Rəsmi Bakı 907-ci bəndin ləğvini münasibətlərin müasir səviyyəsinə uyğun addım hesab edir- ÖZƏL
"ABŞ-Azərbaycan münasibətlərində ən uzunmüddətli və mübahisəli məsələlərdən biri ABŞ-ın 1992-ci ildə qəbul etdiyi Azadlığa Dəstək Aktının 907-ci bəndidir. Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin ilkin mərhələsində qəbul edilən bu müddəa Azərbaycan hökumətinə ABŞ tərəfindən bir sıra yardım formalarının göstərilməsini məhdudlaşdırmışdır. 907-ci bəndin əsas siyasi məntiqi guya Azərbaycanın Ermənistan və Dağlıq Qarabağa qarşı blokada və digər hücum xarakterli güc tətbiqinə son qoyması ilə ABŞ yardımının əlaqələndirilməsi idi". Bunu "Olaylar"a politoloq Əlimusa İbrahimov deyib: "Əslində isə bu akt məhz ABŞ-dəki erməni diasporunun anti-Azərbaycan fəaliyyətinin real nəticəsi idi. İşğala məruz qalan, torpaqları düşmən əlində olan Azərbaycan üstəlik Vaşinqtonun təzyiqlərinə tuş gəlirdi.
Sonrakı üç onillik ərzində Cənubi Qafqazın geosiyasi vəziyyəti və ABŞ-Azərbaycan münasibətləri ciddi şəkildə dəyişmişdir. Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi, regional sabitlik, terrorizmə qarşı mübarizə, sərhəd təhlükəsizliyi və nəqliyyat-kommunikasiya baxımından ABŞ üçün mühüm tərəfdaşa çevrilmişdir. Buna baxmayaraq, 907-ci bənd ABŞ qanunvericiliyində hələ də qüvvədə qalır. Onun qüvvədə qalması heç də fəaliyyət göstərməsi demək deyil. Çünki Azərbaycan dövlətinin və şəxsən cənab Prezidentin apardığı siyasət nəticəsində bu aktın fəaliyyəti demək olar ki, hər il dayandırılır. Amma aktın fəaliyyətinin dayandırılması ilə onun tamamilə ləğv olunması arasında ciddi fərq var.
Beləliklə, ABŞ siyasətində ikili mexanizm formalaşmışdır: Konqres 907-ci bəndi qüvvədə saxlayır, prezident isə milli maraqlar əsasında onun tətbiqindən imtina edə bilir. Bu mexanizm bir tərəfdən Azərbaycanla praktiki əməkdaşlığın davam etdirilməsinə, digər tərəfdən isə Konqresin siyasi təsir imkanlarının qorunmasına şərait yaradır. 907-ci bəndin illik imtinası son illərdə daha çox prosedur xarakterli məsələ kimi görünsə də, onun siyasi və simvolik əhəmiyyəti qalmaqdadır.
Azərbaycan baxımından əsas problem imtinanın mövcudluğu deyil, 907-ci bəndin özünün ləğv edilməməsidir. Prezident imtinası məhdudiyyətin praktiki nəticələrini aradan qaldırır, lakin onun ABŞ qanunvericiliyində mövcudluğunu dəyişmir. İmtina növbəti administrasiya tərəfindən dəyişdirilə və ya dayandırıla bilər. Buna görə də rəsmi Bakı 907-ci bəndin tamamilə ləğv edilməsini ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin müasir səviyyəsinə daha uyğun addım hesab edir.
907-ci bəndin tamamilə ləğv olunması məsələsi 2025-ci ildə də aktuallığını qorumuşdur. Prezident Donald Trump 8 avqust 2025-ci ildə 907-ci bənd üzrə imtinanı növbəti dəfə uzatmışdır. Qərarda terrorizmə qarşı mübarizə, Azərbaycanın sərhəd təhlükəsizliyi və ABŞ-ın milli təhlükəsizlik maraqları əsas amillər kimi göstərilmişdir.
ABŞ Dövlət Departamentinin Azərbaycanla bağlı "Azadlığa Dəstək Aktı"nın 907-ci düzəlişində nəzərdə tutulan məhdudiyyətlərin tətbiqindən azadetmə müddətinin növbəti dəfə uzadılması barədə Konqresə bildiriş göndərməsi təbii ki, ikitərəfli münasibətlərin həm yüksək səviyyədə olduğunu göstərir, həm də gələcəkdə daha ciddi münasibətlər üçün zəmin yaradır.
Bu qərar göstərir ki, ABŞ administrasiyası Azərbaycanla praktiki və strateji əməkdaşlığı 907-ci bəndin tətbiqindən daha üstün hesab edir. Başqa sözlə, qanunvericilik məhdudiyyəti qalır, lakin ABŞ-ın cari strateji maraqları onun praktiki tətbiqinə imkan vermir.
Azərbaycan üçün 907-ci bənd məsələsi yalnız ABŞ yardımının hüquqi məhdudlaşdırılması ilə bağlı deyil. Məsələ həm də ABŞ-ın Azərbaycana siyasi münasibətinin göstəricisidir.
Bakıda hesab edirlər ki, 1992-ci ildəki geosiyasi şərait artıq mövcud deyil. Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərində yeni reallıqların yaranması, Azərbaycanın regional və beynəlxalq mövqeyinin güclənməsi, enerji və nəqliyyat layihələrində rolu, həmçinin ABŞ-la təhlükəsizlik əməkdaşlığının inkişafı 907-ci bəndin ilkin siyasi əsaslarının əhəmiyyətini azaldıb.
Bu baxımdan Azərbaycan üçün imtina müsbət, lakin kifayət etməyən addımdır. Tam ləğv ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin yeni mərhələyə keçidini simvolizə edə bilər.
907-ci bənd ABŞ-Azərbaycan münasibətlərində keçmişlə müasir geosiyasi reallıq arasındakı ziddiyyəti əks etdirən mühüm siyasi-hüquqi məsələdir. 1992-ci ildə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin təsiri altında qəbul edilmiş bu məhdudiyyət sonrakı dövrdə ABŞ-ın Azərbaycanla artan strateji əməkdaşlığı ilə ziddiyyət təşkil etməyə başlamışdır.
Nəticə etibarilə, 907-ci bəndin gələcəyi ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin inkişafından, Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesindən və ABŞ Konqresindəki siyasi iradədən asılı olacaq. Əgər iki ölkə arasında münasibətlər daha dərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksələrsə, 1992-ci ildən qalmış bu məhdudiyyətin saxlanılması getdikcə daha çox siyasi uyğunsuzluq yaradacaq.
Bu baxımdan 907-ci bənd ABŞ-Azərbaycan münasibətlərində artıq əsasən praktiki deyil, siyasi və simvolik problem olaraq qalır: prezident imtinası problemin nəticələrini aradan qaldırır, lakin problemin özünü - bəndin qanunvericilikdə mövcudluğunu - həll etmir".