İş həyatına girən qadınların etdiyi ilk iş özlərini xoşbəxt hiss etmədikləri evliliklərinə son qoymaqdır: Qadınlar niyə boşanır?

Bu gün evliliyin məqsədini sevmək və sevilmək, müxtəlif fərdi ehtiyacları qarşılamaq və getdikcə çətinləşən həyat şərtlərində birindən dəstək alaraq həyatı paylaşmaq və uşaq sahibi olmaq kimi emosional məmnunluq kimi ümumiləşdirə bilərik. İnsanın evlənmək üçün ən mühüm motivasiya mənbəyi evli olmağın fərdi xoşbəxtliyə töhfə verəcəyinə inanmasıdır. Evlilik həm məsuliyyət, həm vəzifələrin bölüşdürülməsi, həm də romantik sevgidə birlikdə yaşamaq istəyi kimi qəbul edilə bilər. Müasir cəmiyyətlərdə hər sahədə baş verən dəyişikliklər təbii olaraq evlilik anlayışını, ailə anlayışını və ailəyə baxışı dəyişib. Bu dəyişikliklərin nəticələrindən biri də nikahın pozulması, boşanma nisbətinin artmasıdır.
Ölkəmizdə son zamanlar sayı artan çox mühüm sosial-mədəni məsələlərdən biri də budur: boşanmalar niyə artır?
Boşanma, tərifinə görə, ailə birliyini bitirən qanuni bir qərardır. Qanun çərçivəsində bağlanan rəsmi nikahın tam hüquqi xitam verilməsi kimi müəyyən edilə bilər. Sosioloji baxımdan bu, qadın və kişi arasında hüquqi, emosional və cinsi əlaqənin kəsilməsi deməkdir. Psixoloji baxımdan baxsaq, boşanma, ailə ayrılığı, kişi və qadınların dostları və ailə ətrafına da təsir edəcək psixoloji nəticələri olan mürəkkəb bir vəziyyət kimi qəbul edilə bilər. Xüsusilə son illərdə ölkəmizdə görülən boşanma nisbətlərindəki artım və boşanmadan sonra yaşanan sosial, iqtisadi və psixoloji problemlər psixoloqların maraq dairəsindədir. Mütəxəssislər bildirir ki, hətta könüllü və razılıq əsasında sonlandırılan evlilikdə belə, xitam və yeni bir başlanğıca uyğunlaşma ilə bağlı psixoloji çətinliklər yaşana bilər. Belə hallarda psixoloji dəstək almaq gələcək həyatında xeyirli başlanğıca töhfə verəcək.
Evliliyi bitirmək qərarı çox vaxt çətin olur. Cütlüklər bu qərarı verməzdən əvvəl aylar, hətta illərlə düşünə bilərlər. Ancaq ayrılığa doğru ilk addımı kimin atmasına gəlincə, aydın bir tendensiya ortaya çıxır. Araşdırmaların böyük bir hissəsi göstərir ki, boşanmaların böyük əksəriyyəti qadınlar tərəfindən törədilir. Bəs niyə qadınlar daha yüksək nisbətdə boşanmağı seçirlər? Bəzilərinin fikrincə, bu sualın cavabı ər-arvadın evlilikdə emosional ehtiyaclarını necə qarşılamaqda və ya qarşılaya bilməməsindədir. Ancaq bəziləri üçün vəziyyət daha mürəkkəbdir.
Əksər cəmiyyətlərdə boşanma nisbətən yeni bir hadisədir. Araşdırmalar göstərir ki, yüz il əvvəl İngiltərədə boşanma olduqca nadir olduğu halda, bu gün hər il 100.000-dən çox cütlük boşanır. ABŞ-da evliliklərin təxminən yarısı boşanma ilə bitir.
Psixoloq Ülkər Məmmədlinin fikrincə, boşanmaların artmasının qadınların emansipasiyası ilə üst-üstə düşməsi təsadüfi deyil.
"Ümumiyyətlə, araşdırmalar göstərir ki, 55 faizi qadın, 45 faizi kişi olmaqla, 19-50 yaş arasında olan 120 respondent arasında aparılmış tədqiqat zamanı məlum olub ki, respondentlərin coxu - 24,6 faizi evləndikdən iki il sonra, 23 faizi evliliyin ilk 6-12 ayında, 21,3 faizi evləndikdən 7-9 il sonra boşanma qərarına gəlib. Hətta bu boşanma qərarının daha çox qadınlar tərəfindən verildiyi məlum olub.
Real həyatda karyera yüksəlişi qadınlara müəyyən çətinliklər yaradır. Ailələrin çoxunda qadının sosial və iqtisadi vəziyyətindəki dəyişikliklə bağlı konfliktlərin sayı artır, mübahisələr və stresli situasiyalar yaranır. Çünki qadının ev işlərinə və ya birgə istirahətə ayırdığı vaxtın əvvəlkindən az olması ondan gözləntiləri tam təmin etmir.
Qadının təkbaşına və ya himayəsində olan uşaqları ilə nikahına son qoymağa cəhd etməzdən əvvəl ona iqtisadi müstəqillik verilməsi mütləqdir. Əgər qadınlar təkbaşına pul qazanmağın yolunu tapa bilmirlərsə, onların ayrılması olduqca çətin olur. Bundan əlavə, gender rolları kimi qadınlar iqtisadi müstəqillik əldə etməyə başladıqca daha da mürəkkəbləşir və təbii ki, evlilikdə daha çox münaqişə yaranır. Yəni, iş həyatına girən qadınların etdiyi ilk iş özlərini xoşbəxt hiss etmədikləri evliliklərinə son qoymalarıdır. Maddi cəhətdən özünü təmin edən və tez-tez daha yüksək təhsil səviyyələri ilə əlaqəli olan qadınlar, boşanmada ilk addımı özlərini və uşaqlarını dolandıra bilməyən qadınlardan daha çox atırlar. Bununla belə, təkcə iqtisadi müstəqilliyin artması qadınların niyə ərindən boşanmağa daha çox cəhd etdiyini tam izah etmir. Boşanmalara təşəbbüs göstərən qadınların nisbətinin artmaqda davam etməsinin səbəbləri müxtəlifdir.
Bir çox qadının evliliklə bağlı gözləntiləri reallıqla üst-üstə düşməyə bilər. Mütəxəssislər qadınların emosional ehtiyaclarını ödəməkdə kişilərdən daha çox gözləntilərə sahib olduqlarını və bunun evlilikdən sonra bir yanılqıya səbəb ola biləcəyini söyləyirlər. Qadınlar da evlilikdən daha az emosional fayda əldə edirlər ki, bu da subaylığın daha cəlbedici görünməsinə səbəb ola bilər. Evli kişilər daha çox yaşamaq və daha çox pul qazanmaq da daxil olmaqla bir çox fayda əldə etsələr də, qadınlar çox vaxt münasibətlərdən eyni şəkildə faydalanmırlar".
Psixoloq deyir ki, qadınlar ev işləri və uşaq tərbiyəsi məsuliyyətini öz üzərlərinə götürürlər ki, bu da işləyən qadınlar üçün stress mənbəyidir. Araşdırmalar evliliklərdə qadınların boşanma ehtimalının daha çox olduğunu göstərsə də, münasibətə son qoymağı seçməsələr belə, ayrılığı rəsmiləşdirmək istəyən və ya rəsmiləşdirməyə ehtiyacı olan qadınlar da var:
"Boşanmış qadınların həyatındakı dəyişikliklər kişilərdən fərqlidir. Boşanan hər bir qadın müxtəlif problemlər yaşayır. Yaxşı sosial dəstək və mübarizə bacarıqları olanlar bu vəziyyəti daha yaxşı idarə etsələr də, yenə də əziyyət çəkirlər. Bəlkə də buna görədir ki, cəmiyyətdə qadınlar bir çox problemlərə, aldatmalara, zorakılığa baxmayaraq evliliklərini davam etdirməyə çalışırlar. Boşanma əslində çoxlu itkilər gətirir. İqtisadi itkilər, sosial mövqe itkiləri, dostlardan uzaqlaşma nəticəsində yaranan itkilər, özünə inam itkiləri, öz ailəsinin təzyiqi nəticəsində yaranan məhdudiyyətin yaratdığı itkilər və s. də buna misal ola bilər. Bu, hər bir sosial-iqtisadi təbəqədə ən mühüm problem kimi görünür. Təəssüf ki, bu gün cəmiyyətlərdə kişilərin gözündə boşanmış qadın asanlıqla əldə oluna bilən qadın kimi görünür. Bunlar boşanma yükünün üzərinə əlavə bir yük gətirir. Nəticədə, boşanmış qadınların başqa insanlarla tanış olma ehtimalı da azalır. Boşanmış, işləməyən qadın aliment almaqla bağlı problemlərin öhdəsindən gəlməkdə, maddi problemlər, kiminlə yaşamaqda çətinlik çəkir. Boşanmış, uşağı olan qadın həm işləmək öhdəliyi, həm də övladının qayğısına qalmaqla bağlı problemlərlə mübarizə aparır. Bundan əlavə, qadının keçmiş yoldaşı övladına qarşı laqeyddirsə, qadının uşağına həm ana, həm də ata olmağı çətinləşir. Boşanan qadın bu problemlərin öhdəsindən gəlməyə çalışarkən, daxili aləmində tənhalıq hissi, özünə inamını itirməsi, gələcəyə dair narahatlıq, tanış olacağı yeni insanlara güvənmə problemi, depressiya, təzyiq altında hiss etmə, cəmiyyətin baxış bucağı ilə öhdəsindən gəlmək, yersiz tələblərlə mübarizə və təqiblər onun yükünü xeyli artırır.
Boşanma psixologiyası insanlarda mənfi düşüncə və davranışlara səbəb ola bilir. Son illərdə boşanma halları daha çox yayılıb. Boşanma psixologiyası üçün önəmli olan mənfi halların və yarana biləcək davranışların qarşısını almaqdır. Boşanma prosesində məsləhət xidmətlərinin vəzifəsi sizə bu prosesdə hansı mövqe tutmalı olduğunuz və hadisələri necə idarə etməli olduğunuz barədə məlumat verməkdir. Boşanma prosesi və prosesin tələb etdiyi dəyişikliklər hər bir ailə üzvünə müxtəlif şəkildə təsir edir. Ona görə də boşanma prosesini ən dəqiq şəkildə idarə etmək çox önəmlidir.
Boşanma zamanı cütlüklər müəyyən mərhələlərdən keçirlər. Fərdlər ya hadisəyə qarşı duyarsızlaşacaqlar, ya da itkini anlamaqda və dərk etməkdə çətinlik çəkəcəklər. Cütlüklər daima sıx xatirələr yaşayır və düşüncələri çox vaxt boşanma ilə məşğul olur.
Boşanma sonrası psixologiyaya əsaslanan müalicə üsullarından biri də boşandıqdan sonra həyat yoldaşlarının necə hiss etdikləridir. Boşandıqdan sonra depressiyaya düşən insanlar arasında bu dövrdə ən çox depressiya keçirənlərin uşaq sahibi olanlar olduğu müəyyən edilib. Boşanan tərəflərin övladlarını tək böyütməklə bağlı narahatlıqları və müxtəlif səbəbləri olduğu müşahidə edilir. Xüsusilə anaların boşandıqdan sonra stressi daha yüksəkdir. Həmçinin, cəmiyyətin uşaq böyüdən qadının uşağa baxa bilməyəcəyinə inanmasının bu qadının keçirdiyi stressi daha da artırdığı da müəyyən edilib.
Çox vaxt, rəsmi boşanmadan sonra, keçmiş ər-arvad ümumi uşaqların olması, yaşayış sahəsi, birgə iş və ya başqa bir şey səbəbiylə daha da ünsiyyətə davam etməli olurlar. Ancaq bu amil ayrıldıqdan sonra bir insana son dərəcə mənfi təsir göstərir, köhnə bağlılıq bir insanın yeni bir həyat qurmasına və yeni bir sevgi tapmasına mane olur.
Statistikaya görə, bir psixoloqun köməyi olmadan boşanmadan qurtulmaq üçün insanlar ömrünün 3-5 ilini keçirməlidirlər və hətta bəzi hallarda bunun üçün 10 il də kifayət etmir. Psixoloqla məsləhətləşmə bu müddəti ən azı yarı azaltmağa imkan verir. Unutmamaq lazımdır ki, boşanma hər hansı bir insanın həyatında bir sınaqdır. Buna görə də, bu psixoloji sarsıntı ilə tək başa çıxa bilmədikdə, mütəxəssis yardımının alınması olduqca vacibdir".

Röyalə Xəyal