Yeni əsrdə türk dünyası siyasətinin aktual məsələləri- ÖZƏL

Olaylar.az Türkiyə mediasına istinadən yeni əsrdə türk dünyası siyasətinin aktual məsələlərini xəbər verir. 

Azərbaycan-Ermənistan

Azərbaycan-Ermənistan.Məlum olduğu kimi, Azərbaycan 30 ilə yaxın işğal altında olan Qarabağdakı torpaqlarını 44 günlük müharibədən sonra geri qaytarıb. Müharibə Qafqazda son zamanlar baş verən ən mühüm hadisələrdən biri idi. Ermənistanda baş nazir Nikol Paşinyan seçkilərə gedib və kreslosunu qoruyub saxlaya bilib. Müharibədən sonra başlayan atəşkəs və sülh danışıqları uzun illərdir davam edən xroniki böhranın həllinin yaxında olduğunu göstərir. Böhranın həlli Türkiyə üçün də çox önəmlidir. Çünki, ilk dəfə olaraq qondarma erməni tezislərinin beynəlxalq aləmdə yayılmasında və davam etdirilməsində fəal rol oynayan ABŞ-dakı erməni lobbisini tərk etmək ehtimalı bu qədər yaxınlaşıb. Digər mühüm məsələ türk dünyası arasında quru əlaqəni təmin edəcək Zəngəzur dəhlizinin açılmasıdır. Ermənistanla Azərbaycan arasında imzalanacaq sülh sazişinin Zəngəzur dəhlizinə zəmanət verməsi gözlənilir. Türkiyənin xarici siyasətinin beynəlxalq aləmdə əlini gücləndirəcək bu sülh müqaviləsi Qafqazda ən qaynar mövzulardan biri olacaq.

Türkiyədən Fars körfəzinə: İnkişaf Yolu Layihəsi

İnkişaf Yolu Layihəsi Türkiyəni 1200 kilometrlik dəmir yolu və avtomobil yolu ilə Fars körfəzindəki Faw limanına birləşdirəcək. Yeni İpək Yolu, Orta Dəhlizdə yeni nəfəs... 2005-ci ildə təməli atılan Fars körfəzindən başlayraq İnkişaf Yolu Layihəsində konkret addımlar İraqın Divaniyyə, Nəcəf, Kərbəla, Bağdad və Mosula çataraq Türkiyəyə və dolayı yolla Avropaya çatacaq.

Türkiyənin Nəqliyyat naziri Adil Karaismailoğlu layihəni "dünyadakı balansları dəyişdirəcək logistik dəhliz" olaraq təyin edir. Çünki İnkişaf Yolu Layihəsi ilə yanaşı sürətli qatar xətti də bu müddət ərzində; Magistral həmçinin İraq və Körfəz ölkələrinin neft və qaz nəqli xətti kimi iqtisadi layihələri və xidmətləri əhatə edəcək.

Həm İraqın verdiyi açıqlamalar, həm də Türkiyənin layihəyə verdiyi önəm, məsələnin qarşıdakı dövrdə ən önəmli mövzulardan biri olacağını göstərir.

Rusiya-Ukrayna müharibəsi: Taxıl dəhlizi

Rusiya ilə Ukrayna arasında müharibə başlayanda ərzaq təhlükəsizliyi dünya üçün ən vacib problemlərdən biri idi. Çünki Ukrayna və Rusiyanın geniş düzənliklərindən dünyaya çatan taxıl artıq yox idi.Qara dəniz vasitəsilə dünyaya gələn taxıl həm tərəflərin bəyan etdiyi qadağalar, həm də artan təhlükə səbəbindən dayanıb.

Böyüyən böhranı həll etmək üçün ilk addım atan ölkə Türkiyə oldu.

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Türkiyə rəhbərliyi, Rusiya və Ukraynanın konstruktiv münasibəti və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının yardımı sayəsində 22 iyul 2022-ci ildə İstanbulda Taxıl Dəhlizi Sazişi imzalandı.

Dünyada ərzaq böhranının qarşısının alınması səyləri nəticəsində əldə edilən razılaşmaya Ukrayna limanlarında olan gəmilərin yola salınması ilə yanaşı, İstanbulda nəzarət edilən gəmilərlə taxılın Ukrayna limanlarına daşınması da nəzərdə tutulub. .

Məlumdur ki, Müqavilə qarşıdakı dövrdə Türkiyənin xarici siyasətinin mühüm məsələlərindən biri olacaq. Digər tərəfdən, Türkiyə Rusiya ilə Ukrayna arasında davam edən müharibədə vasitəçi kimi çıxış edə biləcək ən böyük namizədlərdən biridir. Yadda qalacağı kimi, tərəflər həm Antalya, həm də İstanbulda ilk dəfə Türkiyə vasitəsilə üzbəüz görüşlər keçiriblər.

Dünyanın yüksələn gücü: Türk Dövlətləri Təşkilatı

SSRİ dağılan və türk cümhuriyyətləri müstəqillik əldə edəndə 1992-ci ildə Türkiyənin rəhbərliyi ilə Ankarada "Türkdilli Dövlət Başçılarının Zirvə Toplantısı" keçirildi. 2009-cu ildə Türkdilli Ölkələrin Əməkdaşlıq Şurası, yəni Türk Şurası yaradılıb. Türk Şurası 2021-ci il noyabrın 12-də İstanbulda keçirilən 8-ci Zirvə toplantısında tarixi qərar qəbul edib və adını Türk Dövlətləri Təşkilatı kimi müəyyənləşdirib. Türk Dövlətləri Təşkilatı Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanın, Macarıstan və Türkmənistanın isə müşahidəçi ölkə olduğu təşkilatdır. İstanbul sammitində təkcə təşkilatın adında deyil, məzmununda da dəyişikliklər edilib. 2040-cı il üçün Türk Dünyasına Baxış adlı strateji sənəd qəbul edildi. Bu sənəddə məqsədlər dörd sahədə aydın şəkildə müəyyən edilmişdir. Bunlar xalqlar arasında siyasi, ticari-iqtisadi əlaqələrin inkişafı və türk dövlətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətlə əlaqələri idi.

Türk Dövlətləri Təşkilatının enerjidən beynəlxalq əməkdaşlığa qədər bir çox sahədə çoxlu imkanları var. Təsis müqaviləsi imzalanan Türkiyə İnvestisiya Fondu bu mənada çox mühüm bir addım idi. Fond sayəsində KOM-lara, inkişaf layihələrinə, nəqliyyat və logistika zəncirlərinə, infrastruktur layihələrinə, kənd təsərrüfatı və turizmə investisiyalar və bərpa olunan enerji tədqiqatlarına dəstək veriləcək.Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində yeni addımların atılması da gözləntilər sırasındadır.