Boşanma çoxölçülü ailə dəyişikliyi prosesidir. Müasir dövrümüzdə isə daha çox yayılmış böhran hesab olunur. Boşanma, cütlüklərin münaqişələri həll etməkdə çətinlik çəkdikləri zaman birlikdə qalmaq problemi yaşadıqlarında və evlilik prosesini bitirmək istədiklərində verdikləri bir qərar olaraq düşünülür. Boşanma ən stresli hadisələrdən biridir. İnsanların mövcud həyat tərzi boşanma ilə dəyişir. Bu səbəbdən də insanların bundan çox təsirlənmələri olduqca qaçınılmaz bir haldır.
Son illərdə boşanma anlayışına diqqət yetirən yeni yanaşmada boşanmanın ailənin sonu olmadığı və uşaq sahibi olan cütlüklər üçün ər-arvadın nikahı sona çatsa belə, valideynlik münasibətlərinin daimi və davamlı olması səbəbindən ailənin yeni bir quruluşlanma prosesinə girdiyi vurğulanır. Bu səbəbdən boşanmadan əvvəl və sonra mübarizə bacarıqları əhəmiyyət qazanır.

Cütlüklər boşanma prosesində və boşanmadan sonra hansı çətinliklərlə qarşılaşır?

Boşanma, fərdlərin yenidən uyğunlaşmasını tələb edən bir keçid və böhran vəziyyəti olaraq ortaya çıxır. Boşanma prosesində və sonrasında sağlam bir boşanma prosesinin olması üçün ailələrin psixotərbiyə və fərdi müdaxilələrə ehtiyacı var.
Boşanmaların dörddə biri münaqişə ilə bağlıdır. Münaqişəli boşanmaların əsas xüsusiyyətləri qəzəb və inamsızlıq, şifahi və fiziki zorakılıq, yanlış ünsiyyətdir. Uşaqlı ailələrdəki uşaqlar da bu vəziyyətdən təsirlənir. Valideynlər övladlarının ehtiyaclarını öz ehtiyaclarından ayırmaqda çətinlik çəkirlər. Araşdırmalar bu cür ziddiyyətli boşanmaların səbəbləri ər-arvadın birdən bu qərarı verməsi və ya xəyanət olduğunu ortaya çıxır.
Boşanma prosesi əslində qanuni boşanma qərarından çox daha erkən başlayır. Boşanmadan əvvəl əslində böhran prosesi yaşanmış, fərdlər arasındakı bağlar qopmuş, ailə kimliyi parçalanmış hesab olunur.
Evliliyi bitirmək qərarı evlənmək qərarından daha çətindir. İllərdir dözülən davranışlar sonradan problemlər yaradır. Proses başlayanda iki tərəfin reaksiyası fərqli ola bilər. Psixoloji cəhətdən sarsıntı prosesi boşanma prosesini başladan şəxs tərəfindən başladığı üçün onlar bu prosesə daha çox hazır ola bilərlər. Tərk edilmiş insanlar daha həssas ola bilər və onlarda inkar, qəzəb, bədbinlik kimi hisslər yaranır. Boşanma ani olarsa, ağır böhranlar baş verə bilər. Çünki bu situasiyalarda insanlarda rədd edilmə və tərk edilmə haqqında sıx düşüncələr olur. Əksinə, əvvəlcədən hazırlıq olarsa, dövrü keçmək daha asan olur.
Kişilərin və qadınların evliliyə müxtəlif investisiyaları ola bilər. Ümumiyyətlə, qadınlar üçün ana və həyat yoldaşı olmaq birlikdə müəyyənləşir. Qadınlar evliliyin fəaliyyətinə görə özlərini məsul hesab edə bilərlər ki, bunu da cəmiyyətdə də tez-tez işlədilən "evi dişi quş tikər" ifadəsi ilə izah edə bilərik. Bu səbəblə qadınlar boşanma psixologiyası ilə narahat hiss edə və boşanma psixologiyasını aşmaqda çətinlik çəkə bilərlər. Bu prosesdə kişilər isə uşaqlarını bir daha görə bilməmək problemi ilə üzləşə bilirlər.
Boşanma uşaqlı ailələr üçün daha çətin ola bilər. Valideynlər arasındakı münaqişə uşağa mənfi təsir göstərə bilir. Bir çox evliliklərdə ailənin maddi gəlirinin böyük bir hissəsi ata tərəfindən təmin edilir. Boşandıqdan sonra atanın verdiyi maddi dəstək azaldıqda ananın gəliri də azalır. Bu onlara qayğı göstərən analar üçün çətin ola bilər. Bu cür çətinlikləri öz məcburedici duyğuları ilə yaşayan valideynlər narahatlıq və qəzəbin öhdəsindən gələ bilmədikdə, uşaqlarının hissləri və ehtiyacları ilə məşğul olmaqda çətinlik çəkirlər. Bir çox valideynlər bu prosesdə baş verənlər və boşanma haqqında övladlarına necə və nə qədər məlumat verməli olduqlarına qərar verə bilmirlər.
Boşanma zamanı qəzəbin arxasında duran başqa bir duyğu kədərdir. Qəzəb, bir növ, kədərin yaratdığı emosional intensivliyin ifadəsidir. Bu, ağrının, tərk edilmənin, qorxunun və ya günahın ifadəsi ola bilər, həmçinin əsas kədərin əlaməti ola bilər. Kədər həm də sıx həsrət, kədər və ağrı kimi duyğuları ehtiva edir. Cütlüklər istəmədən yaşamağa və ya kədərin öhdəsindən gəlməyə çalışırlar. Onların kədərlə necə davranmaları əslində boşanmalarını və ya sonrakı həyatlarını necə quracaqlarının göstəricisidir.

Çətinliklərin öhdəsindən gəlməyin yolları hansılardır? Terapiya necə işləyir?

Boşanma mərhələsində olan cütlüklər, adətən ayrılıq mərhələsinin başlanğıcında cütlük münasibətləri, valideynlik və ya uşaqları üçün psixoloji müdaxilələrə müraciət edə bilİrlər. Bu, boşanma terapiyasına çevrilə bilər. Evlilik terapiyası evliliyi xilas etməyə kömək edir. Ancaq boşanma terapiyası əlaqəni xilas etməyə deyil, bu əlaqənin sona çatmasını necə idarə etmələrinə diqqət yetirir.
Boşanma prosesinə yönəlmiş müdaxilələr onun emosional və maliyyə nəticələrinə uyğunlaşmağı, sosial və fərdiləşmə prosesinin öhdəsindən gəlməyi və sonrakı həyat prosesinə hazırlaşmağı hədəfləyir. O, həmçinin fərdlərin gələcəkdə daha sağlam əlaqələr saxlamaq qabiliyyətinin təkmilləşdirilməsinə diqqət yetirir.
Boşanma prosesində terapevt nikahın sona çatmasının ailə üçün mənfi nəticələrini minimuma endirməyə yönəlmiş ənənəvi terapevt rolunu oynayır. Evliliyin pozulması ilə bağlı fərdlərə öz hisslərinin öhdəsindən gəlməyə kömək etmək planlaşdırılır. Boşanma terapiyası ailə üzvlərinin cari qarşılıqlı əlaqəsi ilə məşğul olur. Bu kontekstdə ailə münasibətləri, idrak, duyğu və davranışların bir-birinə qarşılıqlı təsiri olduğu vurğulanır. Bir insanın hadisəyə aid etdiyi məna keçmiş təcrübələrə əsaslanır. Ünsiyyət bacarıqları, empatiya və empatik davranış ailənin sağlam işləməsi üçün vacib hesab olunur.
Fərdlər özünü ifadə etməli, şikayət etmək əvəzinə tənqidə daha düzgün cavab verməli, keçmişdən çox indi və gələcək haqqında danışmalı, ünsiyyətdə dəstəklənməlidir. Onlara bir-birinin sözünü kəsməmək, bir-birini dinləmək öyrədilir. Boşanmış tərəfdaş kədər içində ilişib qaldıqda, o, yenidən birləşmək xəyallarını etiraf edərək, xüsusən də depressiyanın öhdəsindən gəlməyə kömək edə biləcək gücləndirici bir duyğu olan qəzəbi tanıyaraq və onunla əlaqə quraraq davam edə bilər. Qəzəblə əlaqə qurmaq, qəzəblə hərəkət etmək eyni deyil. Terapevt depressiyada olan müştərinin qəzəbini çıxara bilər. Cüt və ya fərdi müsahibələrdə, tərk edilmiş bir tərəfdaşın yaşadığı açıq qəzəbin arxasında başqa hisslərin olduğunu başa düşməyə kömək edə bilər. Emosional təcrübənin yenidən qurulması, normallaşdırılması və partnyorların yaşadıqlarından xəbərdar olmaq üçün emosiyalar üzərində işləmək emosiyaların tənzimlənməsinin təsirli üsullarıdır.
Boşanma prosesi və sonrasında hər bir həyat yoldaşı ilə ayrı-ayrılıqda müsahibə aparılır və müvafiq hallarda bu müsahibələrə uşaqlar da daxil edilə bilər. Həyat yoldaşlarına münasibətlərin vəziyyəti və digər həyat məsələləri ilə bağlı istənilən qərarın qəbul edilməsində köməklik göstərilir. Yenidən birləşmək, barışmaq, müvəqqəti birlikdə qalmaq, ailəlikcə tətilə çıxmaq, bununla yanaşı, ayrılıq, boşanma kimi bütün alternativləri dəyərləndirmək, yetişməmiş qərarlardan qaçaraq aydınlıq gətirmək kimi mövzular müzakirə edilir.
Boşanma böyüklər və uşaqlar üçün müəyyən çətinliklər gətirən və bu mənada risk zəminini yaradan həyat hadisəsidir. Bununla belə, getdikcə daha çox rast gəlinən boşanma əslində son və yox olma hekayəsi deyil və belə görünməməlidir. İnsanlar bu çətin səyahətin gətirəcəyi unikal proseslər baxımından yaxşı tanınsalar və gələcək problemləri proqnozlaşdıra bilsələr, öhdəsindən gəlmək daha asan olacaq.

Röyalə Xəyal