Süni intellekt nəzarətdə qalacaqmı?

İnsanların həyatına oyunla daxil olan və fərdlər tərəfindən alqoritmlərlə idarə olunan süni intellektin gələcəkdə nəzarətdə saxlanılıb-saxlanamayacağı müzakirə edilir. İnsanlar adından qərar verən süni intellekt texnologiyalarının etik dəyərlərdən başqa birbaşa təhlükə olub-olmayacağı bilinmir. İnsanlar əslində gündəlik həyatda chatbotlar, avtonom nəqliyyat vasitələri və səsli komanda rəqəmsal köməkçiləri ilə yalnız dar və zəif süni intellektdən istifadə edirlər. Alqoritmlərin illər keçdikcə "super intellekt" həddinə çatdığı üçün gələcəkdə insanları təqlid etməkdən kənara çıxacağı müzakirə mövzusudur. Süni intellektin zaman keçdikcə insan intellektini üstələməsi bəzi ekspertlərə görə bəşəriyyət üçün müsbət mənzərə yaradır, bəzi ekspertlərə görə isə fəlakətin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Tesla Baş İcraçı Direktoru (CEO) Elon Musk da süni intellektin bəşəriyyət üçün fəlakət ola biləcəyi səbəbiylə işin dayandırılmasını istəyir. "Təklik" deyilən fərziyyəyə görə, süni intellekt bir gün insan zəkasını təqlid etməkdən kənara çıxacaq. Bu fərziyyə ilə fövqəlbəşər olduğunu iddia edən süni intellektin bu ölçüyə gəlib çatmayacağı fərziyyələrə açıq bir nəzəriyyədir. İnsanın yaratdığı alqoritmin fövqəlbəşər olması iddiası da ilahiyyat və din baxımından müzakirə mövzusudur. Bəzi ekspertlərin fikrincə, süni intellektin fövqəlbəşəri təkamülü sadəcə olaraq sadə bir sui-qəsd nəzəriyyəsidir. Çünki mütəxəssislər süni intellektin həm alqoritmlərinin, həm də alt kodlarının vicdan, duyğu kimi xüsusiyyətlərə malik olan insanlar tərəfindən yazıldığını unutmaq lazım olduğunu vurğulayırlar. Almaniyada süni intellektin cəmiyyətə təsiri ilə bağlı araşdırmalar aparan və Hamburq Universitetində Rəqəmsal Transformasiya sahəsində mühazirələr oxuyan Dr. Wilhelm Bielert, bu mövzuda ən böyük naməlum mövzunun "super süni intellekt" olduğunu ifadə edərək, bu anlayışın insan zəkasını aşdığını, hələ də böyük ölçüdə spekulyativ olduğunu və bu sahədə mütəxəssislər arasında müzakirəyə açıq olduğunu bildirir. Süni zəka texnologiyasının belə bir sistemi inkişaf etdirməsinin mümkün ola biləcəyini ifadə edən Bielert bunun nə vaxt baş verəcəyi və nəticələrin nə olacağı ilə bağlı qeyri-müəyyənliyə diqqət çəkir. Bielert iddia edir ki, "təklik" ölçüsü mürəkkəb qlobal problemlərin həlli, həyat standartlarının yaxşılaşdırılması və elmi və texnoloji tərəqqinin təşviqi kimi faydalar təmin edə bilər. Bununla belə, hətta Bielert də bunun "qəsdən olmayan zərərə" səbəb ola biləcəyini, xüsusən də məxfilik və təhlükəsizlik problemləri, məşğulluq problemi və hətta süni intellektin inkişaf edəcəyinə dair qərəz yarada biləcəyini iddia edir. İnsanların bu gün alqoritmlər hazırladığına və proqramlaşdırdığına diqqət çəkən Bielert, süni zəkanın gələcəkdə özünə əmr verə bilmə ehtimalının və süni intellektin canlı bir varlıq kimi fəaliyyət göstərməsinin müzakirə mövzusu olduğunu qeyd edir. Bielert vurğulayır ki, cəmiyyət üçün potensial risk və faydaları nəzərə alaraq süni intellektin inkişafına "məsuliyyətli və etik" şəkildə diqqətlə yanaşmaq vacibdir. 

Əslində Bielert, süni intellektin "super süni intellekt" səviyyəsində öz məqsədləri olduğunu fərz edərək, onun zərərli ola biləcəyini və idarə oluna bilməyəcəyini nəzərə almaq lazım olduğunu bildirir.

İstanbul Medipol Universiteti Hüquq Fakültəsi Müəllim Prof. Dr. Ahmet Ülvi Türkbağ isə iddia edir ki, kompüter texnologiyası bir gün süper zəka səviyyəsinə çatdıqda dünyanı yuxarıdan aşağıya yenidən dizayn etmək istəyə bilər. Türkbağ açıqlama verib ki, bunun "təklik" adlandırılmasının səbəbi, bu günə qədər belə bir nümunə yoxdur, daha əvvəl belə bir şey olmayıb. "Tarixdə elə bir hissə yoxdur ki, onu nümunə götürəsiniz. Buna təklik deyilir və hamı təklikdən qorxur"deyib. 

Erlangen-Nürnberg Universitetində Süni İntellekt Etikası və Fəlsəfəsi üzərində işləyən Prof. Dr. Vincent C. Müller  "Mənim bir katibim var və hər gün katibimin arxasından onun işini yoxlamağa gedə bilərəm ki, onun işi görüb-görmədiyini görüm. Ancaq, işi daim təqib etsəm, katib heç bir məna kəsb etməyəcək. Mən hər zaman yoxlamalı olacağam və bu mənasız və vaxt itkisi olacaq" deyib. Müller iddia edir ki, onun fikrincə, süni intellektə nəzarət etmək bu texnologiyanı mənasız edəcək.

Süni intellekt və gələcək nəsil

Bielert bildirir ki, süni intellekt texnologiyası cəmiyyətə və gələcək nəslə mürəkkəb və çoxşaxəli təsir göstərəcək. Alman filosofu Müller: "İndi gənclərin və kiçik uşaqların həyat tərzinə baxın. Yeni nəsillər ekranlarda yaşayır. Oğluma tez-tez xəbərdarlıq edirəm ki, telefonu götürüb bayıra çıxsın, futbol oynasın və ya meşəyə getsin. Əlindəki kiçik rəqəmsal ekranla ünsiyyət qurmaq əvəzinə dünya ilə fiziki ünsiyyət qurun".  Müller bunun böyük dəyişikliyə səbəb olduğunu bildirib.