Səbəblər aradan qaldırılmadan sülh mümkün deyil: Münaqişənin “de-yure” həlli kimdən asılıdır? – ÖZƏL
"Rusiya-Ukrayna münaqişəsi ABŞ-nin strateji planının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir və bu münaqişənin ssenariləşdirildiyi, Rusiyanın isə bu prosesə təhrik edildiyi iddia olunur. Artıq bu qarşıdurma regional çərçivəni aşaraq qlobal xarakter alıb. Bu gün bu, təkcə Rusiya ilə Ukrayna arasında gedən müharibə deyil, faktiki olaraq NATO ilə Rusiya arasında qarşıdurma kimi dəyərləndirilir və Ukrayna burada bir növ "poliqon" rolunu oynayır".
Bu fikirləri Olaylar.az-a açıqlamasında siyasi şərhçi Azad Məsiyev deyib. Siyasi şərhçi bildirib ki, Avropa İttifaqı ölkələri də bu münaqişədə müxtəlif vasitələrlə iştirak edir: maliyyə və silah dəstəyi göstərir, kadr potensialı ilə töhfə verir, kəşfiyyat məlumatları ötürür. Eyni zamanda, informasiya və psixoloji müharibə müstəvisində də Qərbin açıq iştirakı müşahidə olunur. Münaqişənin gedişində Rusiyanın üstün mövqedə olduğu vurğulanır. Rusiya həm hərbi, həm də siyasi müstəvidə təşəbbüsü əlində saxlayan tərəf kimi təqdim edilir. Münaqişənin həlli üçün isə onun yaranma səbəblərinə qiymət verilməsinin vacibliyi qeyd olunur. Fəlsəfədəki "səbəb-nəticə" kateqoriyasına istinad edilərək bildirilir ki, səbəblər aradan qaldırılmadan nəticəni, yəni münaqişəni aradan qaldırmaq mümkün deyil. Bu kontekstdə iddia olunur ki, münaqişənin de-yure həlli yalnız Rusiyanın irəli sürdüyü şərtlərin qəbul edilməsi ilə mümkündür. ABŞ-nin isə münaqişənin dayandırılmasında deyil, onun uzunmüddətli mərhələyə keçməsində maraqlı olduğu irəli sürülür. Bu yanaşmaya görə, ABŞ-nin strateji məqsədi öz qlobal üstünlüyünə potensial təhlükə yaradan gücləri zəiflətməkdir: Rusiya - hərbi güc baxımından, Çin - iqtisadi güc baxımından, Avropa isə avro vasitəsilə maliyyə gücü baxımından. Belə hesab olunur ki, Rusiya-Ukrayna münaqişəsi vasitəsilə Rusiyanın hərbi potensialını zəiflətmək, Avropa iqtisadiyyatını sarsıtmaq və avronun qlobal rəqib kimi mövqeyini zəiflətmək hədəflənir. Çünki ABŞ-nin əsas gücünün dolların qlobal valyuta statusundan qaynaqlandığı vurğulanır. Dollar zəiflədiyi halda, ABŞ-nin qlobal təsir imkanlarının da azalacağı qeyd edilir.
Ekspert qeyd edib ki, 2022-ci ildə İstanbulda əldə olunan razılaşma ehtimalına da toxunularaq bildirilir ki, həmin mərhələdə münaqişənin dayandırılması mümkün idi. Lakin Qərbin təsiri ilə Ukraynanın bu razılaşmadan geri çəkildiyi iddia olunur. Bunun isə ən böyük zərəri Ukrayna xalqına dəydiyi vurğulanır. Bu yanaşmaya görə, Ukrayna rəhbərliyi daha çox Qərbin maraqlarına uyğun hərəkət edir. Eyni zamanda qeyd olunur ki, ABŞ zahirən münaqişənin həllində maraqlı görüntü yaratsa da, əslində Rusiya ilə Avropa arasında uzunmüddətli qarşıdurmanın davam etməsində maraqlıdır. Bu çərçivədə mediada Rusiyanın Baltik ölkələrinə və ya Avropaya mümkün hücumu ilə bağlı narrativlərin yayılması da gərginliyin artırılmasına xidmət edən amil kimi təqdim edilir. Əgər Rusiya ilə Ukrayna arasında razılaşma əldə olunarsa və atəşkəs təmin edilərsə, regionda yeni geosiyasi vəziyyət yarana bilər. Lakin bu baxışa görə, münaqişənin dayandırılması yalnız Rusiyanın diktə etdiyi şərtlər əsasında mümkün olacaq. Münaqişə uzandıqca Ukraynanın daha çox ərazi, insan itkisi və infrastruktur dağıntıları ilə üzləşəcəyi qeyd olunur ki, bu da əsas zərərin Ukrayna dövlətinə və xalqına dəydiyini göstərir.
"Ümumilikdə, bu yanaşmada Rusiya prosesləri diktə edən tərəf kimi təqdim edilir. Bildirilir ki, Rusiya həm hərbi, həm siyasi, həm də müəyyən mənada iqtisadi üstünlük əldə edib. Ukrayna ərazisinin təxminən 20 faizinə nəzarət etməsi və təbii sərvətlərin əhəmiyyətli hissəsinin həmin ərazilərdə yerləşməsi bu arqumentin əsaslandırılması kimi göstərilir. Bundan əlavə, NATO daxilində Ukrayna məsələsi ilə bağlı fikir ayrılıqlarının artdığı qeyd olunur. ABŞ prezidenti Donald Trampın maliyyələşdirmə yükünü daha çox Avropanın üzərinə yönəltmək istəyi də bu kontekstdə xatırladılır. Rusiyanın şərtləri qəbul edilməyincə bu münaqişənin dayandırılması mümkün görünmür", - deyə ekspert əlavə edib.
Səidə Ramazanova