Qan yaddaşı

Azərbaycan xalqının tarixində faciəvi hadisələrlə zəngin səhifələr az deyil. Lakin bu hadisələr içərisində 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş vermiş qırğınlar öz miqyasına, qəddarlığına və nəticələrinə görə xüsusi yer tutur. Hər il martın 31-i ölkəmizdə Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi qeyd olunur və bu tarix xalqımıza qarşı törədilmiş kütləvi qırğınların xatirəsinin yaşadılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

1918-ci ildə Cənubi Qafqaz regionunda mürəkkəb siyasi vəziyyət hökm sürürdü. Bir tərəfdən Rusiya imperiyasının süqutu, digər tərəfdən bölgədə hakimiyyət uğrunda mübarizə müxtəlif silahlı qüvvələrin toqquşmasına səbəb olmuşdu. Bu qarışıq şəraitdən istifadə edən erməni silahlı dəstələri və bolşevik qüvvələri Bakı Sovetinin rəhbərliyi altında azərbaycanlı əhaliyə qarşı planlı şəkildə qırğınlar həyata keçirmişlər. Məqsəd təkcə müəyyən əraziləri nəzarətə götürmək deyil, eyni zamanda yerli azərbaycanlı əhalini kütləvi şəkildə məhv etmək və onları doğma torpaqlarından sıxışdırıb çıxarmaq idi.

1918-ci ilin mart hadisələri ilk olaraq Bakıda başlamışdır. Qısa müddət ərzində şəhərdə minlərlə dinc sakin qətlə yetirilmiş, yaşayış məhəllələri dağıdılmışdır. Daha sonra bu qırğınlar Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur, Naxçıvan və digər bölgələrə yayılmışdır. Xüsusilə Şamaxıda yüzlərlə kənd yandırılmış, dini abidələr dağıdılmış, minlərlə insan amansızlıqla öldürülmüşdür. Quba qəzasında isə sonradan aşkar edilən kütləvi məzarlıq həmin hadisələrin dəhşətli miqyasını bir daha sübut etmişdir.

Tarixi sənədlər və araşdırmalar göstərir ki, bu hadisələr təsadüfi qarşıdurmalar deyil, əvvəlcədən planlaşdırılmış və sistemli şəkildə həyata keçirilmiş soyqırımı siyasətinin tərkib hissəsi olmuşdur. Qadınlar, uşaqlar və qocalar belə bu vəhşilikdən kənarda qalmamışdır. İnsanlar yalnız etnik və dini mənsubiyyətlərinə görə qətlə yetirilmiş, yaşayış yerləri viran qoyulmuşdur.

Sovet dövründə bu hadisələrə uzun müddət siyasi qiymət verilməmiş, həqiqətlər gizli saxlanılmışdır. Yalnız Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bu tarixi faciəyə obyektiv yanaşmaq imkanı yaranmışdır. 1998-ci ildə ümummilli lider Heydər Əliyevin imzaladığı fərmanla 31 mart rəsmi olaraq Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan edilmişdir. Bu qərar tariximizin bu ağrılı səhifəsinin dövlət səviyyəsində tanınması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Müasir dövrdə Azərbaycan dövləti soyqırımı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərir. Xarici ölkələrdə keçirilən tədbirlər, nəşr olunan kitablar, sənədli filmlər və elmi araşdırmalar bu faciənin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına xidmət edir. Eyni zamanda, ölkə daxilində də xatirə kompleksləri yaradılmış, abidələr ucaldılmışdır. Bu baxımdan Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi xüsusi əhəmiyyətə malikdir və ziyarətçilərə həmin dövrün reallıqlarını əyani şəkildə təqdim edir.

31 Mart - Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü təkcə tariximizin ağrılı səhifəsini xatırlamaq deyil, həm də gələcək üçün mühüm nəticələr çıxarmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Bu gün bizə milli birliyin, dövlətçiliyin və tarixə sahib çıxmağın vacibliyini bir daha xatırladır. Tarixini unudan xalq gələcəyini düzgün qura bilməz. Bu baxımdan, belə faciələrin unudulmaması və gələcək nəsillərə düzgün şəkildə çatdırılması hər birimizin vətəndaşlıq borcudur.

31 mart Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxmış faciələrin simvoludur. Bu günün qeyd olunması şəhidlərin ruhuna ehtiramın ifadəsi olmaqla yanaşı, həm də tarixi ədalətin bərpası uğrunda aparılan mübarizənin bir hissəsidir. Azərbaycan xalqı bu faciəni heç vaxt unutmur və unutmamalıdır.

Əminə Ağazadə

Milli Məclisin deputatı