O məktub yadınızdadır?...
“Cənab prezident sizə qarabağ məktəblisi olan Adelin Avaqemyan yazır. Mən bu məktubu yazmaq barədə heç kim bilmir. Çox fikirləşdim yazım yoxsa yox. Qərara gəldim ki yazım. Mən Stepanakertə anadan olmuşam burda da yaşayıram.
Nigar
O məktub yadınızdadır?...
13 yaşlı erməni qızının Prezident İlham Əliyevə məktubu
"Cənab prezident sizə qarabağ məktəblisi olan Adelin Avaqemyan yazır. Mən bu məktubu yazmaq barədə heç kim bilmir. Çox fikirləşdim yazım yoxsa yox. Qərara gəldim ki yazım. Mən Stepanakertə anadan olmuşam burda da yaşayıram. Öz yaşadığım yeri sevirəm çünki bura qarabağdı - mənim vətənimdi doğulmuşam burda və yaşayıram ana atam babam nənəmdə burda doğulub burda yaşayıblar. Yəqin ki siz bilirsiniz ki bura Ermənistanın əyalətlərindən biri olub Arçax adlanıb. Mənim dostlarım çoxdu onlarda buranı sevirlər. Hamının olduğu kimi mənim də problemlərim məndə onları həll etməyə çalışıram. Boş vaxtlarımda çox şey haqda fikirləşirəm: insan həyatı haqda xoşbəxtlik öz yaşıdlarım haqda bizə yaxın ölkələr haqda onları yaşayışı haqda. Hərdən elə olur ki ulduzlara baxıb uzaqlarda hansısa planetin olduğunu orda insanların yaşadığı haqda fikirləşirəm. Cənab prezident hər dəfə televizora baxanda ya qəzət jurnal oxuyanda böyüklərin söhbətlərinə qulaq asanda heyrətlənirəm. Ancaq qarabağdan müharibədən danışırsız. Sizi başqa problemlər maraqlandırmır ancaq Qarabağ və müharibə. Mən heç vaxt azərbaycanlı görməmişəm heç sizin ölkədə məni maraqlandırmır. Mən müharibə görməmişəm böyüklərdən eşitmişəm çox dəhşətli şeydi müharibə. Böyükərdən hər dəfə eşidirəm müharibə olsa yenidən onlar öz torpaqların qorumağa qalxacaqlar. Böyüklərdən müxtəlif adamlardan hər şeyin necə olduğu barədə eşitmişəm. Arxaçı sakit mitinqə qalxdılar və dedilər ki bizim Arxaç Ermənistana birləşməlidir çünki Azərbaycan bizim üçün yad ölkədir. 70 il bizə Stalin başçılıq edib və səhvən bizim torpaqları Azrəbaycana verib. Buna görə müharibə başladı sizin ordu silahlar güclü idi və biz uduzduq. Mən böyüklərdən soruşdum belə güclü ölkə niyə uduzdu onlar isə cavabında biz öz torpaqlarımızı qoruyurduq onlar bizə hücum etdilər bizim torpaqları azadlımıqızı almaq istədilər əgər müharibə başlayarsa bütün erməni xalqı ayağa qalxacaq öz torpaqlarını qorumağa. Mən əminən ki müharibə başlasa sizin uşaqlar qohumlar yaxınlarınız hamınız müharibədə iştirak edəcəksiniz. Siz bizim ölkəyə müharibəyə azərbaycan gənclərini göndərəcəksiniz. Müharibə nəticəsində insalar öləcək uşaqlar yetim qalacaq. Siz belə istəyirsiniz? Buna görə hər gün qarabağda müharibə etmək barədə fikirləşirsiz? Nəyə görə siz hər dəfə yeni silahlar alırsız? Siz silaha verilən pula ölkənizdə yaxşı şərait qura bilərsiz həmçinin qaçqınlar üçündə. Mən çox istəyirəm ki mənim məktubum cavabsız qalmasın. Nəyə görə sizə aid olmayan mənim doğma torpağımı almaq istəyirsiniz? Sizin torpaqlarınız özünüzə bəs etmir?,
Bu məktub 2011- ci il avqustun 16 - da erməni məktəblisinin Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevə ünvanladığı məktubdu. Bu məktubda 13 yaşlı erməni qızı məktubunda utanmadan Qarabağı vətəni adlandırır. Və öz olmayan beyni ilə "məsləhət" də verir.
Müharibə görmədiyini deyən bu məxluqun da hər gün qanlı Adelinlərin şəkillərini paylaşıb, "azadlıq", beynəlxalq qurumlardan "ədalət" diləmələrini çox istərdim... həm də lap çox...
Sən müharibənin nə olduğunu bilmirsən. O zaman zəhmət çək, necə bir murdar xalqın nümayəndəsi olduğunu oxu: 1905-1906-cı illərdə ermənilər təkcə İrəvan və Yelizavetpol (Gəncə) quberniyaları ərazisində azərbaycanlıların 200-dən artıq yaşayış məntəqəsini viran etmiş, əhalisini etnik təmizləməyə və soyqırıma məruz qoymuşlar.
Mart soyqırımı və ya Mart hadisələri - 1918-ci ilin 30 mart və 3 aprel tarixləri arasında Bakı şəhərində və Bakı quberniyasının müxtəlif bölgələrində, eləcə də Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Lənkəran, Hacıqabul, Səlyan, Zəngəzur, Qarabağ, Naxçıvan və digər ərazilərdə Bakı Soveti və Daşnakstyundan olan erməni silahlı dəstələrinin azərbaycanlılara qarşı törətdikləri qırğın. Rəsmi mənbələrə əsasən soyqırım nəticəsində 12 minə yaxın azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, on minlərlə insan itkin düşmüşdür.
1943-cü il Tehran konfransı zamanı Sovet-İran münasibətləri müzakirə edilərkən, erməni diasporu SSRİ Xarici İşlər naziri V.Molotovdan İranda yaşayan ermənilərin SSRİ-yə köçürülməsini xahiş etmişdir. Molotov Tehranda məsələni SSRİ KP MK-nın sədri İ.Stalinə çatdırır və ermənilərin köçürülməsinə razılıq verilir. Ermənistan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin katibi Q. Arutyunov bundan istifadə edərək xaricdəki ermənilərin Ermənistana köçü bəhanəsi ilə azərbaycanlıların Ermənistandan zorla çıxarılması barədə qərar verilməsinə nail olur. Ermənistandan köçürülən bir nəfər də azərbaycanlı Dağlıq Qarabağ ərazisinə buraxılmamışdır. Əksinə "Böyük Ermənistan" ideyasının həyata keçirilməsi istiqamətində bu ərazinin azərbaycanlılardan boşaldılması işi planlı surətdə davam etdirilmiş və daxili köçürmə adı ilə 1949-cu ildə Dağlıq Qarabağdan 132 ailə (549 nəfər) Azərbaycanın Xanlar rayonuna köçürülmüşdür.
Eyni zamanda Azərbaycan yaşayış məntəqələrinin adlarının dəyişdirilməsi, təhsil və mədəniyyət ocaqlarının bağlanması, rayonların birləşdirilməsi əməliyyatı həyata keçirilmişdir. 1947-1953-cü illərdə azərbaycanlılar yaşayan 60 məntəqənin adı dəyişdirmişdir. Ümumiyyətlə isə, 1921-1988-ci illərdə ermənistanda yüzlərlə türk mənşəli yaşayış məskəninin adı dəyişdirilmişdir.
Deportasiya zamanı ermənilərin həyata keçirdikləri hiyləgərlik isə ondan ibarət idi ki, rayon və şəhərlərin əhalisi az sayda azərbaycanlı qalmaq şərti ilə köçürülmüşdür. Azlıqda qalan əhali isə növbəti mərhələdə - ermənistan ərazisinin tamamilə azərbaycanlılardan "təmizlənməsi" əməliyyatı zamanı ölkədən çıxarılmışdır.
1988-ci ilin yanvarından etibarən "türksüz Ermənistan" siyasəti planlı şəkildə həyata keçirilməyə başlanmışdır. Ermənistan hökuməti, "Qarabağ" və "Krunk" komitələri, Eçmiədzin kilsəsinin nümayəndələri SSRİ rəhbərliyinin himayəsi ilə azərbaycanlıların qovulması prosesində minlərlə qanlı aksiyalar törətmişlər.
Etnik təmizləmə nəticəsində Ermənistanın 185 yaşayış məntəqəsi boşaldılmış, 250 mindən artıq azərbaycanlı və 18 min kürd öz ev-eşiyindən zorla qovulmuş, 217 azərbaycanlı ermənilər tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Bunlardan 49 nəfəri ermənilərin əlindən qaçarkən dağlarda donmuş, 41 nəfər qəddarlıqla döyülərək qətlə yetirilmiş, 35 nəfər işgəncələrlə qətlə yetirilmiş, 115 nəfər yandırılmış, 16-sı güllələnmiş, 10 nəfər əzab və işgəncələrə dözməyərək infarktdan ölmüş, 2 nəfər xəstəxanada həkimlər tərəfindən öldürülmüş, digərləri isə suda boğularaq, asılaraq, elektrik cərayanına verilərək, başları kəsilərək qətlə yetirilmişdir.
XX esrin en qanli faciesi hesab olunan Xocali soyqiriminda yalniz azerbaycanli olduqlarina gore 613 nəfər öldürülüb ki, onlardan 63-ü uşaqlar, 106-sı qadınlar, 70-i qocalar olublar. Bu qətliam nəticəsinde 8 ailə tamamilə məhv edilib, 25 uşaq hər iki valideynini, 130 uşaq valideynlərindən birini itirib. Yaralanmiş 487 nəfər şəhər sakinindən isə 76-nı uşaqlar təşkil edib.
Daha bir xatırlatma etmək istəyirəm. 1994-cü ildə atəşkəs rejimi elan olunub. Amma buna baxmayaraq, ermənilərin Azərbaycanda uşaqları qətlə yetirilməsi faktlarla qeydə alınıb. Və alınan qeydlərdə 32 uşaq ERMƏNİ TERRORUNUN qurbanı olub. Onlardan 13-ü həlak olub, 19-u isə yaralanıb.
Bütün bunlar sənə müharibənin nə olduğunu çətin ki, anlatsın...
Bil ki, o TORPAQLAR sənə və murdar xalqına heç vaxt aid olmayıb. Bunca zaman siz silahlarla, biz isə beynəlxalq qurumlarla danışdıq. Və elə ona görə sən bu məktubu sağikən, ata - ananın yanında yazırsan, amma bizim mələklərimiz isə atalarının qucaqlarında, analarının fəryadı ilə məzarlara qoyulur...
P.s Yazıda tarixi faktlardan istifadə olunub.
Ps.s Erməni qızının məktubu olduğu kimi dərc edilib