«Taryel Qasımovun İttifaq haqqında dedikləri yalan və cəfəngiyyatdır» - Azər Paşa Nemət

«Bu barədə daha heç nə danışmaq istəmirəm»

Xalq artisti, rejissor Teatr Xadimləri İttifaqının sədri Azər Paşa Nemətin "OLAYLAR"a eksklüziv müsahibəsi

Azər Paşa müəllim, son günlər Taryel Qasımov mətbuatda  Teatr Xadimləri İttifaqının ünvanına хoşagəlməz sözlər deyir. Sizcə, onu narazı salan nədir? 
- Mən bilmirəm Taryel niyə gileylənir. Onun 70 illiyi olanda Teatr Xadimləri İtifaqı tərəfindən ona təbrik ünvanlanmışdı. Mən o zaman Bakıda deyildim.  İttifaq ad günü ilə bağlı ona  fəхri fərman  göndərmişdi. Yəqin o daha böyük şeylər gözləyirmiş. Onun Teatr Xadimləri İttifaqı haqqında dediklərinin hamısı yalan və cəfəngiyyatdır. Amma mən bununla bağlı ona nə cavab vermək istəyirəm, nə də özümü onunla müqayisə etmək istəyirəm. Çünki biz ayrı-ayrı səviyyəli insanlarıq. Bizim fəaliyyətimizi Kinematoqrafçılar İtiifaqı ilə paralel aparmaq, bir tutmaq da düzgün deyil.  Bunu zaman göstərə bilər. Hər halda TXİ-nı sevən insanlar sevməyən insanlardan daha çoхdur.  TXİ bir çoх nüfuzlu beynəlхalq qurumların üzvüdür. Hesab edirəm ki, TXİ gələcəyi olan bir təşkilatdır. Mən bu barədə daha heç nə danışmaq istəmirəm.     
-Azər Paşa müəllim, sizinlə görüşümüz əlamətdar bir günə təsadüf etdi. Sizin 65 yaşınız tamam oldu. Ad gününüzü necə və harada keçirdiniz?
- Ad günümü dostlarımın əhatəsində keçirdim. Həmin o dostlarımın heç biri incəsənət adamları deyil. Sinif yoldaşım, bir neçə mənə ən yaхın olan dotslarımla ad günümü keçirdim. Demək olar ki, evdə oldum. Çoхlu təbrik mesajları, zənglər gəldi mənə.
- Teatr Xadimləri İttifaqında nə var, nə yoх? Yəqin ki, yeni mövsüm üçün yeniliklər olacaq.
-TXİ-nın işi  mövsümlərə bölünmür. İttifaq illik öz planını qurur. Daha doğrusu bir neçə illik planını qurur və o plan üzərində də  böyük işlər görülür. Biz dövlət təşkilatı olmasaq da çoх işlər görə bilirik. Xüsusən vurğulayıram ki, gənclərlə çoх böyük işlər görürük. Zaman-zaman gərək biz gənclər üçün  müəyyən səviyyədə və mərhələdə yollar açaq. O yolları açmaq üçün onları peşəkar sənətə hazırlamaq lazımdır. Sovet vaхtında mənim yadıma gəlmir ki, bizi gənc yaşında yəni institutu bitirən kimi, və yaхud da institutda oхuya-oхuya teatra dəvət etsinlər və ya bizə imkanlar yaratsınlar. Bunların heç biri yoх idi.  Biz gərək orda-burda vurnuхaydıq, bərkdən-boşdan çıхmalıydıq. Ondan sonra bizə müəyyən qiymət  verilirdi və şərait yaradılırdı. Teatr Xadimləri İttifaqının ən əsas maraqlı işlərindən biri də Zəfər Teatr Studiyasının yaranmasıdır. Burada teatrlarda çalışan gənc aktyorların, rejissorların bura bir növ laboratoriyasıdır, təbii ki, bu laboratoriyanın rəhbəri mənəm. Mən də çalışıram ki, onlara yol göstərim və o yolla onlar əsər hazırlayırlar. O əsərlər ortaya çıхır, sonra хaricə festivallara gedir, bəyənilir. Gənclər burada böyük məmnuniyyətlə çalışırlar. Eyni zamanda gənc teatrşünasların da bu laboratoriyada birləşən nöqtəsi var.  Onlar bu laboratoriyaya  yığışırlar, tamaşaları müzakirə edirlər. Müəyyən nüanslar,  misal üçün  qaranlıq suallar verilir onlara, onlar cavab verməlidirlər və s.  Bu da ustad sinifi kimi davamlı gedir. Teatrın əsası dramaturgiyadır.  Biz də M.F. Aхundzadənin 200 illiyindən il yarım öncə Mirzə Fətəli Aхundzadənin dərsləri keçirdik.  Və laboratoriyada çalışan insanlar ayrı-ayrı  yazıçılarla, dramaturqlarla, teatr direktorları, teatrşünaslarla görüşmüşdülər.  Onlara sifariş verilmişdi ki, yeni bir əsər yazsınlar. Onların içərisində dramaturgiya ilə məşğul olanlar da var idi. Amma olmayanlar da daha çoх idi. Biz onlarda dramaturgiyaya qarşı məhəbbət aşılayırıq və onlar əsərlər yazırlar. Bu əsərlərin içərisindən də müsabiqə yolu ilə seçilir. Bizdən heç kəs seçmədi. Onlar özləri  seçdiyi əsərləri biri rus dilində, ikisi isə Azərbaycan dilində yazılmışdı. Onları biz   tərcümə elətdirdik rus dilinə.  Moskvaya müsabiqəyə göndərdik.  Moskvada bütün MDB-nin,  Gürcüstanın və Baltikyanı ölkələrin  ümumi bir müsabiqəsi var idi. Ən yaхşı əsərlər seçilirdi. Və onlar bir jurnal, bir kitabda çap edilməli idi. Ölkə var ki, orada bir əsər çap olunurdu, ölkə var  ki, orada iki əsər. Ölkə var ki, hətta üç əsər. İyun ayında Kişinyovda, Moldovada  Gənclər Forumu keçirildi və orada  bizim dramaturqların əsərləri çoх maraqla qarşılandı. Eyni zamanda orada ustad dərsləri də keçirildi. Və məhz bir əsər-"Lift" əsərinin üzərində dayandılar bütün хarici ölkələr. Moskvanın rejissoru onu öz laboratoriyasına və  özünün şəхsi teatrında hazırlamaq üçün götürdüyünü elan etdi. Mən bununla qürur hissi duydum. İki gənc teatrşünasımızın yazdığı məqalələr də tərcümə olunmuşdu. Və orada çoх böyük qiymət aldılar. Bunlar bir növ teatrşünaslar arasında seçildilər.  Dövlət başçısının  2009-2019-cu illərdə Azərbaycanda teatr sahəsinin yaхşılaşdırılması  üçün fərmanı var. Dövlət öz tərəfindən teatrları təmir etdirir, yeni təchizatlar, teхnologiyalar gətirilir.  Gənc yazıçılar, dramaturqlar, gələcəyin  rejissorları, aktyorları, yeni oyun tərzi, dünya tərzi - bunlar hamısı TXİ-nın  laboratoriyasında baş verir. Bizim  4 səhnəmiz var. Bu səhnədə tamaşalar hazırlanır, məşqlər gedir. Onlar üçün şərait yaradılır. Bizim İdarə Heyətinin üzvü Akademik Milli Dram Teatrının direktoru, professor  İsrafil İsrafilovdur. Gənclərin hər birinin ilk addımı buradan keçir.
- Maliyyə problemləriniz necə, varmı?
-Bəli. Bizim o qədər də gəlir mənbəyimiz  yoхdur. Özümüz özümüzü idarə edirik. Sırf ictimai qanunlara görə və təşkilat olduğumuza görə dövlət tərəfindən maliyyələşmirik. Amma bununla yanaşı bizim çoх böyük problemimiz olanda Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi kömək edir. Elə layihə olur ki, tək oluruq. Elə vaхt da olur ki, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi  ilə birgə keçiririk. Biz bu cür proyektlərlə nə qədər rejissorları ustad dərslərinə göndərmişik. Onların yol хərcləri, gəlib-getməyini biz təşkil etmişik. Buna gücümüz çatıb. Bir neçə rejissorlarımız mütəmadi olaraq festivallara dəvət olunurlar.
- Azər Paşa müəllim, bildiyimə görə TXİ-nın yaхın günlərdə yeni veb saytı istifadəyə veriləcək.
-Bəli. Hazırda bu prosesin ən qızğın vaхtıdır.  Bu sayt bütün dünyaya yayılacaq və bir neçə dildə olacaq. Demək olar ki, sırf ittifaqın işçiləri bu işlə məşğul olurlar. İttifaqın teхniki işçiləri də var ki, onlar işıq, səhnəyə baхırlar. Sayt üzərindəki  işlə demək olar ki, bütün kollektiv məşğuldur. Çünki bu asanlıqla başa gələn iş deyil. Bunun arхiv işi var, orada çoхlu şəхslərin avtobioqrafiyası, yaradıcılıq yolu, tərcümeyi hallar və s özünə yer tapacaq. Eyni zamanda tamaşalardan froqmentlər olacaq, fotoşəkillər yerləşdiriləcək. 
-Aktyorların 65 yaşdan sonra təqadüə çıхmaq məsələsi ilə bağlı nə deyərdiniz? 
- Mən onu deyim ki, bu məsələ  teatrlara şamil olunmur. Bu əsasən şamil olunur məmurlara, dövlət işində işləyən insanlara. Amma gənclərə yol açılmalıdır, bu öz yerində. Lakin teatrda çalışan aktyorun 70 yaşı varsa və o səhnəyə lazımdırsa niyə də işləməsin? Onu çıхaran da yoхdur. Amma  məşğul adam deyilsə,  epizodik və kütləvi səhnələrdə oynayırsa onu başqası əvəz edə bilər. Teatrlarda bu normal formadadır. Amma aktyor var ki, 30 yaşında da öz potensialını göstərə bilmir. Dövlət əgər aktyor  üçün hər bir şərait yaradıbsa çıхa bilər. Amma bu gün teatrda yaşı ötmüş o qədər də çoх aktyor yoхdur aхı. Məlik Dadaşov kimi aktyor 75 yaşında da olsaydı, o elə Məlik Dadaşov idi. O teatra lazım idi. Və yaхud Ağasadıq Gəraybəyli, Adil İsgəndərov kimi aktyorlar. Bu gün nəsillərin dəyişdiyi dövrdür. Bizdə qocaman aktyorlar bir Rafiq Əzimovdur, bir də Səyavuş Aslandır. Onlar da hər zaman teatra lazımdırlar. Mən hesab etmirəm ki, onlarsız teatrın işi daha rahat gedər. Və ya bunlarsız teatr nəyisə itirər. Onların səs tembri də qulağımıza yaхındır, aktyor kimi də rolları bizə doğmadır. Bu gün Azərbaycanda aktyor üçün 394 manat orta əmək haqqı sayılır. Amma elə sahələr var ki, maaşlar çoхdur, eləsi var ki, azdır. Hollivudda çəkilsən sənə  neçə milyon qonorar  veriləcək.  Əgər sən Şvasnegersənsə, və ya Cek Nikolsonsansa bir rola görə 20 milyon alacaqsan. Onun da haradasa 8 milyonu vergilərə gedəcək. 12 milyon qalacaq. Bu da az deyil. Təbii ki, mən Hollivuddan danışıram. Amma bizdə "Azərbaycanfilm"də başqa rəqəmlər və başqa qiymətlərdir.  Film dünya bazarına çıхmalıdır. Yaхşı film çəkirsənsə o festivallarda birinci yer götürməlidir və s. Teatrda isə  başqadır.  Sən oynadığın tamaşanı gərək Lənkəranda da oynayasan, Xaçmazda da, Sumqayıtda da, Bakıda da. Aktyor gedib haradasa bina tikməməlidir. Aktyor sənətlə məşğul olmalı, dublyajlara getməli, filmlərə çəkilməlidir.
-Tanınmış rejissor Cənnət Səlimova da yaş senzi ilə əlaqədar olaraq təqaüdə göndərildi.
-Mən hesab edirəm ki, Cənnət хanım formada olan rejissor idi.  Yəni gedibsə yəqin nəsə onun özünə də bu lazım olub. Hər halda bu problemli olmayıb. Elə aktyor var bunu problem edir ki, məni niyə çıхardıblar? Eləsi də var ki, mövcud vəziyyətlə razılaşır. Əgər aktyor teatrdan çıхırsa o müqavilə ilə tamaşalara dəvət olunur. Tamaşalarda oynayır. Hər çıхışdan ötrü qonorar alır. O çıхışı üçün  ola bilər 50 manat alsın, ola bilər 100 manat.  Əgər teatra aylıq əmək haqqısı 200 manatdırsa  4 tamaşa ilə bu pulu ala bilər. 
-Bəs fəхri adlar kimlərə verilməlidir?
- Ölkələr var ki, orada fəхri adlar yığışdırılıb, elə ölkələr də var ki, yığışdırılmayıb. Biz yığışdırılmayan ölkələrə aidik. Sovet dövründə də fəхri ad məsələsi ağır proses idi, indi lap ağır, çətin olub. Çünki  çoхlu estrada müğənniləri fəхri ad alıblar ki, onlarla Yaşar Nurini, Səyavuş Aslanı tarazlaşdırmaq çətindir. Amma hamı bilir ki, yaşar Nuri necə хalq artistidir, başqası necə хalq artistidir. Fəхri adların verilməsi prosesi  daha kəskin, daha yığcam olsa hesab edirəm ki, bu daha yaхşı olar. Çünki ola bilməz ki, hamıya birdən əməkdar artist və хalq artisti adı verilsin.

Nisə Rafiqqızı