Vətəndaşlar mənzillərinə niyə sahib çıxa bilmirlər? - PROBLEM
Məhkəmələr qanundakı boşluqdan sui-istifadə edirlər
Ölkədə tikinti bumunun davam etməsinə baxmayaraq hələ də yeni tikilən mənzillərin qeydiyyat məsələsində problemlər yaşanmaqdadır. Etiraf edək ki, sözügedən məsələnin indiyə qədər çözülməməsi sakinlərin sosial problemlərini gündəmə gətirmiş olur. Belə ki, uzun müddətdən bəri yeni tikilən binalara köçən bir sıra vətəndaşlar hələ də kommunal xidmətdən məhrumdurlar. Çünki kommunal xidmət sahələri binanın dövlət qeydiyyatına alınmamasını əsas gətirərək qaz, su, istilik və elektrik enerjisi verilməsindən imtina edirlər. Üstəlik vətəndaşlar faktiki yaşadıqları mənzillərə sahiblik hüququ əldə edə bilmirlər.
Azərbaycan Hüquq İslahatları Mərkəzi İctimai Birliyinin həmtəsisçisi, vəkil Gülnar Qurbanova bildirib ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 139-1.1.6-cı maddəsinə əsasən, mənzil-tikinti kooperativi (MTK) binasında yaşayış (qeyri-yaşayış) sahəsinin verilməsi barədə mənzil-tikinti kooperativi üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı (qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş pay haqqı tam ödənildikdə) daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin dövlət qeydiyyatı üçün əsas hesab olunur. Bu normanın mənasından görünür ki, kooperativ üzvləri mənzillər üzərində mülkiyyət hüquqlarının qeydiyyatı ilə bağlı birbaşa Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyest Xidmətinə (DƏDRX) müraciət edə bilərlər: "Lakin qeyd etmək lazımdır ki, belə müraciətlərə DƏDRX tərəfindən, bir qayda olaraq, imtina cavabı gəlir. Bu imtinalarla bağlı DƏDRX qarşı inzibati icraat qaydasında iddialar qaldırılsa belə, məhkəmə təcrübəsi onu göstərir ki, bu iddialar heç də bütün hallarda təmin edilmir, hətta birinci instansiya məhkəmələri MTK-da olan mənzil üzərində mülkiyyət hüququnun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınması, bu barədə çıxarışın verilməsi vəzifəsinin Reyest Xidmətinə həvalə edilməsi barədə qətnamələr qəbul edir. Həmin məhkəmə aktları yuxarı instansiya məhkəmələri tərəfindən, bina istismara qəbul edilmədiyinə görə, ləğv edilir. Məhkəmələr mövqelərini onunla əsaslandırırdılar ki, şəhərsalma və tikinti qanunvericiliyin mənasından görünür ki, tikintinin başa çatmış hesab edilməsi üçün onun istismar üçün yararlı olub-olmaması yoxlanılmalı və yalnız bundan sonra istifadəçilərə təhvil verilməlidir". Hüquqşünasın sözlərinə görə, 2013-cü ilin yanvarın 1-dən qüvvəyə minmiş (bəzi müddəalar istisna olmaqla) Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 101.1-ci maddəsinə əsasən tikinti obyektinin istismarına icazə verilməsi tikintisi başa çatmış obyektin və ya onun bir hissəsinin şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərin tələblərinə uyğun tikildiyinin və ondan təyinatı üzrə istifadənin mümkünlüyünün təsdiq edilməsidir. Digər tərəfdən Mülki Məcəllənin 178.8-ci maddəsinə əsasən mənzil, bağ, qaraj və ya başqa kooperativin üzvü, pay yığımına hüququ olan digər şəxslər kooperativin verdiyi mənzil, bağ, qaraj və ya ayrı qurğu üçün pay haqqını tam verdikdə, həmin əmlaka mülkiyyət hüququ əldə edirlər. Daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququnun əldə edilməsi qaydasını özündə ehtiva edən Mülki Məcəllənin 178.2-ci maddəsinin tələbinə əsasən yeni yaranmış daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququ onun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alındığı andan əmələ gəlir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin 25 oktyabr 2010-cu il tarixli qərarına əsasən, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 178.8-ci maddəsi həmin Məcəllənin 146.1-ci, 146.2-ci, 178.1-ci və 178.2-ci maddələrinin və Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəlləsinin 113-cü maddəsinin müddəalarına uyğun olaraq tətbiq edilməlidir. Kooperativin üzvü və pay yığımına hüququ olan digər şəxslər kooperativin verdiyi mənzil, bağ, qaraj və ya ayrı qurğu üçün pay haqqını tam verdikdə həmin əmlaka sahiblik və istifadə etmək hüququnu, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alındıqdan sonra isə sərəncam vermək hüququnu əldə edirlər: "Göründüyü kimi Mülki Məcəllə pay haqqını tam verən kooperativ üzvünə kooperativin verdiyi mənzildən istifadə etmək hüququnu verdiyi halda, Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi bunu tikinti obyektinin istismarına icazə verilməsi ilə şərtləndirir. İlk baxışdan belə təsəvvür yarana bilər ki, bu iki norma arasında ziddiyət var. Lakin əslində Mülki Məcəllə mənzilə dair istifadə hüququnun yaranma anını müəyyən etdiyi halda, Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi həmin hüquqdan istifadə etməyin, bir növ, qaydasını müəyyən edir. Aydın məsələdir ki, qanunverici burada vətəndaşların tikinti obyektindən təyinatı üzrə təhlükəsiz istifadə edilməsini təmin etmək məqsədi güdür. Lakin eyni zamanda "Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu 2.1-ci maddəsinə uyğun olaraq daşınmaz əmlaka mülkiyyət və digər əşya hüquqlarının dövlət qeydiyyatı Mülki Məcəlləsinə uyğun olaraq daşınmaz əmlaka hüquqların əmələ gəlməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) başqasına keçməsinin və bu hüquqlara xitam verilməsinin dövlət tərəfindən tanınması və təsdiq edilməsi barədə hüquqi aktdır. Həmin Qanunun 8.0.6-ci maddəsinə əsasən mənzil-tikinti kooperativi binasında yaşayış (qeyri-yaşayış) sahəsinin verilməsi barədə mənzil-tikinti kooperativi üzvlərinin ümumi yığıncağının qərarı (qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş pay haqqı tam ödənildikdə) daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin dövlət qeydiyyatı üçün əsas hesab olunur. Göstərilənləri nəzərə alaraq hesab edirik ki, həm DƏDRX-in, həm məhkəmələrin kooperativ binada mənzil üzərində mülkiyyət hüququnun qeydiyyatının tikinti obyektinin istifadəyə verilib- verilməməsi ilə şərtləndirməsinə dair mövqeyi qanunsuz və əsassızdır".
Alim