ABŞ Rusiyaya qarşı sanksiyaları artırır, iqtisadi əməkdaşlığı da müzakirə edir- iqtisadçıdan açıqlama- ÖZƏL

"The New York Times" qəzetinin məlumatına görə, ABŞ administrasiyası Ukrayna müharibəsi ilə bağlı danışıqlar fonunda Rusiya ilə gələcək iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarını da nəzərdən keçirir. Ağ Ev iqtisadi əlaqələrin danışıqlar prosesinə təsir göstərə biləcəyini düşünür. Bununla yanaşı, Vaşinqtonda Rusiyaya iqtisadi təşviqlərin müharibə başa çatmadan təqdim edilməsinin məqsədəuyğunluğu ilə bağlı fikir ayrılığı var. Mövcud sanksiyalar qüvvədə qalmaqla yanaşı, ABŞ Konqresi Rusiyanın enerji sektoru və digər gəlir mənbələrinə qarşı təzyiqin artırılmasını nəzərdə tutan yeni sanksiyalar paketini dəstəkləyib. Moskva isə yeni məhdudiyyətlərin sülh danışıqlarını çətinləşdirə biləcəyini açıqlayıb.

ABŞ-ın Rusiyaya qarşı sanksiya təzyiqini artırması, eyni zamanda gələcək iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə etməsi nə dərəcədə real və effektiv yanaşmadır?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı  Akif Nəsirli Olaylar.az-a açıqlama verib:

" Bu yanaşma ziddiyyətli görünsə də, diplomatik baxımdan tamamilə qeyri-real deyil. ABŞ eyni vaxtda iki ayrı alətdən istifadə edə bilər: sanksiyalarla Rusiyaya iqtisadi təzyiq göstərmək, danışıqlar masasında isə gələcəkdə sanksiyaların yumşaldılması və müəyyən iqtisadi əlaqələrin bərpasını mümkün təşviq kimi saxlamaq. 2026-cı ilin sentyabrında ABŞ Rusiyanın enerji və müdafiə sektorlarına qarşı yeni sanksiya qanununu qəbul edib, eyni zamanda Vaşinqtonun Moskva ilə danışıqları davam etdirilir.
Burada əsas məsələ iqtisadi əməkdaşlığın müharibə davam etdiyi vaxt tam bərpa edilməsi deyil, onun danışıqlar prosesində şərti iqtisadi stimul kimi istifadə olunmasıdır. ABŞ rəsmilərinin avqust ayında müharibə davam etdiyi müddətdə Rusiyaya iqtisadi güzəştlərin nəzərdən keçirilməyəcəyini bildirməsi də bu yanaşmanın hazırkı mərhələdə daha çox danışıqlar üçün gələcək imkan kimi saxlanıldığını göstərir.
Əgər müharibə başa çatmadan ABŞ və Rusiya arasında genişmiqyaslı iqtisadi əməkdaşlıq başlasa, bunun ən böyük təsiri enerji bazarında hiss oluna bilər. Rusiya dünyanın əsas neft və qaz ixracatçılarından olduğuna görə onun ixracına qoyulan məhdudiyyətlərin yumşaldılması bazara əlavə təklif çıxara, neft və qaz qiymətləri üzərində aşağı istiqamətli təzyiq yarada bilər. Bununla yanaşı, hazırda enerji bazarında başqa geosiyasi amillər də qiymətlərə ciddi təsir göstərdiyindən bütün dəyişiklikləri yalnız ABŞ-Rusiya münasibətləri ilə izah etmək düzgün olmaz.
Rusiya iqtisadiyyatı üçün isə sanksiyaların mərhələli şəkildə yumşaldılması xarici valyuta gəlirlərinin artması, ixrac logistikasının və ödəniş kanallarının genişlənməsi, texnologiya və kapitala çıxışın müəyyən qədər yaxşılaşması demək ola bilər. Xüsusilə enerji sektoruna dair məhdudiyyətlərin azalması Moskvanın büdcə gəlirlərinə müsbət təsir göstərə bilər. Əks istiqamətdə isə sanksiyaların daha da sərtləşdirilməsi Rusiyanın enerji gəlirlərini və xarici bazarlara çıxış imkanlarını məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyır. Yeni ABŞ qanunu məhz enerji və müdafiə sektorlarını, həmçinin sanksiyalardan yayınmaqda istifadə edilən tanker şəbəkəsini hədəfləyir.
Lakin burada ciddi bir məhdudiyyət var. ABŞ-Rusiya iqtisadi əlaqələrinin bərpası yalnız Vaşinqton və Moskvanın qərarından asılı deyil. Avropa ölkələrinin, Ukraynanın və digər müttəfiqlərin mövqeyi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sanksiyalar sisteminin bir hissəsinin aradan qaldırılması ilə digər məhdudiyyətlərin qüvvədə qalması şirkətlər üçün hüquqi və maliyyə risklərini yüksək saxlaya bilər. Buna görə müharibə başa çatmadan böyük həcmli Qərb investisiyalarının Rusiyaya qayıtması daha mürəkkəb məsələdir.
Ümumiyyətlə, ABŞ üçün sanksiya təzyiqi ilə iqtisadi təşviq imkanını eyni vaxtda masada saxlamaq danışıqlarda istifadə olunan praktik mexanizm kimi mümkündür. Amma bunun real iqtisadi əməkdaşlığa çevrilməsi üçün əvvəlcə atəşkəs və daha sonra sanksiyaların hansı ardıcıllıqla, hansı şərtlərlə və hansı sahələr üzrə yumşaldılacağı barədə razılaşma lazımdır. Hazırkı vəziyyətdə isə ABŞ-ın Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etməsi göstərir ki, genişmiqyaslı iqtisadi normallaşma hələ baş verməyib".

Zeynəb Mustafazadə