Ulu Öndər vəsiyyətinin Şuşa təntənəsi: 5 illik tarixi zirvə- ÖZƏL
"Biz bir millət, iki dövlətik!" - Ümummilli Lider Heydər Əliyevin bu dahi kəlamı sadəcə bir şüar deyil, Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin əbədi varlıq fəlsəfəsidir. Ulu Öndər hələ 1921-ci ilin tarixi Qars müqaviləsini Naxçıvanın və bütövlükdə Azərbaycanın təhlükəsizlik qarantı kimi yüksək qiymətləndirir, bu təməlin gələcəkdə daha böyük strateji zirvələrə yol açacağına inanırdı. Zaman bu uzaqgörənliyi tamamilə sübut etdi. 15 iyun 2021-ci ildə, tariximizin və mədəniyyətimizin rəmzi olan Şuşada Prezident İlham Əliyev və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanan "Şuşa Bəyannaməsi", Qars müqaviləsindən düz bir əsr sonra iki qardaş ölkənin müttəfiqliyini rəsmən ən ali zirvəyə ucaltdı. Artıq bu tarixi sənədin imzalanmasından 5 il ötür. Bəs bu bəyannamə ötən dövr ərzində regionda və dünyada nələri dəyişdi?
"Olaylar"ın məlumatına görə, Milli Məclisin deputatı Sadiq Qurbanov bildirib ki, Şuşa Bəyannaməsinin qlobal və regional müstəvidə qazandığı bu böyük uğurun arxasında dayanan ən mühüm amillərdən biri, şübhəsiz ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasındakı sarsılmaz şəxsi dostluq, qardaşlıq və qarşılıqlı etimaddır. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində liderlərin şəxsi nüfuzu və siyasi iradəsi çox vaxt rəsmi müqavilələrdən daha həlledici rol oynayır. Hər iki dövlət başçısının xarizmatik liderliyi, prinsipiallığı və qlobal arenadakı yüksək nüfuzu Şuşa Bəyannaməsini kağız üzərində qalan bir sənəddən canlı, işlək və sarsılmaz bir güc mexanizminə çevirdi. Bu daxili və xarici siyasi sinerji Bakı ilə Ankaranın strateji hədəflərini tam uzlaşdıraraq qardaşlığı yeni epoxaya daşıdı:
"Məhz bu səmimi qardaşlıq təməli üzərində qurulan Şuşa Bəyannaməsinin ən mühüm tarixi çəkisi onun təhlükəsizlik və hərbi sahədə yaratdığı qoruyucu qalxandır. Bəyannaməyə əsasən, hər hansı üçüncü tərəfdən gələcək təhdid zamanı tərəflərin bir-birinə hərbi yardım göstərməsi öhdəliyi regionda güclər balansını tamamilə yenilədi. Son 5 ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Türk Ordusu modelinə tam uyğunlaşdırılması istiqamətində həlledici islahatlar aparıldı, keçirilən intensiv birgə təlimlər isə sabitliyin ən böyük təminatçısına çevrildi. Bakı və Ankaranın beynəlxalq müstəvidə vahid mövqedən çıxış etməsi artıq regionda bu iki dövlətin rəyi olmadan heç bir geosiyasi layihənin reallaşa bilməyəcəyini dünyaya diktə edir.
Bu strateji ittifaq enerji sektorunda, xüsusilə də qlobal gündəliyin əsas mövzususu olan "yaşıl enerji" məsələlərində özünü qabarıq göstərir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan və TANAP kimi nəhəng layihələrlə Avropanın enerji xəritəsini dəyişən iki qardaş ölkə, Şuşa Bəyannaməsindən sonra ekoloji və innovativ tərəfdaşlığa keçid etdi. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun "Yaşıl Enerji" zonası elan edilməsi bu sahədə Türk şirkətlərinin fəal iştirakına geniş qapı açdı. Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyini tam təmin edən İğdır-Naxçıvan qaz kəməri ilə yanaşı, bölgənin alternativ enerji resurslarının Türkiyə vasitəsilə qlobal bazarlara nəqli istiqamətində atılan addımlar iki dövləti iqlim hədəflərinin mərkəzinə daşıyır.
Liderlərin qətiyyətli baxışı sayəsində Şuşa Bəyannaməsi həm də bütövlükdə Türk Dünyasının dirçəliş manifestinə çevrildi. Azərbaycan-Türkiyə birliyi bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) onurğasını təşkil edir və digər Türk respublikaları üçün vahid inteqrasiya standartı rolunu oynayır. Xüsusilə Şərqlə Qərbi birləşdirən "Orta Dəhliz"in əsas halqası olan Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində Prezident İlham Əliyev və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın nümayiş etdirdiyi ortaq iddialı mövqe Türk dünyasının coğrafi və iqtisadi bütövləşməsini labüd edir. TDT daxilində təhlükəsizlik, humanitar və mədəni əlaqələrin dərinləşməsi məhz Şuşada əsası qoyulan bu böyük geosiyasi strateji zəkanın nəticəsidir.
Şübhəsiz ki, bu sarsılmaz siyasi-hərbi ittifaq güclü iqtisadi sinerjiyə söykənir. Son 5 ildə qarşılıqlı ticarət dövriyyəsində ciddi dinamika qeydə alınmış, Türkiyə Azərbaycanın ən mühüm iqtisadi tərəfdaşlarından biri statusunu daha da möhkəmləndirmişdir. Qeyri neft-qaz sektorundakı müsbət göstəricilər və qarşılıqlı milyardlarla dollarlıq sərmayə qoyuluşları - xüsusilə SOCAR-ın Türkiyədəki irimiqyaslı investisiyaları və Türk şirkətlərinin Qarabağın sürətli bərpasındakı müstəsna rolu - Şuşa Bəyannaməsinin yaratdığı hüquqi və mənəvi güvənin birbaşa təzahürüdür. Liderlərin iqtisadi əməkdaşlıq qarşısında qoyduğu əsas hədəf isə ticarət dövriyyəsini 15 milyard dollara çatdırmaqdır.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin canından çox sevdiyi Azərbaycan və onun qardaşı Türkiyə bu gün tarixinin ən qüdrətli dövrünü yaşayır. Şuşa Bəyannaməsi ötən 5 ildə sübut etdi ki, İlham Əliyev və Rəcəb Tayyib Ərdoğan dostluğunun sarsılmaz təməlləri üzərində ucalan bu ittifaq müvəqqəti konyunktur xarakterli deyil, əbədi və sarsılmazdır. Bu sənəd həm Heydər Əliyevin "Bir millət, iki dövlət" vəsiyyətinin tam strateji təntənəsi, həm də gələcək Türk əsrinin rəsmi və qətiyyətli başlanğıcıdır".