CNN: Niyə “Odlar Yurdu” nəhəng qəsr və qalalarla doludur? - ÖZƏL

Təbii sərvətlərlə zəngin olan və Avropa ilə Asiyanın sərhəddində yerləşən Azərbaycanın transkontinental ölkəsi füsunkar, çoxşaxəli tarixə malikdir. "Odlar Yurdu" Makedoniyalı İsgəndər və Teymur kimi əfsanəvi fatehlərdən tutmuş Əhəmənilər, Roma, Osmanlı, Səfəvilər və Çar Rusiyası kimi geniş imperiyalara qədər hər kəs tərəfindən maraqla qarşılanıb.

Haİçəri Bakı şəhəri

Azərbaycanın təsirli tarixini görmək üçün çox uzaqlara getməyə ehtiyac yoxdur. Paytaxt Bakının ürəyi 2000-ci ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmiş orta əsr qalasıdır. Bu səs-küylü məhəllənin dar Şərq xiyabanları və çoxəsrlik evləri tarixi hamamlar, məscidlər, karvansaraylar və saraylarla səpilir.

Bakının qədim simvolu Qız Qalası da burada, Xəzər dənizinin yaxınlığında ucalır, onun əsrarəngiz forması hələ də mənşəyi ilə bağlı mübahisələri ruhlandırır. Bəzi tarixçilər bunun V əsrdə Zərdüşti od məbədi (ibadət yeri), digərləri isə 12-ci əsrdə qala divarları ilə birlikdə gəldiyinə inanırlar.

Hamısı müasir Azərbaycanın mədəniyyətində, mətbəxində, folklorunda, təfəkküründə öz izlərini qoyub. Bu arada, şəhər mərkəzlərindən tutmuş ucqar dağ zirvələrinə qədər ölkənin hər yerində tapılan çoxlu qalalar, qalalar və möhkəmləndirilmiş qüllələr onların mövcudluğunun və gücünün daha nəzərə çarpan xatırlatmaları olaraq qalır.

Ölkənin qalaları haqqında uşaqlar üçün kitab yazan aparıcı yerli memar və müəllif Elçin Əliyev deyir: "Azərbaycan min illərdir ki, dünyanın bir çox ticarət yollarının, o cümlədən Böyük İpək Yolunun kəsişməsindədir". "Min illər boyu burada bir çox xalqlar, mədəniyyətlər və adətlər keçib, yaşayıb və məskunlaşıb".

İçəri Bakı şəhəri

Azərbaycanın təsirli tarixini görmək üçün çox uzaqlara getməyə ehtiyac yoxdur. Paytaxt Bakının ürəyi 2000-ci ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmiş orta əsr qalasıdır. Bu səs-küylü məhəllənin dar Şərq xiyabanları və çoxəsrlik evləri tarixi hamamlar, məscidlər, karvansaraylarvə saraylarla səpilir.

Bakının qədim simvolu Qız Qalası da burada Xəzər dənizinin yaxınlığında ucalır, onun əsrarəngiz forması hələ də mənşəyi ilə bağlı mübahisələri ruhlandırır. Bəzi tarixçilər bunun V əsrdə Zərdüşti od məbədi (ibadət yeri), digərləri isə 12-ci əsrdə qala divarları ilə birlikdə gəldiyinə inanırlar.

Dördbucaqlı Mərdəkan qalası

Bakının şimalında Abşeron yarımadasının ətrafında bir sıra kiçik qalalar Xəzər dənizinə doğru uzanır. Orta əsrlərdə onlar əsas ticarət yollarını qoruyan və sahil xəttini işğaldan qoruyan vahid müdafiə sistemi yaratmışdılar və əfsanəyə görə, onların hamısı yeraltı tunellər vasitəsilə bir-birinə bağlıdır. Ən yaxşı qorunanlardan biri tarixi Mərdəkan kəndində XII əsrin sonlarında Şirvanşahlar sülaləsinin hökmdarı I Axsitan tərəfindən tikilmiş bu dördbucaqlı qaladır. İçəridə həyət və 72 metrlik qüllə var.

Çıraq Qala

Şimal-şərq Şabran bölgəsindəki qala və divarın bu möhkəmləndirilmiş fraqmentləri bu siyahıdakı ən qədim qaladandır - ehtimal ki, VI əsrə və Sasani İranı dövrünə aiddir. Yolla əlçatmaz olan səyahətçilər qayalı bir zirvənin üstündəki dramatik mənzərəyə getməlidirlər, lakin quru və dənizin möhtəşəm mənzərələri ilə mükafatlandırılırlar.

Çıraqın Gilgilçay divarı boyunca müşahidə məntəqəsi olduğu, hunlar kimi şimal köçəri tayfalarının Qafqaz dağ keçidləri və Xəzər sahilləri vasitəsilə hücumlarının qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmuş kütləvi müdafiə sistemi olduğu güman edilir. Onun adı azərbaycan dilindən tərcümədə "Çıraq qalası" kimi tərcümə olunur və təhlükə barədə xəbərdarlıq etmək üçün burada yandırılan odları nəzərdə tutur.

Şuşa qalası

2024-cü ildə rəsmən ləğv olunacaq separatçı Dağlıq Qarabağ bölgəsinin dağlarında Şuşa böyük mədəni və tarixi əhəmiyyətə malik şəhərdir. Qarabağ xanlığının banisi Pənah Əli xan (1748-1822) tərəfindən 1750-ci illərdə tikilmiş qalanın ətrafında böyüyüb. O vaxt Rusiya və İran Qafqaza nəzarət uğrunda mübarizə aparırdılar, buna görə də maksimum müdafiə üçün zəif xanlığın mərkəzi qalası üç tərəfdən keçilməz qayalarla əhatə olunmuş 5000 futluq dağ yaylasında ucaldılmışdı. Yerli əhəng daşından tikilmiş divarları 1,5 mil uzanır, üç böyük qapısı və çoxsaylı dairəvi mühafizə qüllələri var. 1795-ci ildə qaladakı qüvvələr Fars şahı Ağa Məhəmməd Xan Qacarın işğalı ilə məşhur şəkildə vuruşdular.