Macar(lar) Türk birliyində qalırmı - YEKUN QƏRAR...

Dünya mediasında Macarıstandakı son parlament seçkilərindən sonra Orbanı əvəz edəcək yeni baş nazirin hansı xarici siyasət yürüdəcəyi haqda ən müxtəlif iddialar var. 

Musavat.com "Nezavisimaya qazeta" ya istinadən xəbər verir ki, əsas maraq mövzularından biri Budapeştdə baş verən siyasi dəyişikliklərin Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) necə təsir edəcəyi barədədir. 

Nəşr yazır ki, Ankara və Astana Macarıstanda qalib gələn partiyanın lideri ilə rəsmi nəzakət mübadiləsi apararkən, Azərbaycan, Qırğızıstan və Özbəkistan hələ rəsmi nəticələri gözləyir. "Türk paytaxtları Budapeştdə hakimiyyət dəyişikliyinin münasibətlərə necə təsir edəcəyini anlamağa çalışırlar.

Macarıstanın TDT-yə yolu sürətli olub: 2018-ci ildə müşahidəçi statusu alıb, 2019-cu ildə Budapeştdə TDT nümayəndəliyi açılıb, 2025-ci ildə isə qeyri-rəsmi sammit keçirilib. Lakin bu gün bu kursun davamlılığı sual altındadır" deyə, məqalədə bildirilir.

Siyasi analitik Dosım Satpayevin fikrincə, yekun nəticə 2026-cı ilin sonunda Türkiyədə keçiriləcək 13-cü dövlət başçıları sammitində bəlli olacaq. O zaman Macarın "Şərqə açılım" siyasətini davam etdirib-etdirməyəcəyi aydınlaşacaq.

Mütəxəssislərin bir qismi hesab edir ki, Budapeştin şərq yönümlü siyasəti zəifləyə bilər. Siyasi elmlər doktoru Darxan Kaletayevin fikrincə, yeni baş nazir Brüsselə daha çox yaxınlaşacaq və Macarıstanın xarici siyasət prioritetləri dəyişəcək.

Digər ekspertlər isə fərqli düşünür: Macarıstanın TDT ilə yaxınlaşması təkcə siyasi liderlərin seçimi deyil, uzunmüddətli milli strategiyadır və dəyişməz qalacaq. Onun fikrincə, Macarıstan öz tarixi köklərinə böyük önəm verir və hunlarla bağlı mənşə ideyası ölkədə güclü milli narrativə çevrilib. Bu isə türk dünyası ilə yaxınlığın ideoloji əsasını yaradır.

Ekspertin fikrincə, Macarıstanın TDT-də müşahidəçi statusu ona həm iqtisadi layihələrdə iştirak, həm də siyasi öhdəliklərdən yayınmaq imkanı verir. Buna görə də hökumət dəyişikliyi ciddi dönüş yaratmaya bilər.

Macarıstanın TDT ilə münasibətləri barədə bu mətnin arxasında emosional narrativdən çox, sərt geosiyasi hesablamalar dayanır. "Tarixi köklər", "hun irsi" və "mədəni yaxınlıq" kimi tezislər səslənsə də, real siyasətdə bu cür romantik izahların çəkisi məhduddur. Dövlətlər ideologiya ilə yox, maraqla hərəkət edir - Macarıstan da istisna deyil.

Ən əsas məqam budur: Budapeştin TDT ilə yaxınlaşması heç vaxt tam "Şərq dönüşü" olmayıb, bu, Aİ daxilində manevr qabiliyyətini artırmaq üçün yaradılmış çoxvektorlu diplomatik alətdir. Yəni Macarıstan nə Avropadan çıxır, nə də Türk dünyasına daxil olur - sadəcə hər iki istiqamətdən maksimum fayda götürməyə çalışır. Bu isə klassik "balans siyasəti"dir, amma zəif tərəfi odur ki, balans həmişə sabit qalmaz.

Yəni sərt desək: burada ideoloji romantika yox, soyuq maraq hesabı var.