Yol-nəqliyyat hadisəsi zamanı zərər cəkmiş sərnişin hansı hallarda kompensasiya ala bilər?
Mətbuatda yayılan xəbərə görə, İcbari Sığorta Bürosu (ISB) tərəfindən 2014-cü ilin aprelin 9-da Bakı-Qazax-Gürcüstan magistral yolunun Qazax rayonu, Çaylı kəndi ərazisindən keçən 483-cü kilometrliyində baş vermiş yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində ailə üzvünün ölümü ilə əlaqədar 5 000 manat, digər üzvlərin ağır və yüngül dərəcəli bədən xəsarətləri alması ilə əlaqədar isə ümumilikdə 7250 manat məbləğində kompensasiya ödənilib. Kompensasiya ödənişi poçt vasitəsi ilə 11 noyabr 2016-cı il tarixində köçürülüb. Məlumat üçün qeyd edək ki, ölkə qanunvericiliyində yol-nəqliyyat hadisələri zamanı sərnişinlərin sağlamlığına dəyən zərərə və ya ölümünə görə kompensasiyanın ödənilməsi məsələsi nəzərdə tutulsa da bundan istifadə edən vətəndaşların sayı olduqca məhduddur.
Mətbuatda yayılan xəbərə görə, İcbari Sığorta Bürosu (ISB) tərəfindən 2014-cü ilin aprelin 9-da Bakı-Qazax-Gürcüstan magistral yolunun Qazax rayonu, Çaylı kəndi ərazisindən keçən 483-cü kilometrliyində baş vermiş yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində ailə üzvünün ölümü ilə əlaqədar 5 000 manat, digər üzvlərin ağır və yüngül dərəcəli bədən xəsarətləri alması ilə əlaqədar isə ümumilikdə 7250 manat məbləğində kompensasiya ödənilib. Kompensasiya ödənişi poçt vasitəsi ilə 11 noyabr 2016-cı il tarixində köçürülüb. Məlumat üçün qeyd edək ki, ölkə qanunvericiliyində yol-nəqliyyat hadisələri zamanı sərnişinlərin sağlamlığına dəyən zərərə və ya ölümünə görə kompensasiyanın ödənilməsi məsələsi nəzərdə tutulsa da bundan istifadə edən vətəndaşların sayı olduqca məhduddur. Hüquqşünas Alim Hüseynli bildirib ki, buna səbəb sözügedən məsələni tənzimləyən qanunvericilik barədə vətəndaşların kifayət qədər məlumatının olmamasıdır.
Əslində "İcbari sığortalar haqqında" qanunda bu məsələlər öz əksini tapıb. Belə ki, "İcbari sığortalar haqqında" Azərbaycan Respublikası qanununun 27.1.6-cı maddəsinə əsasən İcbari Sığorta Bürosu Azərbaycan Respublikasının ərazisində baş verən hadisələr nəticəsində sağlamlığına zərər dəyən üçüncü şəxslərə aşağıdakı hallarda kompensasiya ödənişlərinin verilməsini təmin edir: üçüncü şəxsin sağlamlığına naməlum və ya oğurlanmış avtonəqliyyat vasitəsilə zərər vurulduqda; avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığorta müqaviləsi mövcud olmayan şəxs tərəfindən avtonəqliyyat vasitəsinin istifadəsi nəticəsində üçüncü şəxsin sağlamlığına zərər vurulduqda və vurulan zərərin əvəzi, zərərə görə məsuliyyət daşıyan şəxs və (və ya) onun məsuliyyətini sığortalamış sığortaçı tərəfindən ödənilmədikdə. Onun bildirdiyinə görə, kompensasiya ödənişini tələb etmək və almaq hüququna zərərçəkən üçüncü şəxs (yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində zərər çəkən fiziki şəxslər-fiziki şəxs öldüyü halda onun ailə üzvləri) malikdir. Daha dəqiq, sağlamlığa dəyən zərər üzrə kompensasiya ödənişi bu ödənişi tələb etmək hüququna malik olan şəxsin həmin ödənişin verilməsinə əsas olan hadisə barədə məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş yekun qərarından sonra Büroya təqdim etdiyi yazılı müraciəti əsasında ödənilir. Sağlamlığa dəyən zərər isə aşağıdakılardan ibarətdir:şəxsin yüngül, az ağır və ya ağır xəsarət alması; şəxsin əmək qabiliyyətini tam və ya qismən itirməsi (əlillik), şəxsin ölümü.
Kompensasiyanın məbləği necə müəyyən olunur?
Kompensasiyanın məbləğı məsələsinə gəldikdə, hüquqşünas bildirib ki, sağlamlığa dəyən zərər üzrə kompensasiya ödənişləri qanunvericilikdə dəqiqliyi ilə əksini tapıb. Zərərçəkənin ölməsi, o cümlədən aldığı bədən xəsarəti, xəstələnməsi, zəhərlənməsi və ya kontuziya olması nəticəsində sığorta hadisəsi baş verdiyi tarixdən 3 il ərzində ölməsi - 5000 manat; zərərçəkənin məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə ölmüş elan edilməsi - 5000 manat; zərərçəkənin bədən xəsarəti alması, zəhərlənməsi, yaxud kontuziya olması nəticəsində sığorta hadisəsi baş verdiyi tarixdən 3 il ərzində ona qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada əlillik qrupu təyin ya sağlamlıq imkanlarının məhdudluğunun müəyyən olunması: I qrup əlilliyə və ya 18 yaş tamam olana qədər sağlamlıq imkanlarının məhdudluğuna görə - 4000 manat; II qrup əlilliyə və ya beş il müddətinə sağlamlıq imkanlarının məhdudluğuna görə - 3000 manat; III qrup əlilliyə, iki il müddətinə və ya altı aydan iki ilə qədər müddətə sağlamlıq imkanlarının məhdudluğuna görə - 2000 manat; əlillik qrupu təyin olunması və ya sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu müəyyən olunmadan az ağır və ya ağır xəsarət alması - 1500 manat; yüngül xəsarət alması - 750 manat.
"Kompensasiya ödənişləri hesablanarkən hər hansı sığortaçı və (və ya) zərərə görə məsuliyyət daşıyan şəxs tərəfindən müvafiq zərərin əvəzinin ödənilməsi üçün zərərçəkənə verilmiş məbləğ çıxılır. Bir hadisə nəticəsində bir neçə üçüncü şəxsə dəyən zərərə görə zərərçəkənlərin hər birinə münasibətdə ayrı-ayrılıqda hesablanan öhdəliyin ümumi həcmi 50 000 manatı aşarsa, hər bir zərərçəkənə verilən kompensasiya ödənişi bu məbləğin (50 000 manatın) ona dəymiş zərərə mütənasib hissəsində həyata keçirilir. "İcbarı sığortalar haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda və "İstehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi hallarından icbari sığorta haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda" nəzərdə tutulmuş hallarda sığortaçı müvafiq icbari sığorta müqavilələri üzrə sağlamlığa və (və ya) əmlaka dəyən zərərlə bağlı öhdəliklərini ödəmə qabiliyyətinin olmamasına görə yerinə yetirə bilmədikdə də Büro tərəfindən kompensasiya ödənişi verilir. Iştirakçı müvafiq icbari sığorta müqavilələri üzrə öhdəliklərini ödəmə qabiliyyətinin olmamasına görə yerinə yetirə bilmədikdə kompensasiya ödənişlərinin verilməsi barədə Himayəçilər Şurası tərəfindən qərar qəbul olunur və bu halda kompensasiya ödənişləri qanunda nəzərdə tutulan qaydada həyata keçirilir. Kompensasiya tələbi ilə bağlı İcbari Sığorta Bürosuna verilən bütün məlumatlar və sənədlər həqiqətə uyğun olmalıdır. Məlumatlar və ya sənədlər həqiqətə uyğun olmadığı təqdirdə İcbari Sığorta Bürosu kompensasiya ödənişini tam və ya müvafiq hissəsini qeri qaytarılmasını məhkəmədən kənar və ya məhkəmə qaydasında tələb edə bilər. Eyni zamanda, "İcbari sığortalar haqqında" Qanunun 63.3 maddəsinə əsasən bu Qanunun 32.1.2-ci və 32.1.3-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda kompensasiya ödənişi həyata keçirdikdə, zərərçəkənin ona vurulmuş zərərə görə məsuliyyət daşıyan şəxs qarşısındakı tələb hüququ həmin ödəniş həcmində Büroya keçir".
Kompensasiyanın verilməsi qaydası
Onun sözlərinə görə, kompensasiya ödənişinin verilməsi üçün bu ödənişi tələb etmək hüququna malik olan şəxs İcbari Sığorta Bürosuna müəyyən olunmuş formada ərizə ilə müraciət etməlidir. Ərizə və sənədlər kompensasiya ödənişini tələb etmək hüququna malik olan şəxs tərəfindən Büroya şəxsən təqdim oluna və ya poçtla göndərilə bilər. Kompensasiya ödənişi barədə müraciət Büro tərəfindən qeydiyyata alınır. Bundan sonra müracət edən şəxsin təqdim etdiyi sənədlərə baxılır, əgər sənədlərdən hər hansı birinin çatışmadığı və ya sənədlərdəki məlumatlarda hər hansı səhv aşkar olunarsa, bu haqda müraciət edən şəxsə məlumat verilir. Müraciət edən şəxsdən müvafiq sənədləri qəbul etdikdən sonra Büro kompensasiya ödənişinin verilməsi üçün sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın təfərrüatları (hadisənin baş vermə vaxtı, yeri, hadisəsinin baş verməsində təqsirli olan və (və ya) zərərçəkən şəxs (şəxslər), həmçinin zərər dəymiş əmlak, zərərin xüsusiyyətləri) barədə arayışı (Avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası üzrə sığorta hadisəsi hesab edilə bilən halın baş verməsi faktını təsdiqləyən ARAYIŞ) və hadisə ilə bağlı digər sənədlərialmaq üçün səlahiyyətli orqana dərhal sorğu verir. Hadisə ilə əlaqədar sənədlərdən sonuncusunun Büroya təqdim edildiyi və (və ya) alındığı tarixdən 7 iş günündən gec olmayaraq Büro kompensasiya ödənişini verir, yaxud müraciət edən şəxsə kompensasiya ödənişinin verilməsindən imtina haqqında yazılı şəkildə əsaslandırılmış bildiriş verir.
Hansı hallarda kompensasiya ödənişindən imtina olunur?
Hüquqşünas bildirib ki, qanunvericiliyə əsasən aşağıdakı hallarda kompensasiya ödənişinin verilməsindən imtina olunur: hadisə və ya hal hərbi əməliyyatlar, terrorçuluq, kütləvi iğtişaşlar, nüvə partlayışı, radioaktiv çirklənmə ilə bağlı olduqda; kompensasiya tələbi mənəvi zərərlə və ya gəlir itkisi ilə bağlı olduqda; yol-nəqliyyat hadisəsi qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş məsuliyyəti istisna edən hallardan başqa, zərərçəkənin həmin hadisənin baş verməsinə yönəldilmiş qəsdən etdiyi qanunazidd hərəkətlərinin nəticəsi olduqda. Kompensasiya ödənişi bank və ya poçt köçürməsi yolu ilə nağdsız qaydada ödənilir.
Nurlan