Həm Qəliz, həm Vacib Məsələ- KİNO
Məşhur filmdə - "Bəyin oğurlanması" filmində Hidayət bəyin dediyi kimi:
"Bu kino ki, var, çox qəliz məsələdir. Həm qəlizdir, həm də ki, vacib"
Bu dəfə filmlərimizdən danışacağıq. Ən əsası isə film sahəsində problemlərdən və boşluqlardan. Dünyaya baxdığımız zaman film sahəsində inkişafı biz öz filmlərimizdə çox da görə bilmirik. Əvvəlki illərin filmlərini bezmədən izləyirik. Bəlkə çoxumuz yüz dəfələrlə o filmlərə baxmışıq. Hətta filmin epizodlarına qədər əzbər bilən bir auditoriya var. Bu gün isə reallıq başqadır. Çox zaman bizə təqdim edilən film heç də auditoriyanın marağına səbəb olmur. Nəticədə izləyici pultu götürüb kanalı dəyişir.
Səbəb nədir? Çoxlarımızı bu sual düşündürür. Kimiləri aktyor və ya aktrisaların peşəkar olmamasından gileylənir. "Bəyin oğurlanması" filminə qayıdaq. İsrafil bəy demiş "Adə, bir az diri oynayın da". Bəlkə də izləyicilər bunu nəzərdə tutur ki, aktyor və ya aktrisalar anı yaşada bilmirlər. Kimiləri ssenarist, kimiləri də rejissor problemlərini ortaya qoyur. Bütün bunlarla bağlı rejissor, prodüser Əli İsa Cabbarov və rejissor, prodüsser Rec Rəvandan fikirlərini soruşduq.
Rejissor Əli İsa Cabbarova suallarımızı ünvanladıq.
Azərbaycanın tamaşaçı auditoriyası xarici filmlərə daha çox üstünlük verir və ya auditoriyanın dili ilə desək öz filmlərimizi çox "bəyənmirlər". Niyə bəyənilmir filmlərimiz?
- Tam demək olmaz ki, Azərbaycan tamaşaçıları xarici filmlərə üstünlük verir. Çünki pandemiyadan öncə kinoteatrlarda insan axını var idi, xüsusilə də komediyalara. Amma təbii ki, xarici filmlərə üstünlük verilir. Müasir dövrdə Azərbaycan filmlərinin təbliğatı çox keyfiyyətsiz gedir. Televiziyalarımız filmlərimizi düzgün konsepsiya ilə göstərmirlər. Bu, Azəbaycan kinosuna layiqli münasibət deyil. Bu gün Azərbaycan kinosunda belə bir təsəvvür var: Məşədi İbad və Təhminə filmi. Bu, yenə televiziyalarımızın səhvidir. Buna görə də aidiyyatı qurumlar kinomuzun inkişafına vəsait qoymalıdırlar.
-Bizim filmlərimizdə cəmiyyətin inkişafı üçün mesajlar varmı?
- Təəssüf ki , filmlərimizdə cəmiyyətin inkişafı üçün mesaj yoxdur. Bizdə əvvəllər milliliyimizin, dilimizin, azadlığımızın qorunması üçün mesajlar var idi. Xüsusilə də sovet dönəmində bu kimi filmlər sistemə qarşı mübarizə üçün cəmiyyətə çox yol göstərirdi. Son dövrlərdə mesaj azdır. Nə qədər qəribə olsa da, bu mesajlar müəyyən qədər komediyalarda özünü büruzə verir. Bu da həyatla mübarizə, "üzündə həmiş gülüş olsun" ilə bağldır.
Rejissorun sözlərinə görə, ssenarilər çox azdır. İndiyə qədər bu yöndə dərsliklərində çap olunması mövcud problemə təsir edir.
- Bu günədək dünya standartlarına cavab verən ssenari, rejissor dərslikləri yoxdur. Problemlər bir yana, ssenarilərdə cəmiyyətin rəngarəngliyi yoxdur. Real həyatda gördüyümüz personajlar kinoya gələ bilmir. Bunun da tək səbəbi var: ssenari, ssenari, ssenari.
-Film insanın duyğularına təsir etdiyi və ya anı insana yaşatdığı zaman həqiqi film olur. Lakin bəzi səhnələr var ki, insan özü də bilmədən bu səhnələrin təsiri altına düşür, bəzən də qərarlarına təsir edir. Məsələn intihar, ailə münasibətləri, sevgi və s. Bütün bunları nəzərə alaraq bu kimi səhnələrdə nələrə diqqət etmək vacibdir?
- Bu dediyiniz hər yaradıcı insanın etik məsələsidir. Bu, məsuliyyətdir. Şeiri, musiqini yazan necə məsuliyyət hiss edirsə, bu da elə. Deyim ki, məsələn filmdə oğurluq səhnəsini elə çəkmək olar ki, insan oğurluğa təhrik olunsun və ya oğurluğu təkrar etsin. Yaradıcı insan bilməlidir ki, dediyi söz də, təsvir də insanı xeyrə də, şərə də təhrik edə bilər. Kinonun bu cəhətdən gücü çoxdur. Kino tarixində çoxlu hadisələr var ki, insan özünə qəsd edib və yaxud özünə qəsddən imtina edib. Ona görə də müəllif həmişə məsuliyyətini hiss etməlidir.
Rejissor , prodüsser, vfx superviser Rec Rəvan çəkdiyi triller janrında olan "Aporia" filmi Avropa və Amerikada yayımlanıb. "Aporia" filmi Azərbaycanda çəkilən digər filmlərdən fərqlənib. Rejissorun hazırki film sahəsində baş verən prosesləridən söhbəti də maraqlıdır.
-Rəvan bəy, sizcə, Azərbaycan filmlərinin auditoriyası nəyə görə xarici filmlərə daha çox üstünlük verir və ya auditoriyanın dili ilə desək, öz filmlərimiz bəyənilmir?
- Sizinlə razıyam, bizim tamaşaçılarımız öz filimlərimizi bəyənmir. Əlbəttə ki, bu, hamısına aid deyil. Ya da bütün filmlərə. Düzdür, Azərbaycanda çəkilən filmlərin çoxunda rejissor işi, operator işi və s. hiss olunmur. Çünki bilən də, bilməyən də bu işləri görür. Hərəsi əlinə bir kamera alıb düşüb meydana. Azərbaycanın kino sahəsi indi çox yaxşı inkişaf etməyib. Bir tərəfdən də izləyici auditoriyamız bayağı komediyalar, şit zarafat dolu səhnəciklər toplusu axtarırlar.
-Film insanın duyğularına təsir etdiyi zaman və ya anı insana yaşatdığı zaman həqiqi film olur. Lakin bəzi səhnələr var ki, insan özü də bilmədən bu səhnələrin təsiri altına düşür, bəzən də qərarlarına təsir edir. Məsələn intihar, ailə münasibətləri, sevgi və s. Bütün bunları nəzərə alaraq bu kimi səhnələrdə nələrə diqqət etmək vacibdir?
- Bu, əslində qəliz məsələdir. Kommersiya filmi üçün deyə bilərəm ki, çətindir. Bəzən izləyici filmdə yaşananı görmək istəyir və bu tip səhnələri gizlətməklə və ya göstərməməklə izləyicinin marağını itirirsən. Hər filmin öz auditoriyası var. Məsələn komediya filminə baxan insanlar demək olar ki, qorxu filmləri izləməzlər. Əgər filmdə yaş məhdudiyyəti varsa, bu, mütləq bildirilməlidir. Ailə filmi deyib sətiraltı söyüşlər dolu, xoşagəlməz səhnələr göstərməzlər.
-Bəs biz Əhmədləri, Mirzə Səfərləri, Leylaları nəyə görə filmlərimizdə görə bilmirik?
- Burada çox məqamlar var. Bir çoxları da öz qohumlarını daha çox səhnəyə gətirir ki, bu danılmaz həqiqətdir. Ən əsas məsələ isə eyni aktyor, aktrisa demək olar ki, bütün filmlərdə oynayır. Yaradıcı, istedadlı gəncləri axtarıb üzə çıxarmaq lazımdır.
-Təkrarlanan ssenarilər auditoriyanı yorur. Son zamanlar izləyicilərin ən çox marağına səbəb olan tarixi filmləri Azərbaycan film sektorunda niyə görmürük?
- Artıq təkrarlanan ssenarilər auditoriyanı çox yorur- bu sadəcə sözdədir. Təkrarlanan ssenarilər niyə deyirik bilirsiniz? Çünki Azərbaycanda filmlərin 90%-nin ssenarisini eyni insan yazır.
Gülər Seymurqızı