Zorakılıq

Son il­lər məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı­nın müx­tə­lif ci­na­yət əməl­lə­ri­nin tö­rə­dil­mə­si ilə nə­ti­cə­lən­di­yi­nə şa­hid olu­ruq. Ölkəmizdə məişət zorakılığı hallarının mövcudluğu hüquqi müstəvidə bu hallarla mübarizəni gündəmə gətirmiş olur. Məişət zorakılığına qarşı mübarizə bütün cəmiyyətlərdə olduqca mürəkkəb bir problemdir.

Kimdir günahkar - qadın, kişi, yoxsa... 

Son il­lər məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı­nın müx­tə­lif ci­na­yət əməl­lə­ri­nin tö­rə­dil­mə­si ilə nə­ti­cə­lən­di­yi­nə şa­hid olu­ruq. Ölkəmizdə məişət zorakılığı hallarının mövcudluğu hüquqi müstəvidə bu hallarla mübarizəni gündəmə gətirmiş olur. Məişət zorakılığına qarşı mübarizə bütün cəmiyyətlərdə olduqca mürəkkəb bir problemdir. Ona görə də, məişət zorakılığı və ya ailədə zorakılıq halları yanlız bir ailə üçün deyil, bütövlükdə cəmiyyət üçün təhlükəlidir. Məişət zorakılığı probleminin həlli hərtərəfli yanaşma və məqsədli tədbirlərin həyata keçirilməsini tələb edir. Ümumilikdə zorakılıq termini başqalarına münasibətdə müxtəlif məcburetmə formalarının tətbiq edilməsi kimi başa düşülür. Məişət zorakılığı isə yaxın qohumluq münasibətlərindən, birgə və ya əvvəllər birgə yaşamalarından sui-istifadə etməklə yaxın qohum olan ailə üzvlərinin, birgə yaşadığı hallarda digər qohumlarının, nikah pozulduqdan sonra birgə və ya ayrılıqda yaşayan keçmiş ər-arvadın və ya himayəçi təyin olunmuş fiziki şəxslərin və qanuni nikahda olmadan birgə yaşayan kişi və qadın, habelə onlarla birgə yaşayan yaxın qohumların birinin digərinə qəsdən fiziki və ya mənəvi zərər vurmasıdır. Göründüyü kimi, "Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında" Qanun yanlız qadınları deyil, digər ailə üzvlərini, o cümlədən uşaqları fiziki, psixi, cinsi və iqtisadi xarakterli zorakılıqlardan müdafiə edir. Qanunvericiliyə müvafiq olaraq məişət zorakılığının qarşısının alınmasını yerli icra hakimiyyəti orqanları, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi, Daxili İşlər Nazirliyi, Səhiyyə Nazirliyi, Ədliyyə Nazirliyi, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və Təhsil Nazirliyi həyata keçirir. O da nəzərə alınmalıdır ki, məişət zorakılığı təkcə kriminal xarakterli deyildir. Vəkil Rövşən Qasımov bildirib ki, məişət zorakılığına qarşı mübarizə yanlız cinayət qanunvericiliyi ilə aparıla bilməz. Məişət zorakılığına qarşı mübarizənin hərtərəfli və kompleks şəkildə həyata keçirilməsi, məişət zorakılığının profilaktikasının təmin edilməsi məqsədi ilə 2010-cu ilin 22 iyun tarixində "Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul edilmişdir. Bu Qanun məişət zorakılığı zəminində baş verən zorakılığın qarşısının alınması mexanizmlərinin yaradılması və tənzimlənməsi məqsədini güdür. Qanunun əsas məqsədi ailə münasibətlərinin qorunması ilə bərabər həm də, zorakılıqdan zərər çəkən şəxslərin sosial mühafizəsini təmin etməkdir.

Məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı özü­nüöl­dür­mə, özü­nüöl­dür­mə həd­di­nə çat­dır­ma, zor­la­ma və cin­si zə­min­də tö­rə­di­lən di­gər ci­na­yət­lə­rin, ha­be­lə qa­dı­nı ni­ka­ha da­xil ol­ma­ğa məc­bur et­mə ki­mi ci­na­yət­lə­rin baş ver­mə­si ilə nə­ti­cə­lə­nir. Mə­lu­mat üçün bil­di­rək ki, Azər­bay­can­da qey­də alı­nan ci­na­yət­lər­dən 567-si məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı ilə bağ­lı olub ki, bu da ötən ilin mü­va­fiq döv­rü­nün gös­tə­ri­ci­sin­dən 30,6 fa­iz çox­dur. Döv­lət Sta­tis­ti­ka Ko­mi­tə­si­nin yay­dı­ğı mə­lu­mat­da qeyd olu­nur ki, məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı ilə bağ­lı ci­na­yət­lə­rin 10,6 fai­zi əv­vəl­lər də ci­na­yət tö­rət­miş şəxs­lər tə­rə­fin­dən, 8,5 fai­zi sər­xoş və­ziy­yət­də tö­rə­di­lib. Məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı nə­ti­cə­sin­də baş ver­miş ci­na­yət­lə­rin 5,6 fai­zi qəs­dən adam öl­dür­mə və adam öl­dür­mə­yə cəhd, 2,5 fai­zi qəs­dən sağ­lam­lı­ğa ağır zə­rər vur­ma, 90,3 fai­zi qəs­dən sağ­lam­lı­ğa az ağır və yün­gül zə­rər vur­ma, 0,4 fai­zi əzab ver­mə, 1,2 fai­zi isə di­gər ci­na­yət­lə­rə aid­dir. Məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı ci­na­yət­lə­ri nə­ti­cə­sin­də zə­rər­çə­kən­lə­rin sa­yı 32,1 fa­iz ar­ta­raq 688 nə­fər olub ki, on­la­rın da 76,5 fai­zi­ni qa­dın­lar təş­kil edir. Ümu­mi­lik­də, 2017-ci ilin yan­var-iyun ay­la­rı ər­zin­də Azər­bay­can­da 13 182 ci­na­yət fak­tı qey­də alı­nıb ki, bu da 2016-cı ilin mü­va­fiq döv­rü­nün gös­tə­ri­ci­si­nə nis­bə­tən 7,5 fa­iz az­dır. Əha­li­nin hər 100 min nə­fə­ri­nə he­sa­bı ilə qey­də alın­mış ci­na­yət ha­di­sə­lə­ri­nin sa­yı da əv­vəl­ki il­lə mü­qa­yi­sə­də 9,5 fa­iz aza­la­raq 134 olub. On­la­rın 55,6 fai­zi az ağır, 30,2 fai­zi bö­yük ic­ti­mai təh­lü­kə tö­rət­mə­yən, 14,2 fai­zi ağır və xü­su­si­lə ağır ci­na­yət­lə­rə aid­dir. Məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı ci­na­yət­lə­ri­nin art­ma­sı ilə bağ­lı qeyd olu­nan rə­qəm­lər hə­qi­qə­ti əks et­di­rir. Məhz bu səbədən də məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı ci­na­yət­lə­ri­nin art­ma­sı bütövlükdə ictimaiyyəti na­ra­hat edir: "Məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı­nın art­ma­sı sə­bəb­lə­ri araş­dı­rıl­ma­lı­dır. Bu fakt­lar əv­vəl­lər də qey­də alı­nır­dı. An­caq o za­man­lar bu­nun nə sə­bəb­dən baş ver­mə­si araş­dı­rıl­mır­dı. Məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı ilə bağ­lı müx­tə­lif növ ci­na­yət ha­di­sə­lə­ri baş ve­rir. Biz bu ha­di­sə­lə­ri mət­bu­at­dan da iz­lə­yə bi­lə­rik. Məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı de­yən­də tək şid­dət yox, cin­si, psi­xo­lo­ji, iq­ti­sa­di zo­ra­kı­lıq da nə­zə­rə alın­ma­lı­dır. Az­yaş­lı­la­ra qar­şı edi­lən zo­ra­kı­lıq­lar isə məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı­na aid olun­ma­ma­lı­dır. Bə­zən bu ci­na­yət ha­di­sə­lə­ri­ni məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı­na bağ­lı­yır­lar. An­caq tam baş­qa bir zo­ra­kı­lıq ha­di­sə­si­dir. Ai­lə da­xi­lin­də baş ve­rən ha­di­sə­lər məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı he­sab olu­nur". Onun sözlərinə görə, məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı­nın baş ver­mə­si­nə sə­bəb ai­lə­də ya­şa­nan so­si­al-iq­ti­sa­di çə­tin­lik­lər­dir: "Bəy­lər ol­duq­ca aq­res­siv­dir. On­la­rın aq­res­siv­li­yi­nin sə­bə­bi isə qa­dın­la­rı kö­lə və­ziy­yə­tin­də gör­mək is­tə­mə­lə­ri­dir. Elə ki­şi­lər var ki, on­la­rın şüu­run­da qa­dın ki­şi­nin bir sö­zü­nü iki et­mə­mə­li­dir və bir söz­lə, zə­rif cin­sin nü­ma­yən­də­si o evin kö­lə­si­nə çev­ril­mə­li­dir dü­şün­cə­si ha­kim­dir. Məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı­nın art­ma­sı sə­bəb­lə­rin­dən bi­ri də in­san­la­rın da­xi­lin­də olan aq­res­si­ya­nı ki­mə­sə tət­biq et­mək is­tə­yin­dən irə­li gə­lir. Be­lə hal­lar məi­şət zo­ra­kı­lı­ğı­na da­ir sta­tis­tik gös­tə­ri­ci­nin art­ma­sı­na sə­bəb olur".

Nurlan