Azərbaycan-Türkmənistan əməkdaşlığı regional əlaqələrin mühüm dayağına çevrilir-ÖZƏL
" Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin oktyabrın 8-də Türkmənistana işgüzar səfəri Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin dinamik inkişafının növbəti göstəricisidir. Bu səfəri yalnız iki ölkə arasında siyasi dialoqun davamı kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Səfərin daha geniş mənası Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin strateji məzmununun güclənməsi və Xəzər regionunda yeni əməkdaşlıq imkanlarının formalaşması ilə bağlıdır.
Azərbaycan və Türkmənistan münasibətləri son illərdə daha intensiv xarakter alıb. Yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin artması, müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlıq mexanizmlərinin genişlənməsi və siyasi dialoqun ardıcıl şəkildə davam etdirilməsi iki ölkə arasında etimadın möhkəmləndiyini göstərir".
Bu fikirləri politoloq Tural İsmayılov Olaylar.az-a açıqlamasında söyləyib:
" Burada əsas məsələ münasibətlərin yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində qalmaması, konkret iqtisadi və nəqliyyat layihələri ilə tamamlanmasıdır.
Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin səfərinin əsas siyasi əhəmiyyətlərindən biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin artıq ayrıca ikitərəfli əlaqələr çərçivəsindən çıxaraq regional əməkdaşlıq gündəliyinin mühüm hissəsinə çevrilməsidir. Azərbaycan Xəzərin qərb sahilində yerləşən dövlət kimi Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Avropa arasında əlaqələrin inkişafında mühüm mövqeyə malikdir. Türkmənistan isə Xəzərin şərq sahilində yerləşməsi, zəngin təbii resursları və tranzit potensialı ilə bu prosesdə xüsusi yer tutur.
Burada Xəzər dənizinin rolu xüsusilə diqqət çəkir. Azərbaycan və Türkmənistanın coğrafi mövqeyi iki ölkəni nəqliyyat və logistika baxımından bir-birini tamamlayan tərəfdaşlara çevirir. Xəzərin şərq və qərb sahillərində formalaşan liman və nəqliyyat infrastrukturlarının əlaqələndirilməsi Mərkəzi Asiya məhsullarının Azərbaycan üzərindən beynəlxalq bazarlara çıxışını daha da genişləndirə bilər.
Bu proses Orta Dəhlizin inkişafı baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dəhlizin effektivliyi yalnız bir ölkənin infrastrukturundan asılı deyil. Burada limanların, dəmir yollarının, avtomobil yollarının, gömrük sistemlərinin və logistika imkanlarının vahid zəncir kimi işləməsi əsas şərtdir. Azərbaycan-Türkmənistan əməkdaşlığının dərinləşməsi məhz bu zəncirin Xəzər seqmentinin daha səmərəli fəaliyyət göstərməsinə imkan yarada bilər.
Digər mühüm istiqamət enerji əməkdaşlığıdır. Həm Azərbaycan, həm də Türkmənistan böyük enerji potensialına malik ölkələrdir. Bununla yanaşı, gələcək əməkdaşlıq yalnız ənənəvi enerji resursları ilə məhdudlaşmamalıdır. Elektrik enerjisi, yaşıl enerji, enerji infrastrukturunun inkişafı və Xəzər hövzəsində yeni enerji bağlantılarının yaradılması perspektivləri də gündəlikdə daha geniş yer tuta bilər.
Səfərin siyasi əhəmiyyəti həm də Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərində formalaşdırdığı yeni yanaşmada özünü göstərir. Azərbaycan regiona yalnız nəqliyyat marşrutu və ya tranzit məkanı kimi baxmır. Burada siyasi dialoq, ticarət, investisiya, enerji, rəqəmsal inkişaf, nəqliyyat və humanitar əlaqələri əhatə edən çoxşaxəli əməkdaşlıq modeli formalaşır.
Türkmənistanla münasibətlər bu modeldə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki iki ölkənin Xəzər üzərindən birbaşa coğrafi bağlantısı həm ikitərəfli iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, həm də Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında daha dayanıqlı əlaqələrin qurulması üçün əlverişli imkan yaradır.
Məncə, qarşıdakı mərhələdə əsas məsələ əldə olunmuş siyasi razılaşmaların konkret iqtisadi nəticələrə çevrilməsidir. Ticarət dövriyyəsinin artırılması, yükdaşımaların genişləndirilməsi, limanlar arasında əlaqələrin gücləndirilməsi, gömrük və logistika prosedurlarının sadələşdirilməsi, enerji və investisiya layihələrinin təşviqi Azərbaycan-Türkmənistan tərəfdaşlığını daha da praktik məzmunla zənginləşdirə bilər.
Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin Türkmənistana səfəri Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin strateji xarakterinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm siyasi hadisədir. Bu səfər Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasətində fəallığının artdığını, Xəzərin iki sahilində yerləşən Azərbaycan və Türkmənistan arasında əməkdaşlığın isə regional iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin mühüm dayaqlarından birinə çevrildiyini göstərir. Qarşıdakı dövrdə bu əməkdaşlığın genişlənməsi Xəzəri ayırıcı xəttdən daha çox Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən strateji bağlantı məkanına çevirə bilər".
Zeynəb Mustafazadə