İrəvan Tehrandan nə əldə etmək istəyir?
Ermənistanda yeni hakimiyyətin və hökumət rəhbərlərinin ilk xarici səfər kimi İran İslam Respublikasına getməsi artıq ənənə halını alıb. İllər əvvəl bu tipli səfərlər əvvəlcə Rusiyaya edildiyi halda, Nikol Paşinyan Ermənistanda inqilab yolu ilə hakimiyyətə gəldikdən sonra İrəvanın xarici siyasətində də inqilabi dəyişikliklər baş verib. Bu o demək deyil ki, Paşinyana qədər Ermənistanın İranla münasibətləri normal deyildi. Əsla. İki ölkə arasında kifayət qədər əlaqələr vardı və hazırda da Tehranla İrəvan arasında əlaqələr deyə bilərik ki, yüksək səviyyədədir. Cənub qonşumuz uzun illərdir ki, Ermənistan üçün nəfəslik rolunu oynayır və işğalçı ölkəyə dəstək verməklə onu məhv olmaqdan xilas edir. Sadəcə indiki halda, növbədənkənar seçkilərdən sonra yenidən hökumətə rəhbərliyiu ələ alan Paşinyanın tez-tələsik ilk xarici səfərini məhz İrana etməsi maraq doğurur. Ermənistanın baş nazirinin İrandan gözləntiləri nədir və İrəvan Tehrandan nə əldə etmək istəyir? Bəs görəsən, ekspertlər bunu necə xarakterizə edir?
"Atlas" Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri, politoloq Elxan Şahinoğlu da deyib ki, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan vəzifəsini rəsmiləşdirdikdən sonra ilk xarici səfərini İrana reallaşdırır: "Doğrudur, bu özəl səfər deyil, Paşinyan İbrahim Rəisinin andiçmə mərasiminə qatılır. Ancaq Paşinyan İrandakı mərasimə başqa vəzifəli şəxsi də göndərə bilərdi. Paşinyan İbrahim Rəisinin andiçmə mərasiminə şəxsən qatılmaqla bu ölkə ilə münasibətlərə verdiyi əhəmiyyəti ortaya qoyub".
Mərkəz rəhbəri bildirib ki, Nikol Paşinyan sonuncu dəfə İranda rəsmi səfərdə 2019-cu ilin fevralında olmuşdu: "Bu, Paşinyanın baş nazir vəzifəsində İrana ilk rəsmi səfəri idi. Paşinyan həmin səfərə hakimiyyətə gəldiyi ilk gündən hazırlaşırdı. Səfərdən əvvəl İranın Ermənistandakı səfirliyinin ticarət müşaviri bildirmişdi ki, 1991-ci ildən, yəni Ermənistanın müstəqilliyini qazandığı ildən bəri iki ölkə arasında ticarət mübadiləsində ən yüksək göstərici məhz Paşinyanın ilk hakimiyyət dövründə qeydə alınmışdı. Söhbət 364 milyon dollarlıq ticarət mübadiəsindən gedirdi. Əslində rəqəm böyük deyildi, ancaq faktın özü maraqlıydı ki, bu, iki ölkə arasındakı əməkdaşlıqda ən yüksək göstərici sayılır. Təsadüfi deyil ki, Nikol Paşinyan 2018-ci ildə baş nazir kürsüsündə xarici siyasətlə bağlı ilk geniş nitqində İranın adını Rusiyadan çox çəkmişdi.
Nikol Paşinyan İranla iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirmək və birgə regional layihələri reallaşdırmağı arzulayırdı. Alınmadı, verilən vədlər həyata vəsiqə qazanmadı. Paşinyanın İrana həmin səfəri qalmaqalla yadda qaldı". Elxan Şahinoğlu diqqətə çatdırıb ki, Paşinyan Tehranda "Ararat" idman-sağlamlıq mərkəzində erməni icmasının nümayəndələri ilə görüşərək arxa planda "Dağlıq Qarabağ Respublikasının bayrağı" və "Qarabağ Ermənistanındır" şüarı asılmış selfisini yaydı: "Rəsmi Bakı Tehranda bu toplantıya aydınlıq gətirməsini tələb etdi. Çünki həmin zalda açıq-aşkar Azərbaycana və İran-Azərbaycan əməkdaşlığına qarşı təxribat həyata keçirilmişdi. İrandan qeyri-rəsmi kanallarla xəbər yayıldı ki, "Qarabağ Ermənistandır" şüarını zalda qaldıran şəxslər saxlanılıb və onlar sorğu-sual ediliblər. Bunu yoxlamaq çətin olsa da, hər halda Tehranda anladılar ki, İran ermənilərinin Paşinyanın selfisi ilə birgə həyata keçirdiyi təxribat İranın özünün əleyhinə işlədi".
Elxan Şahinoğlu onu da deyib ki, Nikol Paşinyan Tehrandakı çıxışında bunları demişdi: "Mən Dağlıq Qarabağın əvəzinə danışa bilmərəm, Bakı birbaşa Qarabağ erməniləri ilə danışıqlar aparmalıdır. İlham Əliyevlə danışıqlardan nəticə yoxdur. Vasitəçilər mənə "hansı güzəştlərə hazırsınız" sualını ünvanlayanda onlardan soruşuram ki, Azərbaycan hansı güzəştlərə hazırdır? Biz o zaman bu suala cavab verəcəyik ki, birinci bu suala Azərbaycan cavab versin. Kimsə düşünürsə ki, Qarabağ problemini güc yolu ilə həll etmək olar, kökündən yanılır. Bunu deyən anlamalıdır ki, qarşısında təkcə Etmənistanı yox, bütün dünya ermənilərini görəcək".
Bu açıqlamadan təxminən il yarım sonra Azərbaycan müharibədə qələbə çaldı və Nikol Paşinyanın Tehrandakı çıxışının mənasız olduğu aydınlaşdı.
Nikol Paşinyan bu dəfə Tehranda geniş nitq söyləməyəcək, andiçmədə iştirak edib və İran rəsmiləri ilə görüşüb geri qayıdacaq. Paşinyanla görüşəcək İbrahim Rəisi praqmatik siyasətçidirsə Qarabağ məsələsinin Azərbaycanın xeyrinə bitdiyini anlamalı, ermənilərin İran üzərindən təxribatlarının qarşısını almalı və yeni xarici işlər naziriniə tapşırmalıdır ki, İranın Ermənistandakı səfiri qeyri-diplomatik hərəkətlər etməsin".
Süleyman