Donuz əti- halaldı-yoxsa haram...
Son zamanlar bütün dünyada müxtəlif xəstəliklərin sayının xeyli dərəcədə artması və cavanlaşması insanların sağlam və düzgün qidalanması məsələsini yenidən gündəmə gətirib. Bu məsələdə “Qurani-Kərim”in tövsiyyələrinin diqqətə alınmasının vacibliyi səbəbindən məşhur türk alimi, prof. Dr. Yaşar Nuri Öztürkün “Donuz əti” məqaləsinin davamını oxucuların diqqətinə çatdırırıq.
Son zamanlar bütün dünyada müxtəlif xəstəliklərin sayının xeyli dərəcədə artması və cavanlaşması insanların sağlam və düzgün qidalanması məsələsini yenidən gündəmə gətirib. Bu məsələdə "Qurani-Kərim"in tövsiyyələrinin diqqətə alınmasının vacibliyi səbəbindən məşhur türk alimi, prof. Dr. Yaşar Nuri Öztürkün "Donuz əti" məqaləsinin davamını oxucuların diqqətinə çatdırırıq.
(Əvvəli ötən sayımızda)
Bəs elm dünyası bu barədə nə deyir?
Alman həkim Hans-Heinrich Reckeweq donuz ətinin insan sağlamlığı baxımından təhlükəli qida olduğunu özünün "DONUZ ƏTİ VƏ İNSAN SAĞLAMLIĞI"adlı bir məqaləsilə gündəmə gətirib. Türk dilinə də tərcümə edilmiş bu məqalənin qısa məzmununu oxucuların diqqətinə çatdırırıq: "Toksik maddələrdən arınmış -ekoloji cəhətdən təmiz qidalar qəbul etməklə hər bir kəsin öz sağlamlığını necə ciddi şəkildə qoruya biləcəyinə aydınlıq gətirmək istəyirəm. Bu isə, ilk növbədə donuz əti qadağasına ciddi riayət etməklə mümkündür. Peyğəmbərlərin, xüsusilə də Hz.Muhəmmədin və Hz.Musanın gətirdikləri əsaslar təbiət qanunları ilə tamamilə üst-üstə düşür..."
Alman həkim İkinci dünya müharibəsi zamanı alman əsgərlərinin donuz əti yeməsindən qaynaqlanan ciddi xəstəliklərə necə tutulduqlarını, müxtəlif müalicələrin nəticə vermədiyini gördükdə isə, çarəni donuz əti qəbul etməyi dayandırmaqda tapdıqlarını başa düşdükdən sonra belə davam edir:
"Donuz ətinin insan sağlamlığına ziyan verdiyini, hətta zəhərli təsir göstərdiyini mən hələ müharibədən əvvəl bilirdim. Lakin buna daha çox təzə donuz ətindən hazırlanmış tava qızartması, paça, döymə və kotlet kimi yeməklərin səbəb olduğunu düşünürdüm. Duzlanmış vetçina,hisə verilmiş və duzlanmış donuz ətinin isə insan sağlamlığına zərərli olduğunu heç ağlıma belə gətirməmişdim. Təzə donuz ətindən hazırlanmış qidaların qəbulunun appendisit, öd kisəsi iltihabı və öd kolikləri, bağırsaq iltihabı, yatalaq kimi xəstəliklərə, eləcə də mədə və nazik bağırsaq iltihabı, inkişaf etmiş ekzemalar, qanlı çibanlar və tər vəziləri abssesləri kimi xəstəliklərə səbəb olduğunu bilirdim, amma o zamanlar tərkibində donuz əti olan kolbasanın da yuxarıda sadaladığım xəstəliklərə səbəb ola biləcəyini hələ ki düşünmürdüm..."
"Müharibə illəri zamanı(qıtlıq səbəbindən) yağsız qida qəbulu, eləcə də müharibədən sonrakı illərin zəruri etdiyi pul islahatı alman xalqının sağlamlaşmasına səbəb olmuşdu. Donuz əti tapılmır, digər ət növləri isə çox az miqdarda ələ düşürdü. Yağ da qıt idi; şəkər isə ümumiyyətlə yox idi. Amma müxtəlif tərəvəzlər, kartof, kök, təzə göyərti ilə bol olan yeməklər kifayət qədər idi.Həmin vaxtlar donuz əti tapıb yeyənləri çıxmaq şərtilə heç kəsdə appendisit, öd kisəsi xəstəliyinə rast gəlinmədi. Revmatizm, onurğaarası qığırdaq aşınmasından əmələ gələn narahatlıqlar, infarkt, duzlaşma və yüksək təzyiqlə bağlı şikayətlər, demək olar ki, yox dərəcəsində idi."
"1948-ci ildə həyata keçirilmiş pul islahatından sonra donuz əti, vetçina, xüsusilə də donuz piyi istehsalı artdıqca vəziyyət tamamilə dəyişdi. Qanlı çiban və tər vəziləri abssesləri kimi xroniki iltihablı dəri xəstəlikləri, eləcə də öd kisəsi narahatlıqları günbəgün artmağa başladı. Bu xəstəliklərin müalicəsi müxtəlif yan təsirlər verirdi. Xüsusilə də xərçəng nahiyələrində müşahidə olunan artım daha dəhşətli idi. Bütün bu xəstəliklərin kökündəki zəhəri axtarmağın vacibliyini hiss etdim. Münhen Tibb Məcmuəsinin 1952-ci il 12 -ci nömrəsində çap edilmiş homotoksin mövzusundakı elmi əsərimi məhz həmin zəhərin axtarışına həsr etmişəm. İllər boyunca təcrübələrimiz artdıqca, artrit və artroz kimi digər xəstəliklərin də məhz donuz ətindən qaynaqlandığı ortaya çıxdı..."
"Heyvanlar üzərində təcrübələr aparmaq qərarına gəldim. Bir sürü küçük alıb onları müxtəlif qruplara böldüm və yemləmə sınaqlarına başladım. Təcrübələrimin nəticələrini 1955-ci ildə "Homotoksinlər və Homotoksikozlar"adlı kitabımda çap etdim".
"Donuz əti ilə bəslənən heyvanlar surətlə quduzluğa meyl etməyə başladılar; yaşları artdıqca vücudlarının müxtəlif yerlərində xərçəng əmələ gəlməyə başladı, onlarda müxtəlif cild xəstəlikləri ortaya çıxdı. Onların qaşınmaya və müxtəlif dəri, eləcə də bəzi daxili xəstəliklərə tutulduqlarını aşkar etdim. Eyni təhlükənin sirk heyvanlarına da aid olduğunu gördüm. Donuz əti yeyən heyvanlar yağlanıb tənbəlləşdikcə onların təzyiqi yüksəlir, burunları qanayırdı. Onlar, böyük ehtimalla, məhz bu səbəbdən ölməyə başladılar. Bir balıq istehsalçısının donuz əti qiyməsiylə bəslənən balıqların bir neçə gün ərzində öləcəklərini söyləməsi də diqqətimi çəkdi".
"Araşdırmalarımın sonunda donuz ətinin təhlükəli homotoksin (insanı zəhərləyən) qida olduğunu və orqanizmin özünü bu zəhərdən qorumaq üçün müxtəlif xəstəlik əlamətləri üzə çıxardığını təsbit etdim. Tibbi ədəbiyyata daxil olan son nəticələr donuz ətini təşkil edən maddələrin vücuda olduqca zərərli təsir verdiyini göstərir".
"Donuz əti həddən artıq yağlıdır. Qanda xolesterin yüklü iri molekullar xolesterinin təsiri ilə yaranır. Həmin molekullar damar sərtliyi və hipertəzyiqə səbəb olduğu kimi, infarkta, koronar və periferik damarlarda qan dövranının pozulmasına da səbəb olur... Donuz ətində yüksək miqdarda sümüksü bağ toxuması olduğuna görə yüksək miqdarda da kükürd var... Donuz ətinin tərkibindəki yüksək miqdarda "böyümə hormonu" iltihablaşmalara və toxuma şişkinliyinə səbəb olur... Donuz piyinin tərkibində yalnız xolesterin deyil, xərçəngin inkişafını sürətləndirən böyümə hormonu və benzpiren adlı tipik kanserogen maddə də var".
Donuz ətinin qaşıntı artırma xüsusiyyəti də var. Bu xüsusiyyət qanlı çiban,şirpəncə(qarayara;sibir xorası), appendisit, öd yolları xəstəlikləri, damar iltihabları,qadınlarda bəyaz axıntılar, ekzema, dermatit, neyrodermit və s. kimi iltihabi xəstəliklərə və digər dermotozlara zəmin yaradır".
"Donuz ətinin tərkibində olan digər zərərli maddə də "onkogen agent", "endobiyont"və ya "eritrosit əlavələri" adlandırılan maddədir..."
"Donuz ətinin tərkibində olan çox təhlükəli toksik maddələrdən biri də qrip virusudur. London Virus Araşdırmaları İnstitutunun əməkdaşı prof.Şopeyə görə, həmin virus donuzun ağ ciyərində törəyir və ətindən hazırlanan məhsullara bu yolla keçir. Uzun illər boyu əldə etdiyim təcrübə, donuz ətilə qidalanma səbəbindən ara-sıra baş qaldıran qrip epidemiyaları zamanı mənə xəstələr üzərində müşahidələr aparmağa imkan verib. Bu müşahidələr bir-birinə bənzər nəticələr üzə çıxarıb."
"Donuz əti asılılıq, alışqanlıq yaradır. Mannheymdə yaşayan W.Hoffmann adlı həkim-psixiatr pasiyentləri arasında apardığı müşahidələrə əsaslanaraq donuz ətinin asılılıq yaratdığını təsbit etdiyini xatırladır. Bu xəstələr donuz ətini yemək üçün min cür ağlagəlməz bəhanə tapmaqda çətinlik çəkmirlər..."
"İnsan orqanizmi donuz ətindəki zərərli maddələrdən dəri, sidik, bağırsaq və tənəffüs kimi zəhər xaric edən vasitələrlə deyil, iltihablar yoluyla təmizlənməkdədir... Bir məşhur həkim mənə məktub yazaraq xroniki donuz əti asılılığından yaranan beyin qan dövranı pozulmasının müalicəsi üçün məsləhət istədi... Donuz paçasından hazırlanan "ulcus cruris" adlı yeməyə alışmış insanlar -bu yemək Berlində çox məşhurdur- bir müddətdən sonra beyin qan dövranı pozulması diaqnozu ilə üz-üzə qalırlar. Xəstəliyin müşahidəsi, bir çox nahiyədə mezenximal subap(klapan) vasitəsilə bağ toxumasının dərinliklərinə qədər işləmiş qorxunc xərçəng iltihabını ayaqlardakı yaralardan dəf etmək üçün orqanizmin son həmləyə girisdiyini söyləməyə əsas verir ."
"Xroniki donuz əti asılılığı insan vücudundakı sərt qığırdaq maddəsinin yerinə donuz ətindən keçən sümüksü bağ toxumasının oturmasına gətirib çıxarır ki, bu da qığırdaq maddəsinin yumşalmasına səbəb olur. Nəticədə,vücud ağırlığa tab gətirməyərək əyilir. Artrit və artroz kimi xəstəliklər bu səbəbdən yaranır..."
Alman həkim donuz əti məsələsində Qərb dünyasının bir əməlini də ibrətamiz ifadə ilə üzə çıxarır:
"Donuz ətindən törənən zəhərlənmələrin tibb tərəfindən müayinə və müalicə edilməsi bir yana dursun, bəzən qəsdən diaqnozu belə qoyulmur..."
"Bir çox insanın erkən yaşda səhhətinin pozulması donuz əti alışqanlığının acı nəticəsidir..."
Alman həkimin danısdığı bu tükürpədici əhvalat isə Quranın donuz ətini "murdar"adlandırılmasında haqlı olduğunu bir daha sübut edir:
"İkinci dünya müharibəsi zamanı səhra xəstəxanalarının birində qanlı sarğı bezlərinin həftədə iki dəfə dəyişdirilib, sonra da xəstəxananın həyətində yandırıldığını eşitmişdim. O zaman hərbi xəstəxanaların nəzdində - bu gün isə hər xəstəxanada buna rast gəlinir - xəstəxana tullantıları ilə bəslənən donuz təsərrüfatları vardı. Belə özəl təsərrüfatın mövcudluğu ən azı ayda bir dəfə bir donuz kəsməyə imkan verirdi ki, bu da müharibə illərində iaşəyə yardım baxımından müsbət hal idi".
"Bir gün tövlədən çıxan donuzlar xəstəxananın həyətindəki qabları aşıraraq digər tullantılarla birlikdə qanlı sarğı bezlərini də böyük iştahla yedilər. Bu hadisədən sonra -ağılsızlığın dərəcəsinə bir bax!- sarğı bezlərinin yandırılmasından vaz keçilmiş, bezlər donuzlara yem olaraq atılmağa başlanmış, bununla da mükəmməl bir "zəhərli qan dövranı" işə salınmışdı..! Əksəriyyəti irinli yaralardan əziyyət çəkən xəstələrin, artıq tərkibində zəhər miqdarı daha da artmış donuz ətini yeməsi vücudlarındakı irinin çoxalmasına səbəb olmuşdu. Əslində donuz əti, qanlı sarğı bezləri olmasaydı belə, irintörədici təsirə malikdir..."
"Ən təmiz yeməkxana-donuz əti bişirilməyən yeməkxanadır-deyə söyləyən alman həkim elmi araşdırmasının son bölümündə öz məsləhətlərini verir. Həmin məsləhətlərin bəzisi ilə tanış olaq:
"Ən az miqdarda da olsa donuz əti yeməkdən qəti şəkildə çəkinin! Donuz əti qadağasına ciddi əməl etsəniz, kolbasa, ət və digər ət məmulatlarını məhsullarına donuz əti qatılmadığına əmin olduğunuz şirkətdən alsanız, həm özünüzü, həm də ailənizi təhlükədən qorumuş olarsınız".
"Donuzun bütün vücudu dəyərsiz maddələrdən, piy, gübrə şərbəti, sümüksü və iltihab maddələrdən, eləcə də təhlükəli hormonlardan ibarətdir..."(Reckeweq:"Donuz əti və insan sağlamlığı")
Alman həkimin elmi araşdırmalarına və təcrübələrinə əsaslanan, məlumat -kitabçası şəklində insanlığın xidmətinə təqdim edilən bu əlli səhifəlik məlumatlar təqdirəlayiq bilgilərdir. Amma, inanıram ki,tövhid dinlərin bu qadağası gələcəkdə daha geniş və sanballı elmi araşdırmaların mövzusu olacaq.
Yuxarıda bəhs edilən qadağa yalnız donuzun ətilə bağlı olan qadağadır. Donuzun sümüyü, dərisi, piyi və tükünün haram olub olmadığına gəlincə isə, islamşünaslar bu barədə müxtəlif fikirlər irəli sürmüşlər. Zənnimizcə, bu sualın cavabını Quranda işlədilən "ləhmu-l-xınzır" ifadəsində axtarmaq lazımdır. Belə ki,Quran, donuz əti yemənin haramlığını gündəmə gətirərkən "ləhmu-l-xınzır"- " donuzun əti"ifadəsini işlətmişdir. Qadağalar gətirərkən hər zaman müfəssəl şərh verən Quranın burada donuzun yalnız ətindən bəhs edib, piy, sümük, dəri, tükü kimi ünsürlərə heç toxunmaması haramlığın fiqh nöqteyi-nəzərdən yalnız ətlə bağlı olduğunu söyləməyimizə əsas verir.
Tərcümə edəni Elmira Qafarova