Rəşad Məcid – sözün nüfuzu, qələmin məsuliyyəti

Müasir Azərbaycan ədəbi-mədəni mühitində bəzi adlar var ki, onların fəaliyyəti yalnız yazdıqları əsərlərlə məhdudlaşmır. Onlar eyni zamanda bir məktəb, bir düşüncə, bir mühit formalaşdırırlar. Rəşad Məcid də belə ziyalılardandır. O, şairdir, nasirdir, publisistdir, jurnalistdir, redaktordur. Ancaq bütün bu titulların fövqündə o, sözü sevən, sözə inanan və söz adamına dəyər verməyi bacaran şəxsiyyətdir.
Azərbaycan ədəbiyyatında hər nəslin öz səsi, öz nəfəsi olur. Rəşad Məcidin səsi isə gur hayqırtı ilə deyil, təmkinli düşüncə, səmimiyyət və daxili mədəniyyətlə seçilir. Onun poeziyasında da, nəsrində də, publisistikasında da eyni ruh yaşayır: insanı anlamaq, zamanı duymaq və oxucunu düşünməyə sövq etmək.
Rəşad Məcidin adını çəkərkən "525-ci qəzet"i xatırlamamaq mümkün deyil. Çünki bu qəzet uzun illər ərzində sadəcə informasiya məkanı olmayıb, Azərbaycan ədəbiyyatının canlı tribunalarından birinə çevrilib. Burada klassik qələmlə gənc istedad eyni səhifədə görüşüb. Məhz Rəşad Məcidin redaktorluq fəlsəfəsi nəticəsində qəzet yeni müəlliflər üçün açıq qapı olub.
Ədəbiyyat tarixində elə redaktorlar var ki, onlar yalnız mətn redaktə etmirlər, talelərə toxunurlar. Rəşad Məcid də həmin redaktorlardandır. Onun diqqəti, tövsiyələri, etimadı və dəstəyi sayəsində yüzlərlə gənc müəllif ilk dəfə oxucu qarşısına çıxıb. Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatında tanınan bir çox şair, yazıçı və publisistin ilk ciddi nəşrlərindən biri məhz "525-ci qəzet"in səhifələrində işıq üzü görüb. Bu, təkcə redaktorluq deyil, gələcəyə sərmayə qoymaqdır.
Onun ən qiymətli xüsusiyyətlərindən biri gənclərə münasibətidir. O, istedadı yaşla ölçmür. Əksinə, yeni qələmlərə həmişə həssaslıqla yanaşır, onları ruhlandırır və cəmiyyətə təqdim etməyə çalışır. Gənclərə inanmaq, onları dinləmək və onlara meydan vermək hər redaktora nəsib olmur. Rəşad Məcid isə bunu uzun illər ardıcıl şəkildə bacaran azsaylı ziyalılardandır.
Onun şəxsiyyətini tamamlayan cəhətlərdən biri də yumor hissidir. Ciddi görünüşünün arxasında incə və zərif yumor duyğusu dayanır. Dostları və həmkarları tez-tez qeyd edirlər ki, Rəşad Məcid məclislərin söhbətini mənalı zarafatları, hazırcavablığı və təbəssümü ilə canlandıran insanlardandır. Onun yumoru istehza üzərində deyil, həyat müşahidələri və intellektual baxış üzərində qurulur. Bu xüsusiyyət isə onu insanlara daha da yaxınlaşdırır.
Şair kimi Rəşad Məcid duyğuların sakit rəssamıdır. O, sevginin pafosunu deyil, həqiqətini yazır. Ayrılığın hay-küyünü deyil, səssiz ağrısını göstərir. Zaman, yaddaş, insan ömrü, dostluq, həsrət və sevgi onun poeziyasının əsas mövzularıdır. Misralarında söz özünü nümayiş etdirmir, hissi daşıyır. Elə buna görə də onun şeirləri oxucunun yaddaşında uzun müddət yaşayır.
"Hələ ki vaxt var", "Səbəbi sənsən", "Bir də gəlməyəcək..." kimi kitablarında müəllif insan ruhunun ən incə məqamlarını poetik dillə təqdim edir. Bu əsərlərdə oxucu bəzən öz keçmişini, bəzən yaşadığı sevgini, bəzən də itirdiyi zamanı tapır. Onun poeziyası səmimiyyətin poeziyasıdır.
Nəsrdə isə Rəşad Məcid hadisələri böyütmədən, insanı kiçiltmədən yazır. Xüsusilə "10 sentyabr" kitabında toplanan hekayələr gündəlik həyatın adi görünən məqamlarından böyük mənalar çıxarmağın mümkün olduğunu göstərir. Onun hekayələrində psixoloji dərinlik, canlı müşahidə və təbii dil xüsusi yer tutur. Oxucu əsərləri oxuyarkən müəllifin hadisədən çox insan taleyinə diqqət yetirdiyini hiss edir.
Publisistikası da ayrıca söhbətin mövzusudur. O, yazılarında təkcə jurnalist kimi faktları təqdim etmir, ziyalı kimi mövqe ortaya qoyur. Milli-mənəvi dəyərlər, ədəbiyyat, mədəniyyət, cəmiyyət və zaman haqqında düşüncələri oxucunu dialoqa çağırır. Onun publisistikası emosiyadan çox təfəkkürə söykənir.
Rəşad Məcidin fəaliyyəti göstərir ki, ədəbiyyat yalnız kitab yazmaq deyil. Ədəbiyyat həm də insan yetişdirmək, istedadı qorumaq, sözün nüfuzunu saxlamaq və cəmiyyətin mənəvi inkişafına xidmət etməkdir. Bu mənada onun gördüyü işlər yazdığı əsərlər qədər əhəmiyyətlidir.
Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatında Rəşad Məcid adı həm müəllif, həm redaktor, həm təşkilatçı, həm də ziyalı kimi hörmətlə çəkilir. O, illər keçdikcə dəyişən ədəbi prosesdə öz mövqeyini qoruyub saxlayan, sözə olan inamını itirməyən qələm adamıdır.
Çünki əsl ziyalı təkcə yazdığı kitablarla yox, yetişdirdiyi insanlar, qoruduğu dəyərlər və yaratdığı mühitlə yadda qalır. Rəşad Məcid də məhz belə ziyalılardandır. Onun yaradıcılığı və fəaliyyəti Azərbaycan ədəbiyyatının müasir tarixində özünəməxsus səhifə təşkil edir. Bu səhifə isə hələ uzun illər yeni oxucular, yeni müəlliflər və yeni nəsillər tərəfindən vərəqlənəcək.

Tural Balabəyli