Valideynlər arasındakı münasibət uşaqların gələcək həyatına necə təsir edir?

Ailə mühiti uşaq üçün son dərəcə vacibdir, çünki evlilik ana, ata və uşaq arasındakı münasibətlərə də təsir edir. Bu səbəbdən də uşaqların gələcək həyatlarını, fərdiliyini, xarakter və davranışlarını formalaşdıran ən mühüm amillərdən biri də onların valideynləri arasındakı münasibətdir.      
Bir-biri ilə güclü ünsiyyət quran, həll yönümlü və anlayışlı ailələrdə böyüyən uşaqlar yüksək ünsiyyət bacarıqlarına malik həssas fərdlər kimi həyatlarını davam etdirirlər. Həyat yoldaşları arasında mənfi münasibətdə böyüyən uşaqlar, özünə hörməti inkişaf etdirməkdə çətinlik çəkən, problem yönümlü, ünsiyyət bacarıqları aşağı olan fərdlər olaraq həyatlarına davam edirlər. Uşaqlar valideynlərini nümunə götürərək öyrənirlər. Sosial həyata qarışmazdan əvvəl ilk müşahidə sahələri anası, atası və ailəsi olduğu üçün gələcəkdə quracağı bütün ictimai və romantik əlaqələr də bu çərçivədə formalaşmağa başlayır. Ailədaxili mübahisələr və ya davalar zamanı davranış, deyilən söz və hərəkətlər uşağın yetkinlik dövründə olduğu kimi, şəxsiyyətlərarası münasibətlərdə də hansı yolu tutacağını öyrənməsinə səbəb olur.
Uşaq psixoloqu Günay İskəndərlinin sözlərinə görə uşaqların xarakter və davranışlarını formalaşdıran ən mühüm amillərdən biri də onların valideynləri arasındakı münasibətdir:
"Uşaqlar valideynlərindən və ya ətrafındakı digər insanlardan xoşbəxt olsalar da, iki valideyn arasındakı xoşbəxt münasibəti də görməlidirlər. Onlar valideynlər arasındakı münasibətdən qidalanır və bununla həyatdan məmnunluq əldə edirlər.
Uşaqlar üçün valideynlər arasındakı əlaqə onların cəmiyyətdəki başqaları ilə əlaqə qurmağı, onlara qoşulmazdan əvvəl müşahidə etdikləri və öyrəndikləri bir sahədir. Uşaq böyüdükcə düşünür və əks cinslə sevgi münasibəti qurmaq istəyəcəyi yaşa çatır. Bu zaman da bu münasibətə valideynlər arasındakı sevgi münasibətini müşahidə etməklə hazırlanır. Valideynlər arasındakı münasibət, uşaqların sonrakı yaşlarda əks cinslə münasibətlərində hansı dəyərlərə sahib olacağını müəyyən edən vacib amillərdən biridir.
Valideynlərini müşahidə edərək şəxsiyyətlərarası problem həll etmə bacarıqlarını inkişaf etdirən uşaqlar üçün valideynlərin öz problemlərini necə həll etmələri çox vacibdir. Sevgi münasibətlərində cütlüklərin ayrı-ayrılıqda yaxşı və ya pis insan olması deyil, bir-birinə uyğun olub-olmaması əlaqənin davamlılığına təsir edir. Uyğun cütlüklərin hörmətli, qəbuledici, şəffaf, işbirlikçi, həll yönümlü, problemləri həll etməyə hazır, ünsiyyətə açıq, bir-birinin istəklərinə həssas olmaq kimi müsbət yanaşmaları bu əlaqənin sağlam bir əlaqə olaraq təyin olunmasını təmin edir.
Uşaqlar böyüdükcə ətrafda baş verən hər şeyi, eləcə də valideynləri arasındakı münasibətləri müşahidə edirlər. Onlar əl-ələ tuturlar, yoxsa bir-birlərinə sevgi göstərirlər? Birlikdə hansı işləri görürlər? Ev işlərini bərabər şəkildə görürlərmi? Bir-birləri haqqında xoş sözlər deyirlər, yoxsa arxadan pis şeylər deyirlər? və s.
Uşaqlar öz münasibətlərində valideynləri arasında gördükləri münaqişə modellərini tez-tez təkrarlayırlar. Çünki onlar ta uşaqlıqdan buna öyrəşiblər. Əgər uşaqlar ailə daxilində zorakılığın şahidi olurlarsa, araşdırmalar göstərir ki, onlar tez-tez zorakılığa və ya qurbana çevrilirlər. Digər tərəfdən, valideynlərinin mübahisəsini heç vaxt görməyən uşaqlar, sağlam münasibətdə olan insanların heç vaxt mübahisə etməyəcəklərinə dair qeyri-real bir gözlənti inkişaf etdirə bilirlər. Bu zaman ortaya belə bir sual çıxır: bəs valideynlər arasında münasibət necə olmalıdır?
İlk növbədə, valideynlər aralarında münaqişə yaradacaq problem yarandıqda diqqətini əsl problemi danışmağa yönəltməlidir. Bir-birlərinə qarşı "sən həmişə beləsən", "həmişə belə edirsən" kimi ittihamlardan uzaq durmalıdırlar. Ən əsası, problemi müzakirə edərkən səsini qaldırmadan, qışqırmadan bunu etməyə çalışmalıdırlar.
Valideynlərdən biri qəzəbləndikdə, digər valideyn problemi müzakirə etmək əvəzinə həmişə aşağılamaq, susmaq və ya incimək mövqeyində olmamalıdır. Həyat yoldaşının söylədiklərinin kifayət qədər inandırıcı olmadığı hallarda, valideynlər deyilənlərin gülünc və ya yersiz olduğu kimi ifadələr verməkdən çəkinməli və belə düşünmədiklərini söyləməyi bacarmalıdırlar.
Valideynlərdən biri digərinin etdiyi hər şeyi davamlı olaraq tənqid edəcək və ya etdiklərini bəyənməyəcək vəziyyətdə olmamalıdır. Bir-bririnin fikirlərinə və seçimlərinə hörmətlə yanaşmalıdırlar.
Valideynlər gündəlik həyat hadisələri, öz təcrübələri və ya uşaqları ilə bağlı mövzular haqqında söhbət edə bilməlidirlər.
Valideynlər həyat yoldaşının özünü yaxşı hiss etmədiyi, üzüldüyü bir vəziyyətdə ona dəstək olmağa və ya xoşbəxt xəbər və ya yaxşı xəbəri qeyd edəcək vəziyyətdə olmağa hazır olmalıdır. Həyat yoldaşları uşaqlarına bir-birlərinə qayğı göstərdiklərini və bir-birlərinə qayğı göstərdiklərini göstərməyi bacarmalıdırlar.
Bütün bunların əsasında, həyat yoldaşları bir-birinin qədrini bilməlidir. Həyat yoldaşı bir-birinin fərqli cəhətlərinə və fərqli düşüncələrinə hörmət etməyi bacarmalıdır. Valideynlər evlilik məmnunluğunun uşaqlarının inkişafına təsirinin fərqində olmalı və bu məmnuniyyəti artırmaq üçün planlar qura bilməlidirlər.
Valideynlər arasındakı münasibət xoşbəxt bir cütlük münasibəti ola bilər. Bu o demək deyil ki, onların heç bir problemi olmayacaq, həmişə gülümsəyəcəklər və ya heç vaxt mübahisə etməyəcəklər. Xoşbəxt bir əlaqə üçün tərəfdaşların eyni xüsusiyyətlərə sahib olması lazım deyil. Həyat yoldaşlarının fikir ayrılığı olanda danışması, problem yarananda həll yolu tapmağa çalışması, bir-birlərinə diqqətli davranmaları bir-birilərini daha yaxşı başa düşmələrinə və övladlarına örnək münasibət göstərmələrinə kifayət edər.
Bir-birini sevən, bir-birinə hörmət edən, bir-birinə kömək edən, emosional dəstək alıb, verən həyat yoldaşları həm münasibətlərindən razıdırlar, həm də övladları üçün olduqca yaxşı modeldirlər.
Valideynləri arasında olan münasibətdə uşağın zorakılığa məruz qalması onun sonrakı həyatda da zorakılığa meyilli olmasına səbəb olur. Burada mühüm məqam, bayaq da qeyd etdiyim kimi,  həyat yoldaşları arasında mübahisələrin olmaması deyil. Bu zaman uşaq bunu özü ilə qəbul edir və sağlam münasibətdə heç bir mübahisənin olmadığını düşünür. Ancaq münasibətlərdə mübahisələrin olması olduqca normaldır.
Valideynlər bir-birlərinə qarşı və uşaqla bağlı qərarlarında qeyri-sabit və intizamsız hərəkət etdikdə, uşağın uyğunsuzluğa meyli və nizam-intizam problemləri artır. Əhəmiyyətli olan, müzakirələri ünsiyyət bacarıqları ilə həll yönümlü şəkildə yekunlaşdırmaqdır. Valideynlər mübahisə etdikdə ittihamçı olmamalı, səsini yüksəltməməli, bir-birindən inciməməli, zorakılıq nümayiş etdirməməli, təhqir etməməli, daim tənqid etməməli, istehza və ya lağ mövzusu olacaq mövzular qaldırmamalıdır. . Əksinə, həyat yoldaşları bir-birini qiymətləndirməyi, bir-birini dəstəkləməyi, bir-birinə hörmət etməyi, birlikdə xoş vaxt keçirməyi, uzun söhbətlər etməyi, anlayışlı və empatik olmağı bacarmalıdır. Bu davranışlarla ailə mühitində böyüyən uşaq, empatiya qurma qabiliyyəti inkişaf etmiş bir şəkildə hərəkət edir və sosial həyatında digər insanlarla empati qura bilən, anlayışla davranan, qəzəbini idarə edə bilən duyğu yönümlü bir fərd olaraq həyatını davam etdirir.  
Valideynlərin sevgisi, hörməti, köməkliyi, bir-birini qəbul edib emosional dəstək göstərmə qabiliyyəti aralarında məmnunluq yaratmaqla yanaşı, həm də övladlarına yaxşı nümunə olmalarını təmin edir.
Valideynlər insanların bir-birinə əsəbləşməyinin təbii bir duyğu olduğunu və şiddət göstərmədən də yaşana biləcəyini göstərə bilsələr, uşaq zorakılığa əl atmadan qəzəbini ifadə edə biləcəyini anlaya bilər. Valideynlərin təzyiqçi və həddindən artıq qoruyucu davranışları uşağın psixologiyasına da mənfi təsir edərək, özünə inamsızlıq, qorxaqlıq, utancaqlıq, özünə qapanma kimi başqa problemlərə də səbəb ola bilir.
Uşağın ana və atadan gördüyü qayğı, sevgi və diqqətin dəyəri çox önəmlidir. Valideynlər arasında sevgi, məhəbbət və hörmət münasibəti uşağın inkişafı üçün bir zəmin kimidir. Yəni təkcə valideyn yox, həm də ər-arvad rollarını saxlayan valideyn ola bilmək lazımdır. Bir-birini sevən, bir-birinə hörmət edən, bir-birinə kömək edən, mənəvi dəstək olan həyat yoldaşları övladlarına yaxşı model olmaqla yanaşı, övladlarına daha məhsuldar, keyfiyyətli qayğı göstərə bilirlər.
Valideynlər arasındakı münasibət sevgi, hörmət, anlayış və tarazlıqla inkişaf edə bilmirsə, mütəxəssislərə müraciət edib, ailə məsləhətçisindən dəstək almaq həm evlilik, həm də uşağın inkişafı üçün faydalı olacaqdır".

Röyalə Xəyal