Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə ayrıca yer ayrılıb- ÖZƏL
Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdə səsləndirdiyi fikirlər TDT-nin gələcək inkişafının əsas istiqamətlərinə dair mühüm mesajlarla zəngin olub. Prezident İlham Əliyevin sentyabrın 17-də Bakıda TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşdə səsləndirdiyi fikirlər yalnız mövcud vəziyyətin qiymətləndirilməsi deyil, həm də Türk dünyasının qarşıdakı dövr üçün təhlükəsizlik və əməkdaşlıq gündəliyinə baxış kimi xarakterizə oluna bilər.
Görüş TDT-yə üzv ölkələrin Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Beşinci Toplantısı çərçivəsində keçirilib. Azərbaycan Prezidenti çıxışında təşkilatın beynəlxalq nüfuzunun artmasını, üzv dövlətlər arasında siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, humanitar və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın genişlənməsini xüsusi vurğulayıb. Rəsmi çıxışda həmçinin müasir təhlükəsizlik mühitində terrorçuluq, transmilli cinayətkarlıq, kibertəhdidlər, hibrid risklər və digər çağırışların dövlətlərin birgə fəaliyyətini zəruri etdiyi qeyd olunub.
Türk Dövlətləri Təşkilatının inkişafı son illərdə beynəlxalq münasibətlər sistemində diqqət çəkən proseslərdən biridir. Azərbaycan Prezidentinin çıxışında da TDT-nin malik olduğu siyasi, iqtisadi və coğrafi potensialın daha geniş şəkildə reallaşdırılmasının vacibliyi ön plana çəkilib.
Təşkilata daxil olan ölkələr geniş coğrafi məkanda yerləşir və Avropa ilə Asiya arasında mühüm bağlantı imkanlarına malikdir. Bu coğrafi mövqe enerji və nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhliz, Xəzər üzərindən daşımalar və Şərq-Qərb nəqliyyat bağlantıları Türk dövlətlərini bir-birinə daha sıx bağlayan mühüm amillər sırasındadır.
Beləliklə, TDT-nin potensialı yalnız siyasi və mədəni yaxınlıqla məhdudlaşmır. İqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, logistika və təhlükəsizlik sahələrində qarşılıqlı fəaliyyət təşkilatın beynəlxalq sistemdə rolunun daha da genişlənməsi üçün əsas yaradır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında da bu məsələyə xüsusi diqqət yetirilərək qeyd olunub ki, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat bağlantıları müasir dövrdə ümumi təhlükəsizlik anlayışından ayrı nəzərdən keçirilə bilməz.
Təhlükəsizlik anlayışı dəyişir
Azərbaycan Prezidentinin TDT-nin Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin toplantısının iştirakçılarına ünvanladığı ayrıca müraciətdə bu məsələlər konkret şəkildə qeyd olunub. Bildirilib ki, belə təhdidlərin bir çoxu ayrı-ayrı dövlətlərin təkbaşına həll edə bilməyəcəyi problemlərdir. Buna görə təhlükəsizlik qurumları arasında məlumat və təcrübə mübadiləsinin, koordinasiyanın və qarşılıqlı fəaliyyətin gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Sabitlik və inkişaf bir-birindən ayrılmazdır
TDT məkanında enerji resursları, geniş nəqliyyat imkanları, gənc əhali və artan iqtisadi potensial bir-birini tamamlayan amillərdir. Məhz bu potensialın düzgün əlaqələndirilməsi təşkilatın gələcək fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir.
Türk dünyasının mənəvi dayaqları
Prezident İlham Əliyevin çıxışında TDT-nin digər təşkilatlardan fərqləndirən xüsusiyyətlərindən biri kimi ortaq etnik köklər, dil, mədəniyyət, tarix və ənənələr xüsusi vurğulanıb.
Türk dünyasının dövlətlərini birləşdirən amillər yalnız iqtisadi və siyasi maraqlardan ibarət deyil. Tarixi-mədəni bağlılıq, dil və mənəvi yaxınlıq xalqlar arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə mühüm təsir göstərir.
Azərbaycanın Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla müxtəlif sahələrdə imzaladığı müttəfiqlik sənədləri, birgə investisiya fondlarının yaradılması və qarşılıqlı səfərlər də ikitərəfli əlaqələrin institusional əsaslarının genişləndiyini göstərən faktlar kimi çıxış edir.
Gənclər siyasəti və informasiya mühiti
Müasir dövrdə təhlükəsizlik məsələlərinin mühüm istiqamətlərindən biri də informasiya və ideoloji mühitdir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında bu məsələyə geniş yer ayrılması təsadüfi deyil.
Qloballaşan informasiya məkanında gənclərin müxtəlif ideoloji və informasiya təsirləri ilə qarşılaşması dövlətlərin diqqət yetirdiyi məsələlər sırasındadır. Bu baxımdan çıxışda gənclər təşkilatları arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, forumların, konfransların və digər birgə tədbirlərin keçirilməsi təklif olunub.
Türk dünyasının gələcək inteqrasiyası baxımından gənclər arasında əlaqələrin xüsusi əhəmiyyəti var. Çünki bu gün formalaşan münasibətlər gələcəkdə dövlətlərarası əlaqələrin sosial və humanitar əsaslarını müəyyənləşdirəcək.
Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri: xüsusi strateji xətt
Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə ayrıca yer ayrılıb.
İki ölkə arasındakı münasibətlərin siyasi, iqtisadi, hərbi, enerji, nəqliyyat və humanitar sahələri əhatə etdiyi vurğulanıb. 2021-ci ildə imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi isə Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin hüquqi-siyasi əsaslarından biri kimi təqdim olunub.
Şuşa Bəyannaməsi iki ölkə arasında münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldilməsini rəsmiləşdirən sənədlərdən biridir. Prezidentin çıxışında da bu sənəd münasibətlərin inkişafında xüsusi mərhələ kimi xarakterizə olunub.
Qazaxıstan və Özbəkistanla əlaqələr
Prezidentin çıxışında Qazaxıstan və Özbəkistanla münasibətlərə də xüsusi diqqət yetirilib.
Azərbaycan-Qazaxıstan münasibətləri strateji tərəfdaşlıq, müttəfiqlik və iqtisadi əməkdaşlıq istiqamətində inkişaf edir. Xəzər üzərindən nəqliyyat və enerji layihələri iki ölkəni daha geniş regional bağlantıların mühüm iştirakçılarına çevirir.
Qazaxıstanın Qarabağın bərpasına verdiyi dəstək də çıxışda xüsusi minnətdarlıqla qeyd olunub. Prezident İlham Əliyev Kurmanqazı adına İncəsənət Mərkəzinin fəaliyyətinə toxunaraq burada Qarabağdan olan gənclərin təhsil almasını iki ölkə xalqları arasında əlaqələrin humanitar ölçüsünü göstərən nümunə kimi təqdim edib.
Özbəkistanla münasibətlər də Türk dünyasının ümumi mədəni irsi kontekstində xüsusi məna daşıyır. Daşkənddə Nizami Gəncəvinin, Bakıda isə Əlişir Nəvainin abidələrinin ucaldılması iki xalqın ədəbi-mədəni irsi arasındakı bağlılığın simvolik nümunələrindəndir.
Belə mədəni layihələr dövlətlərarası münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi çərçivədə deyil, həm də ortaq tarixi yaddaş və mədəni irs üzərində inkişaf etdiyini göstərir.
Qırğızıstanla müttəfiqlik və Türk dünyasının yeni əlaqələri
Qırğızıstanla Azərbaycan arasında müttəfiqlik münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi də çıxışda qeyd olunan mühüm məqamlardan biri olub.
Beynəlxalq hüququn rolu
Prezident İlham Əliyevin çıxışında beynəlxalq hüquq məsələsi xüsusi yer tutub.
Dövlət başçısı Azərbaycanın uzun illər ərzində üzləşdiyi münaqişə təcrübəsinə toxunaraq beynəlxalq hüququn və beynəlxalq mexanizmlərin effektivliyinin əhəmiyyətini vurğulayıb.
Bu yanaşma TDT-nin beynəlxalq arenada öz mövqeyini ifadə etməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.
Qarabağ Zəfəri və yeni regional reallıq
TDT-nin təhlükəsizlik gündəliyindən danışarkən Azərbaycanın Qarabağ Zəfərinin yaratdığı regional reallığı da nəzərə almaq lazımdır.
Prezident İlham Əliyev TDT Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Beşinci Toplantısının iştirakçılarına müraciətində Qarabağ Zəfərini regionda yeni geosiyasi reallığın əsaslarından biri kimi qiymətləndirib. Eyni çıxışda Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması imkanlarının genişləndiyi və bu layihənin Türk dövlətlərini iqtisadi və logistika baxımından daha sıx bağlaya biləcəyi vurğulanıb.
Qarşıda duran əsas vəzifə - potensialdan maksimum istifadə
Prezident İlham Əliyevin çıxışının ümumi məzmunundan belə nəticə çıxır ki, Türk Dövlətləri Təşkilatı qarşısında duran əsas məsələlərdən biri mövcud potensialın daha səmərəli şəkildə vahid əməkdaşlıq mexanizmlərinə çevrilməsidir.
Eyni zamanda, təhlükəsizlik yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. İnformasiya təhlükəsizliyi, kibermühit, gənclər siyasəti, təhsil, mədəniyyət və ictimai diplomatiya da müasir təhlükəsizlik arxitekturasının tərkib hissələridir.
Beləliklə, Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında duran əsas perspektiv mövcud potensialı vahid əməkdaşlıq imkanlarına çevirmək, üzv dövlətlərin təhlükəsizliyinə və davamlı inkişafına töhfə verən mexanizmləri gücləndirmək və beynəlxalq münasibətlər sistemində öz mövqeyini daha da möhkəmləndirməkdir".
Anar İsgəndərov
Milli Məclisin deputatı