Sərhədləri aşan milli birlik: Müasir dünyada Azərbaycan diasporu və lobbiçilik fenomeni

İstiqamət: Diaspor quruculuğu, lobbiçilik və dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi

Müasir dövrdə dövlətlərin beynəlxalq nüfuzu yalnız onların iqtisadi, hərbi və siyasi gücü ilə deyil, eyni zamanda xaricdə yaşayan soydaşlarının təşkilatlanma səviyyəsi, diaspor fəaliyyətinin effektivliyi və milli maraqların müdafiəsi istiqamətində həyata keçirilən lobbiçilik fəaliyyəti ilə də ölçülür. Qloballaşan dünyada milyonlarla insan doğulduğu ölkədən kənarda yaşayır, lakin öz milli kimliyini, mədəniyyətini və tarixi yaddaşını qoruyaraq vətəni ilə əlaqələrini davam etdirir. Bu baxımdan Azərbaycan diasporu da dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan soydaşlarımızın milli maraqlar ətrafında birləşməsi, Azərbaycanın həqiqətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və ölkəmizin müsbət imicinin formalaşdırılması istiqamətində mühüm rol oynayır. Bu gün dünyanın onlarla ölkəsində milyonlarla azərbaycanlı yaşayır. Onların əhəmiyyətli hissəsi Rusiya, Türkiyə, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, ABŞ, Kanada, Ukrayna, Gürcüstan, Qazaxıstan, Özbəkistan, İsveç, Norveç, Niderland, Belçika və digər ölkələrdə məskunlaşıb. Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar yalnız iqtisadi fəaliyyətlə məşğul olan insanlar deyil, eyni zamanda milli maraqların daşıyıcıları, Azərbaycan həqiqətlərinin təbliğatçıları və ölkənin qeyri-rəsmi səfirləridir. Azərbaycan diasporunun formalaşması müxtəlif tarixi mərhələlərdən keçib. XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində baş verən siyasi proseslər, müharibələr, iqtisadi səbəblər və sonrakı dövrlərdə Sovet İttifaqının dağılması nəticəsində minlərlə azərbaycanlı xarici ölkələrə köç edib. Lakin uzun müddət bu insanların vahid təşkilatlanmış diaspor şəklində fəaliyyət göstərməsi mümkün olmayıb. Müstəqilliyin ilk illərində isə Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü, Qarabağ münaqişəsi və informasiya müharibəsinin güclənməsi xaricdə yaşayan soydaşlarımızın təşkilatlanmasının zəruriliyini daha da aktuallaşdırdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyev xaricdə yaşayan azərbaycanlıların vahid ideya ətrafında birləşməsinin vacibliyini xüsusi vurğulayırdı. Onun təşəbbüsü ilə dünya azərbaycanlılarının əlaqələrinin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 2001-ci ildə Bakıda keçirilən Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayı bu baxımdan tarixi hadisəyə çevrildi. İlk dəfə olaraq dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlılar vahid platformada bir araya gəldilər, qarşıda duran vəzifələr müəyyənləşdirildi və diaspor quruculuğunun strateji istiqamətləri formalaşdırıldı. Həmin qurultaydan sonra diaspor fəaliyyətində yeni mərhələ başladı. Sonrakı illərdə dünyanın müxtəlif ölkələrində yüzlərlə Azərbaycan cəmiyyəti, diaspor təşkilatı, mədəniyyət mərkəzi və birlik yaradıldı. Bu qurumlar Azərbaycan dilinin, mədəniyyətinin, tarixinin və milli-mənəvi dəyərlərinin qorunması ilə yanaşı, ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun artırılması istiqamətində də mühüm fəaliyyət göstərməyə başladılar. Xüsusilə Novruz bayramı, Respublika Günü, Müstəqillik Günü və digər milli tədbirlərin xarici ölkələrdə keçirilməsi Azərbaycan mədəniyyətinin tanıdılmasında əhəmiyyətli rol oynadı. Diaspor fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri lobbiçilikdir. Lobbiçilik müəyyən dövlətin və ya ictimai qrupun maraqlarının qərar qəbul edən dairələrə çatdırılması və həmin maraqların müdafiəsi məqsədilə həyata keçirilən fəaliyyət formasıdır. Dünyanın aparıcı ölkələrində lobbiçilik siyasi sistemin mühüm elementlərindən biri hesab olunur. ABŞ, Fransa, Almaniya və digər dövlətlərdə müxtəlif xalqların diaspor təşkilatları öz maraqlarını qorumaq üçün geniş lobbiçilik fəaliyyəti həyata keçirirlər. Azərbaycan üçün lobbiçilik xüsusilə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Uzun illər ərzində Ermənistanın xaricdəki güclü diaspor şəbəkəsi və maliyyə imkanları beynəlxalq informasiya məkanında ciddi üstünlük əldə etməyə çalışıb. Bu şəraitdə Azərbaycan diasporunun qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri ölkəmizin haqq səsinin dünyaya çatdırılması, Qarabağ həqiqətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunması və erməni təbliğatının qarşısının alınması olub. 1992-ci ildə baş vermiş Xocalı soyqırımı ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində diaspor təşkilatları böyük işlər görüblər. Xarici ölkələrin parlamentlərində, şəhər şuralarında və müxtəlif beynəlxalq platformalarda Xocalı faciəsinin tanıdılması üçün uzunmüddətli fəaliyyət həyata keçirilib. Bunun nəticəsində bir sıra ölkələrin qanunverici orqanları və yerli idarəetmə strukturları Xocalı faciəsini soyqırımı və ya kütləvi qətliam kimi tanıyıblar. Diaspor təşkilatlarının fəaliyyəti yalnız siyasi məsələlərlə məhdudlaşmır. Onlar Azərbaycan mədəniyyətinin dünyada tanıdılması istiqamətində də böyük rol oynayırlar. Xarici ölkələrdə keçirilən muğam festivalları, xalça sərgiləri, Azərbaycan mətbəxinin təqdimatları, kitab təqdimatları, musiqi gecələri və incəsənət tədbirləri milli mədəniyyətimizin təbliğinə xidmət edir. Bu tədbirlər sayəsində minlərlə insan Azərbaycan haqqında daha dolğun məlumat əldə edir və ölkəmiz barədə müsbət təsəvvür formalaşdırır. Müasir dövrdə informasiya texnologiyalarının inkişafı diaspor fəaliyyətinə də yeni imkanlar açıb. Əvvəllər ayrı-ayrı ölkələrdə fəaliyyət göstərən təşkilatlar arasında əlaqələrin qurulması çətin olduğu halda, bu gün sosial şəbəkələr və rəqəmsal platformalar vasitəsilə dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan azərbaycanlılar vahid informasiya məkanında birləşə bilirlər. Bu isə həm təşkilatlanmanı gücləndirir, həm də informasiya müharibəsində çevik fəaliyyət göstərməyə imkan yaradır. 2020-ci ildə Vətən müharibəsi dövründə dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi xüsusi şəkildə özünü göstərdi. Müharibə günlərində xarici ölkələrdə yaşayan minlərlə soydaşımız Azərbaycanın haqq mövqeyinin müdafiəsi üçün müxtəlif aksiyalar, konfranslar və məlumatlandırma kampaniyaları həyata keçirdi. Sosial media platformalarında aparılan fəal informasiya işi nəticəsində beynəlxalq ictimaiyyətə Azərbaycan həqiqətlərinin çatdırılması istiqamətində mühüm nəticələr əldə olundu. Bir çox ölkələrdə yaşayan azərbaycanlılar ilk dəfə olaraq bu qədər geniş miqyasda və koordinasiyalı şəkildə fəaliyyət göstərdilər. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər diaspor fəaliyyətinə də yeni məzmun gətirdi. Əgər əvvəlki dövrdə əsas məqsəd işğal faktını və Ermənistanın təcavüzünü dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq idisə, hazırda əsas prioritetlərdən biri Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi quruculuq işlərinin, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa prosesinin və regionda sülh təşəbbüslərinin tanıdılmasıdır. Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi yalnız siyasi və ictimai məsələlərdə deyil, milli kimliyin qorunmasında da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xarici ölkələrdə doğulan yeni nəsillərin Azərbaycan dili, tarixi və mədəniyyəti ilə əlaqələrinin saxlanılması diaspor təşkilatlarının əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biridir. Bu məqsədlə həftəsonu məktəbləri, mədəniyyət kursları və müxtəlif maarifləndirici layihələr həyata keçirilir. Bu fəaliyyət milli köklərin unudulmaması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın multikulturalizm ənənələrinin və tolerantlıq modelinin beynəlxalq aləmdə tanıdılması da diasporun qarşısında duran vacib vəzifələrdəndir. Müxtəlif xalqların və dinlərin nümayəndələrinin əsrlər boyu sülh və qarşılıqlı hörmət şəraitində yaşadığı Azərbaycan modeli bu gün bir çox beynəlxalq platformalarda nümunə kimi təqdim edilir. Xaricdə yaşayan azərbaycanlılar da bu dəyərlərin təbliğinə öz töhfələrini verirlər. Bu gün Azərbaycan dövləti diaspor quruculuğuna xüsusi diqqət yetirir. Xaricdə yaşayan soydaşlarımızla əlaqələrin gücləndirilməsi, onların təşkilatlanmasına dəstək verilməsi, milli maraqların müdafiəsində iştiraklarının artırılması dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Son illər həyata keçirilən layihələr göstərir ki, diaspor fəaliyyətinin daha peşəkar, koordinasiyalı və məqsədyönlü şəkildə qurulması Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin güclənməsinə birbaşa təsir göstərir. Qloballaşmanın sürətləndiyi XXI əsrdə diaspor quruculuğu və lobbiçilik artıq yalnız ictimai fəaliyyət deyil, milli təhlükəsizlik, xarici siyasət və milli maraqların qorunmasının mühüm alətlərindən birinə çevrilib. Dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan milyonlarla azərbaycanlının vahid məqsəd ətrafında birləşməsi, milli maraqların müdafiəsində fəal iştirakı və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artırılmasına verdiyi töhfə ölkəmizin qlobal mövqelərinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi milli birliyin sərhədləri aşan ən güclü təzahürlərindən biri kimi Azərbaycan dövlətinin gələcək inkişafında da mühüm strateji amil olaraq qalacaqdır.

Səidə Ramazanova

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap edilmişdir.