Rəqəmsallaşma dövlət xidmətlərinin əlçatanlığı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir-Özəl

"Cari ilin fevral ayında  Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən müşavirədə ölkənin rəqəmsal gələcəyini müəyyən edən mühüm qərarlar qəbul edilib. Azərnaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyeva yeni yaradılan Rəqəmsal İnkişaf Şurasına rəhbər təyin edilib. Müasir  dövrdə rəqəmsal texnologiyalar dövlət idarəçiliyinin, iqtisadiyyatın və ictimai münasibətlərin inkişafında əsas hərəkətverici qüvvələrdən birinə çevrilmişdir. Rəqəmsallaşma dövlət xidmətlərinin əlçatanlığının artırılması, idarəetmənin səmərəliliyinin yüksəldilməsi, şəffaflığın təmin olunması və vətəndaş məmnuniyyətinin artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanda son illərdə həyata keçirilən rəqəmsal transformasiya siyasəti dövlət idarəçiliyinin müasirləşdirilməsi, innovasiya ekosisteminin inkişaf etdirilməsi, süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi və kibertəhlükəsizlik sisteminin gücləndirilməsi istiqamətində kompleks islahatlarla müşayiət olunur". "Olaylar" xəbər verir ki, bunu Milli Məclisin deputatı Anar İsgəndərov deyib:
     "Ölkədə rəqəmsal inkişaf strategiyasının əsas istiqamətləri, dövlət xidmətlərinin vahid rəqəmsal platformada birləşdirilməsi, süni intellekt həllərinin tətbiqi, innovasiya mühitinin genişləndirilməsi, kibertəhlükəsizliyin təmin edilməsi və təhsil sisteminin rəqəmsallaşdırılması məsələləri günün ən vacib tələblərinə çevrilmişdir. Rəqəmsal transformasiya yalnız texnoloji yenilənmə deyil, həm də idarəetmə fəlsəfəsinin dəyişməsi və vətəndaşyönümlü dövlət modelinin formalaşması prosesidir.
      XXI əsr informasiya və rəqəmsal texnologiyalar əsri kimi xarakterizə olunur. İnformasiya-kommunikasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı dövlətlərin iqtisadi rəqabət qabiliyyətinə, idarəetmənin effektivliyinə və sosial rifahın yüksəldilməsinə birbaşa təsir göstərir. Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində rəqəmsal transformasiya artıq dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən birinə çevrilmişdir. Elektron hökumət xidmətləri, süni intellekt, böyük verilənlər (Big Data), bulud texnologiyaları və kibertəhlükəsizlik müasir idarəetmənin ayrılmaz elementləri hesab edilir.
      Azərbaycan Respublikasında da rəqəmsal inkişaf dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edilmişdir. Bu istiqamətdə qəbul olunmuş strateji sənədlər, institusional islahatlar və yeni idarəetmə mexanizmləri ölkədə rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafına, dövlət xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və innovasiya əsaslı inkişaf modelinin formalaşdırılmasına xidmət edir. Bu məqsədlə Rəqəmsal İnkişaf Şurasının yaradılması və 2026-2028-ci illəri əhatə edən Fəaliyyət Planının təsdiqi ölkənin rəqəmsal transformasiyasına sistemli yanaşmanın formalaşdırıldığını göstərir.
       Rəqəmsal dövlət konsepsiyasının əsas məqsədi dövlət xidmətlərinin vətəndaşlara daha operativ, şəffaf və rahat formada təqdim edilməsidir. Müasir idarəetmə yanaşması dövlət orqanlarının fəaliyyətinin yalnız elektronlaşdırılmasını deyil, həm də idarəetmə proseslərinin tam optimallaşdırılmasını nəzərdə tutur.
      Azərbaycanda həyata keçirilən islahatların əsas istiqamətlərindən biri müxtəlif dövlət qurumlarının elektron xidmətlərinin vahid platformada birləşdirilməsidir. Bu yanaşma vətəndaşların müxtəlif dövlət qurumlarının ayrı-ayrı informasiya sistemlərindən istifadə etməsi zərurətini aradan qaldıraraq xidmətlərin vahid ekosistem üzərindən təqdim olunmasını təmin edir. Bu məqsədlə "mygov" və "mygov Biznes" platformalarının inkişaf etdirilməsi dövlət-vətəndaş və dövlət-biznes münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı hesab oluna bilər.
       Rəqəmsal transformasiyanın mühüm elementlərindən biri də proaktiv dövlət xidmətlərinin tətbiqidir. Bu modeldə vətəndaşın ayrıca müraciəti gözlənilmir, dövlət informasiya sistemlərində mövcud məlumatlar əsasında xidmət avtomatik şəkildə təqdim edilir. Yaşa görə əmək pensiyasının təyin olunması, sosial ödənişlərin avtomatlaşdırılması, sənədlərin etibarlılıq müddəti barədə əvvəlcədən məlumatlandırma kimi xidmətlər dövlət idarəçiliyində vətəndaşyönümlü yanaşmanın gücləndiyini nümayiş etdirir. Bu yanaşma həm bürokratik prosedurların azalmasına, həm də dövlət xidmətlərinin daha əlçatan olmasına şərait yaradır.
      Bununla yanaşı, dövlət məlumatlarının vahid platformada toplanması və analitik sistemlərin yaradılması idarəetmədə məlumat əsaslı qərarların qəbulunu asanlaşdırır. Süni intellekt və analitik alətlər vasitəsilə dövlət xidmətlərinin fərdiləşdirilməsi gələcəkdə vətəndaşların ehtiyaclarının daha dəqiq müəyyən edilməsinə və xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsinə imkan verəcəkdir.
     İnnovasiya və süni intellekt rəqəmsal inkişafın əsas hərəkətverici qüvvəsi kimi
     Rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı innovasiya ekosisteminin formalaşdırılmasını və yüksək texnologiyalar sahəsində əlverişli biznes mühitinin yaradılmasını zəruri edir. Bu baxımdan Azərbaycanda həyata keçirilən islahatlar innovativ sahibkarlığın dəstəklənməsi, texnologiya şirkətlərinin inkişafı və xarici investisiyaların cəlb olunmasına yönəlmişdir. Vençur maliyyələşdirilməsi mexanizmlərinin yaradılması, "mələk investor" institutunun hüquqi əsaslarının müəyyənləşdirilməsi, startapların dövlət satınalmalarında iştirak imkanlarının genişləndirilməsi və innovativ məhsulların kommersiyalaşdırılmasının stimullaşdırılması ölkənin innovasiya potensialının gücləndirilməsinə xidmət edir.
       Qanunvericiliyin müasir texnologiyaların tələblərinə uyğunlaşdırılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, texnologiya transferi və frilanser fəaliyyəti kimi anlayışların hüquqi baxımdan dəqiq müəyyən edilməsi innovasiya mühitinin inkişafına hüquqi təminat yaradır. Eyni zamanda vergi güzəştlərinin tətbiqi, tədqiqat və inkişaf (R&D) fəaliyyətinin təşviqi, intellektual mülkiyyət obyektlərinin kommersiyalaşdırılmasının dəstəklənməsi rəqabətqabiliyyətli rəqəmsal iqtisadiyyatın formalaşdırılmasına mühüm töhfə verir.
     Süni intellekt texnologiyaları isə rəqəmsal transformasiyanın ən mühüm istiqamətlərindən biri hesab olunur. Dövlət xidmətlərində süni intellekt həllərinin tətbiqi xidmətlərin daha operativ, dəqiq və səmərəli göstərilməsinə imkan verir. "mygov" platformasında virtual vətəndaş köməkçisinin istifadəyə verilməsi, dövlət qurumlarında süni intellekt əsaslı xidmətlərin tətbiqinin genişləndirilməsi, milli hesablama infrastrukturunun qurulması və tənzimləyici test mühitinin yaradılması Azərbaycanın bu sahədə uzunmüddətli strateji hədəflər müəyyən etdiyini göstərir. Bu yanaşma dövlət resurslarından daha səmərəli istifadə olunmasına, qərarların məlumat əsaslı qəbul edilməsinə və vətəndaş məmnuniyyətinin yüksəldilməsinə şərait yaradır.    
          Rəqəmsal transformasiya prosesinin uğuru etibarlı kibertəhlükəsizlik sisteminin mövcudluğundan birbaşa asılıdır. Dövlət informasiya sistemlərinin, kritik infrastrukturun və şəxsi məlumatların etibarlı qorunması müasir dövrdə milli təhlükəsizliyin əsas komponentlərindən biri hesab edilir.
     Azərbaycanda kibertəhlükəsizlik sahəsində həyata keçirilən institusional və hüquqi islahatlar milli kibertəhlükəsizlik ekosisteminin formalaşdırılmasına xidmət edir. Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin yaradılması, Milli Təhlükəsizlik Əməliyyatları Mərkəzinin (SOC) və Milli CERT-in fəaliyyətə başlaması kibertəhdidlərə operativ reaksiya imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bununla yanaşı, kritik informasiya infrastrukturu üçün yeni təhlükəsizlik standartlarının tətbiqi, dövlət informasiya sistemlərinin Hökumət Buludu platformasına mərhələli şəkildə köçürülməsi və kibergigiyena üzrə maarifləndirmə tədbirləri rəqəmsal mühitin dayanıqlılığının təmin edilməsinə xidmət edir.
       Rəqəmsal transformasiyanın davamlı olması üçün yüksək ixtisaslı insan kapitalının formalaşdırılması əsas şərtlərdən biridir. Bu baxımdan təhsil sistemində həyata keçirilən islahatlar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təhsil müəssisələrinin müasir rəqəmsal infrastrukturla təmin edilməsi, "Rəqəmsal məktəb" platformasının tətbiqi, elektron təhsil xidmətlərinin genişləndirilməsi və elektron sənəd dövriyyəsinə keçid tədris prosesinin keyfiyyətini yüksəldən mühüm addımlardır.
        Bununla yanaşı, "Rəqəmsal bacarıqlar" və "STEAM Azərbaycan" layihələri vasitəsilə şagirdlərin informasiya texnologiyaları üzrə bilik və bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi gələcək əmək bazarının tələblərinə cavab verən mütəxəssislərin hazırlanmasına xidmət edir. Süni intellekt əsaslı fərdiləşdirilmiş öyrənmə modellərinin tətbiqi isə tədrisin keyfiyyətinin yüksəldilməsi və müəllimlərin inzibati yükünün azaldılması baxımından mühüm perspektivlər açır.
        Azərbaycanda həyata keçirilən rəqəmsal inkişaf siyasəti dövlət idarəçiliyinin müasirləşdirilməsi istiqamətində ardıcıl və sistemli islahatların həyata keçirildiyini göstərir. Dövlət xidmətlərinin vahid rəqəmsal platformada birləşdirilməsi, proaktiv xidmətlərin genişləndirilməsi, süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi, innovasiya ekosisteminin gücləndirilməsi və kibertəhlükəsizlik sahəsində institusional dəyişikliklər ölkənin rəqəmsal gələcəyinin formalaşdırılmasına xidmət edir.
      Eyni zamanda, rəqəmsallaşma yalnız texnoloji yeniliklərin tətbiqi deyil, idarəetmə fəlsəfəsinin yenilənməsi, vətəndaşyönümlü dövlət modelinin möhkəmləndirilməsi və dayanıqlı iqtisadi inkişafın təmin olunması deməkdir. Qarşıdakı dövrdə bu islahatların ardıcıl şəkildə davam etdirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq rəqəmsal rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsinə, dövlət idarəçiliyinin daha çevik və səmərəli təşkilinə, eləcə də vətəndaşların rifahının artırılmasına mühüm töhfə verəcəkdir.
     Müasir dövrdə dövlətlərin rəqabət üstünlüyü yalnız təbii və maliyyə resursları ilə deyil, eyni zamanda onların rəqəmsal idarəetmə imkanları, innovasiya potensialı və insan kapitalının inkişaf səviyyəsi ilə müəyyən edilir. Azərbaycanda həyata keçirilən rəqəmsal transformasiya siyasəti dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyinin artırılması, şəffaflığın təmin olunması və vətəndaş məmnunluğunun yüksəldilməsi baxımından mühüm strateji əhəmiyyətə malikdir.
      Aparılan təhlillər göstərir ki, rəqəmsal inkişaf sahəsində qəbul edilən strateji qərarlar, süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi, innovasiya mühitinin genişləndirilməsi və kibertəhlükəsizlik sisteminin gücləndirilməsi ölkənin uzunmüddətli sosial-iqtisadi inkişafına mühüm töhfə verəcəkdir. Bununla yanaşı, rəqəmsallaşmanın davamlı uğuru üçün dövlət, özəl sektor, akademik mühit və vətəndaş cəmiyyəti arasında əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsi, rəqəmsal savadlılığın artırılması və beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
      Beləliklə, Azərbaycanda həyata keçirilən rəqəmsal islahatlar təkcə dövlət xidmətlərinin elektronlaşdırılması deyil, həm də müasir, çevik, innovativ və vətəndaşyönümlü dövlət idarəetmə modelinin formalaşdırılması istiqamətində strateji mərhələ kimi qiymətləndirilə bilər"