kimi işləmir. Onlar səbirsizdirlər və doqquz ay gözləmək onlara uzun görünür. Risk müayinələri aparılaraq müsbət nəticə alınan və doğumun yekunlaşdığı aylardan sonra həm vaxtı qısa tutmaq, həm də bu xəbəri uşağa vermək daha faydalıdır. Ancaq ailə uşağa izah etməmişdən əvvəl uşaq ətrafdan eşidib ailəyə sual verirsə, yalan danışmamaq, vəziyyəti söyləmək lazımdır. Digər tərəfdən anada olan fiziki dəyişiklikləri görməzdən əvvəl uşağa məlumat vermək lazımdır ki, güvən hissi zədələnməsin.
Yeni körpə uşaqlara necə izah edilməlidir?
Söhbət uşağın özünü rahat, sakit hiss etdiyi və çoxlu yad adamların olmadığı bir mühitdə aparılmalıdır. Danışıqdakı cümlələrə, səs tonuna və davranış tərzinə diqqət yetirin. Valideynlər nə qədər rahat olarsa, uşaq da bir o qədər rahat olar. Uşaq valideynlərində narahatlıq hiss edirsə, bunun onun üçün narahatlıq yaradan bir şey olduğunu düşünür və reaksiya verir.
Söhbət etiraf və ya üzr istəmə kimi olmalıdır?
Evdə yaşanacaq dəyişikliklər uşağa sadə dillə izah edilməli, uşağın verdiyi suallara səbirlə cavab verilməlidir. Mücərrəd anlayışları çox qeyd etmək olmaz. "Səni onun qədər sevəcəyik, sən bizim ilk göz yaşımızsan" kimi xoş niyyətli ifadələr uşaqda sual işarələrinə səbəb ola bilər ki, bu da bacısına qarşı rəqabət hissi yarada bilər. Baş verənləri konkretləşdirmək və başa düşülməsini asanlaşdırmaq üçün uşağın körpə şəkillərini göstərməklə 0 dövr qeyd etmək olar. Digər tərəfdən, uşağın duyğularını ifadə etməsi çox vacibdir. Ona görə də onların müsbət və ya mənfi hisslərini ifadə etmələrinə imkan vermək lazımdır. Ona oyun yoldaşının gələcəyini söyləmək sonrakı prosesdə problemlər yarada bilər. Doğulanda çox balaca və kövrək olan körpə ilə oynaya bilmədiyini görmək onu məyus edəcək, "bir az böyüməsini gözlə" təsəllisi kifayət etməyəcək, çünki zaman anlayışı var. \ Valideynlərin uşağın reaksiyası ilə bağlı gözləntiləri də vacibdir. Ailənin diqqət mərkəzi olaraq, xoşbəxt bir uşaq üçün anasını paylaşacağı bir qardaşın doğulacağını öyrənmək çox da xoş olmaya bilər.
Uşaqlardan bu haqda soruşmaq lazımdırmı?
Yeni bir uşaq dünyaya gətirmək valideynlərin verməli olduğu bir qərardır. Bəzən uşaqlar oyun yoldaşları istədikləri üçün valideynlərindən təkid edə bilərlər. Ancaq valideynlər yeni uşağa hazır deyillər. Belə hallarda uşaq təkid etdiyi üçün yeni uşaq dünyaya gətirmək düzgün olmaz. Ailənin bu prosesi istəməsi və qəbul etməsi vacibdir.
Eynilə, uşağın yeni qardaş istəməməsi valideynlərin qərarını tamamilə təsir etməməlidir. Əlbəttə ki, bu vəziyyəti nəzərə almaq vacibdir, lakin qərarın mərkəzinə çevrilməməlidir.
Uşaq ailədə yeni üzv istəmirsə, onu necə razı salmaq lazımdır?
İlk növbədə uşağa başa salmaq lazımdır ki, bu, uşağın iradəsindən asılı olmayan bir vəziyyətdir. Qardaşının və ya bacısının olmasının müsbət tərəfləri izah edilməli, yaxın çevrədən nümunələr verilməli, uşağa bu prosesi həzm etmək üçün vaxt verilməlidir.
Qısqanclığa qarşı nə etmək olar?
Bütün ehtiyacları valideynləri tərəfindən qarşılanan, evin uşağı kimi diqqət və sevgi toplayan uşağın, yeni doğulan körpədən sonra özünə olan bu marağın azalacağını düşünərək qardaşını qısqanması təbiidir. Çünki, sevgi paylaşılacaq. Qardaşı dünyaya gəldikdən sonra ani dəyişikliklər yaşayan uşaq bunun səbəbini qardaşının doğulması ilə əlaqələndirir. Bu, yeni üzvə qarşı incikliyə səbəb olur. Buna görə də körpənin həyatında baş verə biləcək dəyişikliklərə körpə dünyaya gəlməmişdən əvvəl başlamaq lazımdır. Hamiləlik dövründə ata və ya ailənin başqa bir üzvü uşağın normal qarşıladığı ananın bəzi ehtiyaclarını öz üzərinə götürməlidir. Məsələn, atanızın gündəlik park gəzintisi etməsi. Beləcə, doğuşdan sonra körpəyə qulluq edən ana birdən-birə böyük uşağının əlindən əlini çəkmir.
Qardaş- bacısını incidən uşaqla necə davranmalı?
Valideynlərin anlaması lazım olan vacib məqam, uşağın əsəbiləşdiyi şəxsin əslində onun yeni doğulmuş qardaşı deyil, daha çox ona əvvəlki kimi davranmadığını düşündüyü valideynlərinin olmasıdır.
Ancaq uşaq bu qəzəbi ona dəyişikliklərin maddi mənbəyi kimi görünən qardaşına yönəldir. Ona görə də uşaq bu davranışların qarşısını almaq istəyirsə, ona həddindən artıq reaksiya verməməli və bu mövzuda mənfi hisslərini ifadə etməsinə icazə verilməlidir. Həddindən artıq reaksiya vermək həm uşağın qəzəbini artırar, həm də sonradan diqqət üçün istifadə etməsinə səbəb olar. Məsələn, 5 yaşdan kiçik uşaqlar verdikləri zərərin fərqində deyillər. Bu səbəblə uşağın öz qardaşına və ya bacısına tətbiq etdiyi və valideynlərin şiddət olaraq gördüyü bir münasibət, uşağın maraq duymasını təmin etmək üçün körpə ilə məşğul olduğu və onu müayinə etdiyi bir vəziyyət ola bilər. Bununla belə, kiçik bacı-qardaşları birlikdə olduqları zaman onları nəzarətsiz saxlamamaq faydalı olardı ki, onlara zərər dəyməsin. Valideynlərin düzgün münasibət göstərməkdə çətinlik çəkdikləri belə kritik vəziyyətlərdə mütəxəssisdən dəstək almaları da vacibdir.
Əfsanə Səlimi