Yeniyetməlik dövründə övladımızla necə ünsiyyət quraq?

Yeniyetməlik illəri valideyn-övlad münasibətləri üçün çətin ola bilər. Bir çox valideynlər uşaqlarının gənc ikən onlarla yaşadıqları sıx əlaqəni necə qoruyacaqları ilə maraqlanır. Bir çoxları isə bunu fəlakət kimi qəbul edib, təkcə öz uşaqlarının problemləri olduğunu düşünür.  Əvvəla, bunun dünyanın hər yerindəki valideynlər üçün  narahatlıq olduğunu bilmək vacibdir. Aludə olmaq, pis vərdişlərə yiyələnmək yeniyetmə yaş kateqoriyasında daha çox özünü göstərir. Buna görə də ünsiyyət bu yaşlarda ən təməl faktor olaraq qalır. 

Dünya psixoloqları tərəfindən aparılan ümumi araşdırmanı təqdim edirik.

Yeniyetmələrlə əlaqə qurmaq üçün məsləhətlər

Bu mərhələdə əlaqə saxlamaq həmişə asan deyil, ancaq uşağınızın tək vaxt keçirmək istəyini qəbul etməmək mühüm bir başlanğıc ola bilər. Yeniyetməlik dövründə uşağınız təkcə fiziki deyil, həm də psixoloji və sosial cəhətdən inkişaf edir və yetkinləşir. Bu səbəbdən tək qalmaq, yeni mühitlərə girmək, dostlarla vaxt keçirmək və ya gizlilik tələblərinin artması olduqca normal və gözlənilən davranışlardır. Uşağınızın davranış nümunələri davranışınızın əksi deyil. Həmişə bunu ifadə etməsələr də, övladınız, yəqin ki, hələ də münasibətlərinizə əhəmiyyət verir və sizi dinlədiyi kimi görünməsə də, dərindən yəqin ki, sizə yaxın olmaq istəyir. Böyük emosiyalar, hormonların dəyişməsi, impulsları idarə etməkdə çətinlik çəkmə kimi yetkinliyin əlamətlərini unutmadan uşağınızla münasibət qurun. Bunda yeniyetməlik dövrü ilə bağlı kifayət qədər biliyə sahib olmaq lazımdır. Yeniyetmə ilə yaxşı ünsiyyət saxlamaq üçün bir neçə üsul vacibdir.

Ailə vaxtını planlaşdırın

Yeniyetmələrinizlə əlaqə saxlamağın ən yaxşı yolu ailə bağları üçün birlikdə vaxt planlaşdırmaqdır. Bu, yeniyetmənizlə (və ya daha çox uşağınız varsa, bütün ailənizlə) müntəzəm olaraq etdiyiniz hər hansı bir fəaliyyət ola bilər. Bir gün təyin edib hər həftə birlikdə şam yeməyinə gedə bilərsiniz və ya bir film və ya oyun gecəsi planlaşdıra bilərsiniz. Bu nöqtədə birlikdə edə biləcəyiniz bir çox variant var. Birlikdə idman edə, gəzintiyə çıxa, stolüstü oyunlar oynaya, alış-veriş edə bilərsiniz. Burada vacib olan fəaliyyətin nə olduğu deyil, sizi bir yerdə saxlaması, söhbətinizi və əlaqənizi artırmasıdır. Bu fəaliyyətləri yerinə yetirərkən, fəaliyyətlərin birdəfəlik deyil, təkrar olmasını təmin etməli və tədbiri ailə ənənəsinə çevirməlisiniz. Beləliklə, uşağınızla birlikdə planlaşdırdığınız xüsusi bir ailə ritualına sahib olacaqsınız və bu, əlaqəni davam etdirməyə kömək edəcək.

Daha çox dinləyin, daha az danışın

Araşdırmalara görə, yeniyetmələr muxtariyyət axtarır və öz qərarlarını verməyə çox hazırdırlar. Bu səbəblə uşağınızla hər zaman ünsiyyət qurduğunuz zaman onun fikrini soruşmadan məsləhət vermək və istiqamətləndirmək əvəzinə onu dinləyin və rahat hiss etmələrinə imkan yaradın. Bu sayədə uşağınız problemi olanda sizinlə danışa bilər, həllini tapa bilmədikdə sizin fikrinizi öyrənə bilər və uşağınızı anladıqdan sonra ona kömək edə bilərsiniz. Unutmayın ki, övladlarınız sizin rəhbərliyinizdən və düşüncələrinizdən faydalanacaq, lakin bu məqamda uşağınıza necə yanaşdığınız vacibdir.

Çətin mövzulardan uzaq durmayın

Yeniyetmənizlə mürəkkəb və ya çətin mövzular haqqında ünsiyyət qurmaqdan qorxmayın, yumşaq bir toxunuşdan istifadə edin. Seks, ölüm, pul, narkotik, vaping, siyasət, tanışlıq, qiymətlər, təhsil planları, dostlar və ya ailə problemləri kimi bəzi mövzular haqqında danışmaq yöndəmsiz, çətin və ya narahat ola bilər. Eyni zamanda, bu problemləri həll etmək üçün edilən hər cəhd həmişə nəticə verməyə bilər. Ancaq cəhd etməyə davam etsəniz, səyləriniz daha yaxın bir əlaqə ilə nəticələnəcək.

Həmçinin, uşağınız bu mövzular haqqında bilməlidir və sizdən daha yaxşı hansı mənbə ola bilər? Əsas odur ki, siz bu mövzuları birlikdə araşdırın və uşağınızın narahatlığı və sualları olduqda sizə müraciət edə biləcəyini bildirin.

Fırtınalı anlarda sakit olun

Yeniyetmələr üçün sıx emosiyalar yaşamaq və ya əslində demək istəmədikləri şeyləri söyləmək adi haldır, buna görə də valideynlərin bəzən soyuqqanlılığını itirməsi başa düşüləndir. Bununla belə, yeniyetmələrin çətin davranışları qarşısında belə sakit qalmaq üçün əlinizdən gələni etməyiniz vacibdir. Belə anlarda qışqırmaqdan çəkinin və qapıları çırpmaq, gizlicə qaçmaq, susmaq kimi reaktiv davranışları təqlid etməməyə çalışın. Bunun əvəzinə, onların fırtınasına qarşı sakit olmağa çalışın. Unutmayın, yeniyetmələr bəzən riskli davranışlarla səhv etməyə meyllidirlər. Onlar utandıqları və ya valideynlərinin qəzəbli və ya məyus olacağından qorxduqları üçün valideynlərindən uzaqlaşa bilərlər. Bu mərhələdə uşağınız nə edirsə etsin, onu qeyd-şərtsiz sevdiyinizi və hər zaman yanında olduğunuzu bildirin. Həmçinin, bir daha xatırlatmaq yerinə düşər ki, əsəbiləşdiyiniz zaman və ya özünüzü yaxşı hiss etmədiyiniz şəkildə reaksiya verəndə özünüzə qarşı çox sərt davranmayın. Heç bir valideyn mükəmməl deyil. Sakitləşmək üçün özünüzə vaxt verin, sonra üzr istəyin və yenidən başlayın.

Xeyirxah, lakin qətiyyətli olun

Uşağınızın təqdirini qazanmaq üçün qaydalarınızdan imtina etmək cazibədar olsa da, uşağınız üçün sərhədləri və nizam-intizamı qorumaq vacibdir. Bu, bəzən çevik ola bilməyəcəyiniz demək deyil. Xüsusilə yeniyetmə uşaqlar daha çox azadlıq və müstəqilliyə ehtiyac duyurlar. Uşağınızın nöqteyi-nəzərini dinlədikdən sonra ifrat ola biləcək hər hansı qaydaları yenidən nəzərdən keçirin. Ancaq unutmayın ki, uşaqlara qaydalar lazımdır. Qaydaları və ya sərhədləri tamamilə tərk etmək sürüşkən bir yamac ola bilər. Bu sərhədləri olmayan uşaqlar keçmək üçün yeni, daha təhlükəli sərhədlər axtarmağa daha çox meylli ola bilərlər. Uşaqlar qaydaları poza bilsələr də, onlar qaydaların təmin etdiyi sistemə də etibar edirlər.

Səbirli olun

Uşağınızla səbirli, anlayışlı və bağışlayan olmağı hədəfləyin. Bəli, onlar bəzən çətin ola bilər və davranışları sizi məyus edə bilər, lakin əksər uşaqlar üçün dəyişkənlik, səhvlər və təlaşlılıq yeniyetməlik illərinin xarakterik əlamətləridir. Uşağınız böyük fiziki və zehni dəyişiklik və böyümə dövründən keçir. Eyni zamanda, uşağınız kim olduğunu anlamağa çalışarkən dünyaya uyğunlaşmağa çalışırlar. Uşağınıza bir az daha empatiya və səbir göstərmək, əlaqənizi canlı saxlamaq üçün möcüzələr yaradacaq. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, bu, qaydalardan və ya nəticələrdən imtina etmək demək deyil. Onlara sevgi, açıq fikir və bacardığınız qədər səbirlə yanaşmağa çalışın. Qarışıq olduqda onları bağışlayın və yollarını tapmağa kömək edərkən günahlandırmaq əvəzinə həll yollarına diqqət yetirin.

Onların əyləncəsinə qoşulun

Video oyunları, elmi-fantastik romanlar, toxunma, skeytbord məşğul olmaqdan asılı olmayaraq, ona olan marağınızı göstərməyi hədəfləyin. Onlar heyvan sığınacağında könüllü olmaq, film çəkmək və ya çörək bişirməyi öyrənmək istəyirlər? Onların hobbi və ya ehtiraslarını dəstəkləməyin yollarını tapmağa çalışın. Ancaq onların ehtirasları ilə həqiqətən maraqlandığınız zaman, onlara öz şəxsiyyəti kimi baxdığınızı, çevrildikləri unikal insana və maraqlarına dəyər verdiyinizi bildirirsiniz.

Psixoloji yardım nə vaxt müraciət etməlisiniz?

Əgər yeniyetmənizlə münasibətinizdən narahatsınızsa, kömək almaqdan qorxmayın. Ünsiyyət xətlərini yenidən açmağınıza və valideyn-övlad bağınızı gücləndirməyə kömək etmək üçün psixi sağlamlıq mütəxəssisi ilə danışın. Eyni zamanda övladınız əsəbiləşirsə, məktəbə getmirsə, qaçırsa, valideynləri və ətrafdakı insanlarla ciddi münaqişələri varsa, internet asılılığı və ya maddə istifadəsinə başlayıbsa, vaxt itirmədən psixi sağlamlıq mütəxəssisi ilə məsləhətləşməkdə fayda var.

Bəzi valideynlər üçün uşağın geri çəkilməsi ürəkaçan, hətta qorxulu ola bilər. Bu davranışları şəxsən qəbul etməmək üçün əlinizdən gələni edin. Yol boyu eniş-yoxuşlar olsa belə, münasibətlərinizi yaxşılaşdırmaq cəhdlərini dayandırmayın. Unutmayın ki, aranızdakı bağ hələ də var və uşağınızın sizə həmişəki kimi ehtiyacı var.

Əfsanə Səlimi