Bakıda “bioenerji” şousu: İnsanları “əl enerjisi” ilə müalicəyə inandıran nədir?

Bakıda fəaliyyət göstərən  bir  estetik klinikada baş verən son hadisə cəmiyyətdə geniş müzakirələrə səbəb olub. Özünü "bioenerji mütəxəssisi" kimi təqdim edən İqbol Soliyevin qəbulu zamanı yaranan böyük izdiham, bir tərəfdən insanların alternativ müalicə üsullarına olan marağını üzə çıxarırsa, digər tərəfdən isə bu sahədə nəzarət mexanizmlərinin yetərli olub-olmaması sualını gündəmə gətirir. Məlumata görə, Soliyev pasiyentləri "əl enerjisi" vasitəsilə müalicə etdiyini iddia edib və hər seans üçün 60 manat ödəniş alıb. Bu isə, xüsusilə də tibbi savadlılıq səviyyəsinin və ictimai məlumatlandırmanın əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxarır. Qəbul günlərində klinikanın qarşısında müşahidə olunan sıxlıq, müxtəlif yaş və sosial təbəqədən olan insanların bu cür qeyri-ənənəvi üsullara üz tutduğunu göstərir. Bəziləri bunu son ümid kimi dəyərləndirir, bəziləri isə klassik tibbin həll edə bilmədiyi problemlərə alternativ axtarışında olduqlarını bildirirlər. Lakin bu tendensiya ilə paralel olaraq, belə "mütəxəssislərin" fəaliyyətinin hüquqi və elmi əsaslarının nə dərəcədə mövcud olduğu sualı daha da aktuallaşır. Məsələnin diqqət çəkən tərəflərindən biri də odur ki, İqbol Soliyevin fəaliyyəti ilə bağlı oxşar iddialar daha əvvəl də səsləndirilib. Qeyd olunur ki, o, Özbəkistanda xalq təbabəti ilə bağlı qanunvericiliyi pozduğuna görə 15 sutka həbs edilib. Bu fakt isə onun fəaliyyətinin yalnız bir ölkə ilə məhdudlaşmadığını və müəyyən mübahisəli məqamların mövcud olduğunu göstərir. Belə halların təkrarlanması isə ictimai etimad, tibbi təhlükəsizlik və hüquqi məsuliyyət məsələlərini daha da kəskinləşdirir. Mövcud vəziyyət bir daha göstərir ki, müasir dövrdə insanların sağlamlıqla bağlı qərarları yalnız şəxsi seçim çərçivəsində deyil, həm də informasiya mühitinin təsiri altında formalaşır. Sosial şəbəkələr, şifahi reklam və fərdi təcrübələr bu seçimlərdə mühüm rol oynayır. Nəticədə isə bəzən elmi əsaslara söykənməyən, lakin cəlbedici təqdim olunan üsullar geniş auditoriya qazanır. Bu isə həm vətəndaşların sağlamlığı, həm də ümumi ictimai təhlükəsizlik baxımından ciddi risklər yaradır. Belə bir fonda ortaya çıxan əsas suallardan biri budur: insanlar niyə bu cür alternativ müalicə üsullarına bu qədər meyil göstərir? Bu sualın cavabı təkcə tibbi deyil, həm də sosial-psixoloji və iqtisadi amillərlə bağlıdır.

Mövzunu Olaylar.az-a şərh edən professor, tibb elmləri doktoru Adil Qeybulla bildirib ki, əslində, reyestrə daxil edilməmiş və akademik tibb tərəfindən qəbul olunmayan müalicə üsullarına müraciət edən insanların məsuliyyəti birbaşa onların öz üzərinə düşür. Əgər bir insan bu qərarı özü verirsə, təbii ki, buna kiminsə mane olması mümkün deyil - bu, şəxsi seçimdir. Dövlətin vəzifəsi isə belə halların qarşısını almaqdan ibarətdir. Yəni bu cür qeyri-qanuni və avantürist fəaliyyətlə məşğul olan şəxslər barədə müvafiq orqanlar məlumat əldə edən kimi onlara qarşı ciddi tədbirlər görülməli və bu fəaliyyətlərin qarşısı alınmalıdır. Lakin buna baxmayaraq, xeyli sayda insanın aldadıldığı da faktdır. Bəs bu insanların aldadılmasına görə məsuliyyət kimdədir? İlk növbədə, müəyyən dərəcədə onların özlərində. Falçılara və bu kimi avantürist şəxslərə "müalicə" adı ilə müraciət etmək cəmiyyətdə artıq bir tendensiyaya çevrilib. Əlbəttə, daha düzgün yanaşma o olardı ki, Səhiyyə Nazirliyində bütün müalicə üsullarını əhatə edən dövlət reyestri mövcud olsun və bu reyestrdən kənarda heç kimin fəaliyyət göstərməsinə icazə verilməsin. Eyni zamanda, klinik protokollar müəyyən edilməli və müalicə yalnız bu protokollara əsasən aparılmalıdır. Digər tərəfdən, belə şəxsləri dəvət edən klinikaların da üzərinə ciddi məsuliyyət düşür. Onları reklam edənlər də bu məsuliyyəti bölüşməlidirlər. Bununla belə, əgər Səhiyyə Nazirliyində belə bir reyestr formalaşdırılsa, məsələ hüquqi müstəvidə həll edilərkən məsuliyyətin də daha aydın və təsirli mexanizmi yaranar.

Mövzu ilə bağlı sosioloq Naib Niftəliyev də fikirlərini bölüşüb. Sosioloq bildirib ki, insanların bu cür hallara meyl göstərməsinin əsas səbəblərindən biri onların psixoloji və emosional ehtiyacları ilə bağlıdır. Müəyyən problemlərin uzun müddət həll olunmaması, çıxış yolunun tapılmaması insanlarda alternativ axtarışlara, bəzən isə mistik və qeyri-ənənəvi üsullara inamın formalaşmasına gətirib çıxarır. Məhz bu cür vəziyyətlərdə ekstrasenslərə, bioenerji adı altında fəaliyyət göstərən şəxslərə maraq yaranır. Ümumiyyətlə, Azərbaycan cəmiyyətində, eləcə də daha geniş mənada Şərq ölkələrində falçıya və ekstrasensə münasibət ziddiyyətlidir. Bir tərəfdən "fala inanma, falçıdan da qalma" kimi deyimlər geniş yayılıb və insanlar bunu dilə gətirərək sanki inanmadıqlarını göstərirlər. Digər tərəfdən isə "bəlkə doğrudur" düşüncəsi ilə bu cür şəxslərə müraciət etməkdən də çəkinmirlər. Nəticədə insanlar bu ziddiyyətli yanaşma səbəbindən manipulyasiyaya açıq hala gəlirlər və təəssüf ki, bu təsirin altına düşənlərin sayı kifayət qədər çoxdur. Hətta demək olar ki, əhalinin böyük bir hissəsi - təxminən 70 faizi - bu və ya digər formada belə təsirlərə məruz qalır. Təbii ki, cəmiyyətdə qeyri-adi istedada malik, fərqli qabiliyyətləri olan insanların mövcudluğu tamamilə inkar edilmir. Belə şəxslər nadir hallarda da olsa kiməsə psixoloji və ya mənəvi dəstək göstərə bilərlər. Lakin bu qabiliyyətlərin qazanc alətinə çevrilməsi, ondan sui-istifadə olunması və xüsusilə də kütləvi "müalicə" formasında təqdim edilməsi ciddi şübhə doğurur. Reallıq ondan ibarətdir ki, bu cür fəaliyyətlərin əksəriyyəti elmi əsaslara deyil, insan psixologiyasına təsir mexanizmlərinə söykənir.

Sosioloqun sözlərinə görə, burada söhbət çox vaxt şüuraltı proqramlaşdırmadan və özünütəlqindən gedir. İnsan nəyə inanırsa, müəyyən mənada onu reallıq kimi qəbul etməyə başlayır. Bu isə psixologiyada yaxşı tanınan bir haldır. Bu kimi şəxslər də məhz bundan istifadə edərək müxtəlif manipulyasiya üsulları qururlar. Onlar cəlbedici və inandırıcı danışıq tərzi, ümumi auditoriyaya hesablanmış ifadələr və müəyyən hallarda hipnoz elementləri vasitəsilə insanlara təsir göstərirlər. İnsanların təlqinə və hipnoza həssas olması isə bu prosesi daha da asanlaşdırır. Nəticədə bəzi insanlar özlərini həqiqətən daha yaxşı hiss edir və bunu qeyri-adi, fövqəltəbii təsirlə əlaqələndirirlər. Biz belə qeyri-adi güclərin mövcudluğunu tamamilə inkar etmirik. Lakin bir insanın real mənada fövqəltəbii gücə malik olması olduqca nadir haldır. Bu, milyonlarda bir rast gəlinən istisna kimi qiymətləndirilə bilər. Hətta belə şəxslər mövcud olsa belə, onların təsir imkanları məhduddur və hər kəsə, hər vəziyyətdə kömək edə bilmələri mümkün deyil. Bu kontekstdə bir zamanlar Sovet İttifaqı dövründə geniş yayılan Kaşpirovski fenomenini xatırlamaq yerinə düşür. Televiziya vasitəsilə kütləvi təlqin aparılması, insanların ekran qarşısında toplaşaraq müəyyən psixoloji təsir altına düşməsi bu gün baş verən hadisələrlə müəyyən paralellər təşkil edir. Bu, bir növ güclü musiqinin və ya emosional çıxışın insan psixologiyasına təsirinə bənzəyir - necə ki, insanlar təsirli musiqi altında müxtəlif duyğular yaşayır, burada da oxşar psixoloji mexanizmlər işə düşür.

Ekspert son olaraq bildirib ki, bu cür "müalicə" üsulları ilə bağlı müəyyən yüngülləşmə hissinin yaranması mümkündür, lakin bu, real tibbi sağalma demək deyil. Bu daha çox psixoloji rahatlama və özünütəlqinlə bağlıdır. Ona görə də belə fəaliyyət göstərən şəxsləri ciddi şəkildə qiymətləndirmək, onların iddialarına tənqidi yanaşmaq vacibdir. Çünki heç bir halda bir insanın tək bir toxunuş, sadə bir jest və ya qısa bir seans vasitəsilə digər insanları sağaltması və ya onların problemlərini köklü şəkildə həll etməsi mümkün deyil.

Lamiyə Cəbrayılova