Xalq Bank- "Xalq Əmanəti" layihəsinin hədiyyəlik nəşri

Mikayıl Müşfiq - Seçilmiş  əsərləri. Bakı,2013-cü il.

  Nəhayət ki, Mikayıl Müşfüqin adına layiq, həm

tərtibat, həm də məzmun baxımdan sanballı bir kitab işıq üzü gördü.
Xalq   Bank   "Xalq  Əmanəti" layihəsi çərçivəsində layiqli bir nəşrlə
 

Mikayıl Müşfiq poeziyasının, Mikayıl Müşfiq sözünün, Mikayıl Müşfiq   əxlaqının pərəstişkarlarını və tədqiqatçılarını

sevindirdi: 105 il bundan əvvəl dunyaya göz açan  şairin 596 səhifəlik  əsərləri  toplusu ədəbi aləmə   ayaq açdı. Kitabın  üstündəki  Mikayıl Müşfiq- "Seçilmiş əsərləri" başlığı diqqəti cəlb edir; seçilmiş əsərdirsə, deməli, bu, çoxlu əsərlərin  içindən seçilib. Əgər   Müşfiqin hələ də çoxumuzun adını eşitmədiyimiz, üzünü görmədiyimiz   əsərləri varsa, əgər  kitabın üstündəki   "Seçilmiş əsərləri " adı   şərti deyilsə, Mikayıl Müşfiqin külliyyatını görmək arzumuz təbiidir,bəyəniləndir.

Kitabın üstündə   şairin  "Mən belə dünyadan necə əl çəkim..."  misrasını dedyi vaxtdan   altı il əvvəl-1929-cu ildə çəkdirdiyi

foto şəkli verilmişdir.  Bu, Mikayıl Müşfiqi dünyaya   tanıdan , şəxsiyyətini təsdiq edən şəkildir.

Başqa  sözlə, dünya   oxucuları rus şairi A.S.Puşkini hansı şəkildən

tanıyırlarsa , M.Ə. İsmayılzadəni (Müşfiqi) də   bu şəkildən tanıyırlar.

Mikayıl Müşfiqi tanıdan şeir pasportları çoxdur. Əlbəttə, paspotu şeir olan  şairlər çoxdur. Elə şair var ki, 10-15   şeir pasportu var.Onların bu şeirlərlə lovğalanmağa, yüksək qürur hissi keçirməyə haqları var.Vaxtilə   gürcüstanlı rus şairi Vladimir Vladimiroviç   Mayakovski   xarıcə səfərə yola düşərkən onun sovet  pasportunu diqqətlə araşdıran, təftiş etməyə maraqlı olan dövlət məmuruna   şairin yalançı ritorika ilə   nəyinsə xatirinə dediyi sözlər   yada düşür:

    Alın a ...(rusca bunu başqa cür də düşünmək olur-N.N.)

                                       yana-yana qalın a...

                                                       Mən sovet vətəndaşıyam...

  Mikayıl Müşfiq sərhədi  istənilən şeiri ilə keçə bilərdi. O illərdə onun əsas pasportu "Tar" idi.   Mikayıl Müşfiq "Tar" şeirinin yazılma tarixi 1929-cu ildən başlayır. Bir sıra nəşrlərdə "Tar"ın yazılma tarixi 1932- 1934-cü illər kimi göstərilir.Görünür, M.Müşfiqin  tarı çöx  su ararmışdır. Onun "Həyat sevgisi"  şeiri də, rübai sayılan dördlükləri

də nəsillərin əzbər  bildikləri əsərlərdəndir. Qısası, Mikayıl Müşfiq zəmanəsinin, mühitinin sərhəd tanımayan,  bir ölkəyə sığmayan, sığışmayan, daim   qanadlanıb uçmaq eşqində olan şairi   idi. Bəlkə də onun paxıllığını çəkənlər yox idi, ona həsəd aparanlar, həyatda

da, həyatın bir  maraqlı və gərəkli əyləncəsi olan poeziyada ona oxşamağa çalışanlar, əlləşənlər daha çox idi. Mikayıldan   əvvəl də   Azərbaycan poeziyasının   Müşfiqi olub: XIX əsr   şairi   şamaxılı Müşfiq Xaksar.
 

  Şamaxılı Müşfüqin adına  və ünvanına ( Müşfiq Xaksar  ibn Məhəmməd , sakini şəhri-Şirvan ,məhleyi Qələbazar )  və   şeirinə "Ziyayi -Qafqasiyə"   qəzetinin   1884-cü il aprelin 18-də çap olunmuş   7-ci nömrəsində rast gəlirik.  Şairin 65 beytlik  qəsidəsi  "Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetinin  naşiri   və   redaktoru Səid   Ünsizadəni onu   gözləyən təzyiqlərdən, dedi-qodudan qorumaq   məqsədilə yazılmışdır.
 

  Kasıb həyat tərzi keçirən Müşfiq Xaksar (Həqir -N.N.) XIX əsrin  Şamaxı şairlərindəndir.Onun şeirlərinə "Kəşkül"də də rast gəlirik. Şamaxılı Müşfiq  Mikayıl Müşfiqin atası   Mirzə Əbdülqədirin müasiri olan söz ustalarındandır. Mikayılın təxəlüsünün də bu   müasirlikdən, bəlkə də dostluqdan   qaynaqlanmasını düşünmək olar.Hər halda

bu məsələ öz əsaslı elmi təsdiqini tapandan sonra bu haqda ətraflı söz açmaq   daha  çox məsqədəuyğun olacaqdır.

  Qayıdırıq   yeni nəşrin-Mikayıl Müşfiqin "Seçilmiş əsərləri"nin təəssüratlarına.Kitabın redaktoru və tərtibçisi    şair və tərcümə ədəbiyyatı

sahəsində maraqlı işləri ilə yadda qalan, oxucular tərəfindən   dəyərləndirilən  Səlim Babullaoğlu, məsləhətçisi   Nizami  Gəncəvi adına  Milli Azərbaycan Ədəbiyyat muzeyinin direktoru, Milli Məclisin üzvü,   AMEA-nın müxbür  üzvü R.Hüseynovdur. R.Hüseynovun    görkəmli  şairə dərin və sonsuz məhəbbətlə yazdığı, özünün "Bağ  romanı" adlandığı 50 səhifəlik  esse kitaba   ön söz əvəzində   yerləşdirilmişdir. "Esse" sözünə son vaxtlarda elmi ədəbiyyatda  tez-tez fəsadüf olunur, onu ədəbi janr kimi izah etməyə   təşəbbüs və   həvəs   göstərirlər. Bu da başadüşüləndir. Esseni   inşa   ilə   bərabərləşdirməyə   də   səhd edirlər. Olsun, hər halda esse   elmi leksikonumuza   daxil olmaqdadır.Dunya ədəbiyyatında fransız yazıçısı Gi de Mopasananın esseləri   bu janrın   ən mükəmməıl nümunələri kimi diqqəti cəlb edir. Esse   mənsur şeir kimi   də izah edilə bilər.Bu cəhətdən Azərbaycan   radiosunun   "Bulağ"ından , "Axşam görüşləri" verilişindən gələn söz   melodiyaları   yada düşür. R.Hüseynov
   "Axşam görüşləri" verilişində onlarla söz və mədəniyyət adamlarından   söz   aça-aça oxucu və dinləyicilərə   Məhsətini tanıtdı, Hüseyn Cavidi    doğmalaşdırdı , Mikayıl Müşfiq   fenomenini göstərə bildi. Ön söz yerində   verilən    " Bağ  romanı" da bu məqsədə xidmət edir.Bu roman əsmər bənizli gözəlin -Arifənin romanıdır. Bu, 30-cu  illərin-qanlı -qadalı illərin   tarixə   dağ çəkən illərinin romanıdır. Kitabın  bədii mətni 1926-cı ildən nəğməyə dönən   "Olkəm"   beşliyi ilə başlayır. Bu, 18 yaşlı  gəncin   nəğməsidir.
  Mikayıl Müşfiq az yaşadı (1908- 1937), amma şərəfli ömür yaşadı."Küləklər"i yazdı:

 

Bəziniz qorxulu, bəziniz qorxusuz,.

bəziniz duyğulu,bəziniz  duyğusuz,

Bəziniz uyğulu, bəziniz uyğusuz,

Küləklər, küləklər,

Ey sərin  küləklər,

Sizdə var qoxusu,

hər yerin ,küləklər.

 

M.Müşiq   kosmopolit tay-tuşlarının bəyənmədiyi tarı çaldı, özü də necə çaldı...

Oxu,

tar,
oxu,tar!

Səsindən

ən lətif şeirlər dinləyim.

Oxu,tar,

bir qadar...

Nəğməni

su kimi alışan ruhuma çiləyim.

Oxu,

tar!

Səni kim

unudar?

Ey geniş

kütlənin şirini,
 şərbəti,
Alovlu sənəti!..

 

  M.Müşfiq hələ 1935-ci ildə   onu və bəşəri gözləyən fəlakətin gəldiyini

bilirdi , ürəyində bu qara günlərə ağlaya-ağlaya partlayırdı:

 

Ah mən gündən -günə bu gözəlləşən

İşıqlı dünyadan

necə əl çəkim?

Bu yerlə

çarpışan,göylə əlləşən

dostdan,

aşinadan necə əl çəkim?

...Həyat dedikləri bu kəşməkeşdən,

Qəlbimdə,qanımda

yanan atəşdən,

Gecədən,gündüzdən,aydan,

günəşdən,

Bu əngin

fəzadan necə əl çəkim?

  M.Müşfiq   ürəyinə damanlar haqqında   pıçıltı ilə danışırdı, dərdini kiminləsə  bölüşmək istəyirdi:

 

Mənim könlüm deyir ki,

hələ bunlar nədir ki...

Böyük günlər, şanlı günlər, şən günlər,

yoluna düşən günlər

hələ qarşımızdadır!

 

  Evli-eşikli Mikayıl Müşfiq   evliliyinin 3-cü  və ya  4-cü ilində əvvəlki illərin  xatirələrini çözələyirdi:
 

     Yenə o bağ olaydı,yenə yığışaraq siz

                         O bağa köçəydiniz.

     Biz də muradımızca fələkdən kam alaydıq,                          

                          sizə qonşu olaydıq.

    Yenə o bağ olaydı,səni tez-tez görəydim,

                                    qələmə söz verəydim.

     Hər gün bir yeni nəğmə,hər gün bir yeni ilham...            

                                             yazaydım səhər, axşam...

    Arzuya bax, sevgilim, tellərindən  incəmi?

                                            Söylə ürəyincəmi?         

  "Seçilmiş əsərlər"də  M.F.Axundzadənin  Səbuhi" imzası ilə farsca "yazdığı "Dər  vəfati -A.S.Puşkin" ("A.S.Puşkinin ölümünə"-N.N.) qəsidəsinin  tərcüməsinin də   daxil edilməsi  bəyənilən işlərdəndir.
Matəm qəsidəsi kimi tanınan bu əsərin Azərbaycan dilinə bir neçə tərcüməsi var. C.Xəndan,B.Qasımzadə və M.Soltanın tərcümələri ilə müqayisədə M,Müşfiqin tərcüməsi tərcümə sənətkarlığına görə daha önəmlidir: tərcümənin qafiyəsi   qəsidədə olan formadadır-aa,ba,da,ea...şəklindədir.
Yeni nəşrin ən çox xoşagələn məziyyətlərindən biri də  topluda xronoloji ardıcıllıq cədvəlinin verilməsidir.
  Yeni nəşrə daxil edilmiş tərcümələr,epistolyar üsluba aid olan məktublar da maraqla oxunur.
 

    Nəşrin   "Səni kim unudar" adlı  20 səhifəlik "Son söz əvəzi"ni S.Babullaoğlu  yazmışdır.  Bu hissə maraqlı filoloji araşdırma kimi  çöx faydalıdır.    
                                          *****                                            

   ... "Hər günü bir yeni nəğmə olan" Mikayıl Müşfiq   tələsirdi. O, sonet də yazırdı,yarımşıq   misralı   şeir də (müstəzad da), həyatda ona göz

ağardanlardan çəkinərək, traktordan da yazırdı, Tərtərhesdən də. O, Şəngülə də....Şüngülə də, Məngülə   də söz qoşmuşdu...Bu da zamanın tələbi idi.
 

Nazim Nəsrəddinov,
 Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi,
Avropa Azərbaycan Məktəbinin Azərbaycan dili  və ələbiyyatı  kafedrasının müəllimi,
TQDK-nın eksperti...

09.11.2013.

P.S.   və   SOS.


Azərbaycan Respublikasında , səhv etmirəmsə, 5000-ə yaxın tam orta təhsil müəssisəsi  və onların   da  elə o qədər  kitabxanası vardır. Yeni nəşrin 5000 nüsxəsinin hamısı  məktəb kitabxanalarına verilsə,kimlərəsə kitab çatmayacaq.

Əlaqə: 566 07  95;          050 632 31 49.