Saxta brendləri dövriyyədən necə çıxarmaq olar?
"Made in Azerbaijan" brendi dünyada tanıdılmalıdır
Yəqin ki, heç kimin yadından çıxmayıb. 2019-cu ildə "Lady Sharm" mağazalar şəbəkəsinin rəhbərləri həbs olunmuşdu. Mağazada iqtisadi cinayətkarlıqla yanaşı qanunazidd əməllərlə məşğul olan cinayətkar şəbəkə aşkar edilmişdi. Nə imiş bu şəbəkənin əməlləri? Sən demə Çin Xalq Respublikasında istehsal edilən aşağı keyfiyyətli paltarların etiketləri "Lady Sharm"ın gizli sexlərində dəyişdirilirmiş. Həmin paltarlara "Chanel", "Fendi", "Dolce & Gabbana", "Valentino", "Chiristian Dior" , "İtterre" və digər dünyaca məhşur brendlərin saxta etiketləri tikilərək dəyərindən dəfələrlə baha qiymətə mağazalarda müştərilərə təqdim edilirmiş. Bu, azmış kimi şirkətin paytaxtda fəaliyyət göstərən sexində tikilən yerli məhsullara da saxta "Made in Turkey" və "Made in Italy" nişanları tikilirmiş. Bütün bu saxtakarlıqlardan xəbəri olmayan alıcılar cinayətin üstü açılandan sonra bildilər ki, şirkət onların cibinə çox asanlıqla giribmiş.
Aradan beş il keçib. Amma dəyişən heç nə yoxdu. İndi də başqaları bu işlə məşğul olur. Düşünmək olardı ki, "Lady Sharm"ın aqibəti digər işbazlara dərs olar. Ticarətdəki oxşar qanunsuzluğa son qoyular. Necə deyərlər "gözü çıxan qardaşdan öyrənmək" əvəzinə onun yolu ilə getməyin bir faydası olmayacağını anlamayacaq qədər oğruların daha da artacağına inanmazdıq. Amma düşünmək və inanmaqla görmək arasında elə də böyük bir məsafə yoxmuş. "Lady Sharm" yolunun davamçılarına hər gün rast gəlirik. Formaca ayrı olsa da mahiyyəti eyni olan fırıldaqlar böyük alış-veriş mərkəzlərindən tutmuş, xırda butiklərə, dükanlara qədər ayaq açıb.
Bakının çox yerində görmək olar: "Nə alırsan al - 5 azn", "Nə alırsan al -10 azn", "2 alsan biri hədiyyə", "Şok endirim" sözləri yazılmış lövhələr mağazaların vitrinlərini bəzəyir. Endirim kampaniyası, xüsusuilə də 70 faizlik endirim çox cazibəlidi, insanı istər-istəməz özünə çəkir. Kasıb adam isə bu cazibənin içində özünü elə xoşbəxt hiss edir ki, sonradan aldığı malın saxta olduğunu görəndə xoşbəxtliyinin üstünə buz kimi su çilənir. Baxır ki, xoşbəxtlik eyforiyası onun cibinə əməlli-başlı zərbə vurub. Aldığı paltarların keyfiyyəti nəinki 10 manata, heç 10 qəpiyə də dəyməz. Amma nə sirri-xudadırsa, nə bu lövhələri çıxaran olur, nə də saxta brendlərin torundan çıxanlar. Halbuki "Nə alırsan al - 5 azn", "Nə alırsan al -10 azn", "2 alsan biri hədiyyə", "Şok endirim" kimi çağırış lövhələrinin özü brendlərin saxta olmasına işarə vurur. "Benetton", "Colins", "LTB", "Sisley", "Giordano", "Puma", "Nike", "Stefano Ricci", "Lacoste", "Boss", "Patrick Helman", "Pierre Cardin" kimi dünyaca məşhur brendlərin adını daşıyan malların 5-10 manata satılması maraq doğurduğu qədər də təəccüblüdür. Bu, necə ola bilər, axı? Deyək ki, sahibkar, ya da satıcı bu fırıldağa əl atır, alıcıları tora salırlar. Deyək ki, ticarət adamları "Lady Sharm"ın başbilənlərinin həbsxana həyatını anlamırlar. Çünki pulları çoxdu. Çox pul çox şeyi anlamağa imkan vermir, gözü kor, qulağı kar edir. Bəs, alıcılar niyə tora düşürlər? Onlar bu qədərmi sadəlövhdürlər ki, yaxşını-pisdən ayıra bilmirlər? Yox, əlbəttə. Sadəcə, alış-veriş edərkən alıcılar malın keyfiyyətinə baxmırlar. Onları malın üstündəki məşhur brendlərin etiketi maraqlandırır ki, "desinlər xaçaturun da xançalı var". Məhz buna görə də mağazalarda saxta brendlər olduqca ucuz qiymətə satılır. Lakin alıcıların ixtiyarı var ki, satılan malın sənədinə baxsınlar. Bu zaman onlar endirimin həqiqətə uyğun olub-olmadığını başa düşə bilərlər.
Belə halları bəzi sahibkarlar özlərindən uzaqlaşdıraraq günahı məhz həmin brendin boynuna qoymağa çalışırlar. Sözlərindən belə çıxır ki, guya həmin malın saxtası Azərbaycanda yox, istehsalçı brendlərin öz fabriklərdən yararsız olaraq satışa çıxarılır. Yəni bu saxta dediyimiz brendi də məhz məşhur brendlərin fabrikləri istehsal edir. Sadəcə, bunlar fabriklərdə düzgün tikilməyən mallardır. Bizim işbazlar da o malları ucuz qiymətə alıb baha qiymətə satırlar. Belə çııxır ki, Bakı mağazalarının əksəriyyətində satılanlar dünyaca məşhur brendlərin yararsız mallarıdır. Bəlkə doğrudu, bəlkə də yalan. Üzeyir bəyin təbirincə, desək "günahı Sərvərin boynuna". Amma doğru olan odur ki, belə saxta brendlər insanda allergiya yaradır. Saxta malların keyfiyyətini düşünməyib alanlar bu azara tuş gələ bilirlər. Əsas odur ki, yaxşı görünsün, başqasından geri qalmasın, dəbə uyğun məşhur brend olsun deyə pul xərcləyəndə qazanan təkcə mağaza sahibi olmur, həm də allerqoloqun qapısı döyülür. Çünki həmin paltarlar ucuz və keyfiyyətsiz parçalardan tikildiyi üçün bəzən dərini qıcıqlandırır, allergiya verir, qaşınmalara səbəb olur.
Əslində bu məsələ müxtəlif dairələrdə, müxtəlif səviyyələrdə dəfələrlə səsləndirilib, çıxış yolları axtarılıb. Hətta Prezident İlham Əlyevin "Made in Azerbaijan" brendinin dünyada tanıdılması ilə bağlı tapşırığı da var. Amma görünən o ki, ölkə başçısının bu çağırışına nə ictimaiyyət, nə də dövlət orqanları dəstək verir. Ona görə də iş adamları işlərini öz bildikləri kimi qururlar. Nəticədə bütün zamanlarda olduğu kimi, yenə də zərbə yalnız kasıba dəyir. İstehsalçının istehlakçını aldatması, yaxud iş adamının alıcını tora salmasının kökündə Azərbaycan məhsullarına tələbatın az olması, "Made in Azerbaijan" brendinə dəyər verilməməsidir. Halbuki bu məsələdə qarşıda duran ən vacib şərt yerli malın xaricə çıxarılması və dünyada tanıdılmasıdı. Amma nə yazıq ki, biznes qurumları yerli malı da məhz yerli adamlara xarici mal adı ilə satır və Azərbaycan məhsullarının dünyada tanıdılmasının qarşısını kəsir. Nəticədə saxta brendlərin dövriyyədən çıxarılması mümkünsüz hala gəlir. Bu, çox pis tendensiyadır...
Züleyxa Nadir,