Ərakçinin Moskva səfəri – İran yeni üçmərhələli təkliflə Rusiyaya üz tutur- ÖZƏL

İran Xarici İşlər naziri Abbas Ərakçinin aprelin 27-də St. Peterburqa gəlib Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşməsi, Tehrandanın həftəsonu ərzində Pakistan və Oman vasitəsilə apardığı diplomatik hücumun məntiqi nəticəsidir. Lakin Vaşinqton danışıqları rədd etdikdən sonra diqqət indi tamamilə Moskvaya yönəlib. Birbaşa kanalların dağılması Ərakçi aprelin 26-da iki gün ərzində Pakistan və Omana səfər edərək regional vasitəçilərin yardımı ilə Vaşinqtonla körpü qurmağa çalışdı. Lakin bu cəhd uğursuz oldu. Sıx diplomatik fəaliyyət: Ərakçi aprelin 26-da üç gün ərzində ikinci dəfə İslamabada gəldi, ardınca Ummana getdi. Vaşinqtonun ultimatumu: Pakistanlı vasitəçilər danışıqların ikinci mərhələsinə başlamağa hazırlaşarkən, Prezident Tramp gözlənilmədən öz nümayəndələri Stiv Uitkof və Carred Kuşnerin İslamabada səfərini ləğv etdi. Tramp deyib: "Heç bir şey haqqında danışıb oturmaq" olmaz. O, İrana "nüvə silahına malik ola bilməzlər" tələbi ilə danışıq istəyərlərsə "zəng etsinlər" dedi. Pat vəziyyət: Əsas maneələr Vaşinqtonun həddindən artıq tələbləri (Tehran onları "zəhər həb" adlandırır) və bu İranın nüvə proqramının həqiqi həcmi ilə bağlı qarşılıqlı inamsızlıqdır. "Hormuz birinci" strategiyası Eyni zamanda Axios və digər media orqanları İranın daxili ixtilafları aradan qaldırmaq üçün hazırladığı üç mərhələli yeni təklifi açıqlayıb. İranıb təklif etdiyi yeni-üç mərhələli çərçivə:

Atəşkəs və təminatlar: İlk mərhələ ABŞ-İsrailin "təcavüzünün" dayandırılmasına və İranla Livana qarşı döyüşlərin bərpa edilməyəcəyinə zəmanət verilməsinə yönəlib.

Hormuz boğazının açılması: İran müharibəni bitirmək və boğazı yenidən açmağı təklif edir - bu onun əsas məqsədidir.

Təxirə salınmış nüvə danışıqları: Nüvə danışıqları daha sonrakı mərhələyə saxlanılır. Bu ardıcıllıq Tehrana əvvəlcə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı (60%- 450kq həcmində) məsələsini həll etmədən sanksiyaların yüngülləşdirilməsini və normal ticarəti təklif etməyə imkan verir.

ABŞ-ın təzyiq vasitəsi i: Əgər ABŞ bu təklifləri qəbul edərsə, Prezident Tramp Tehrandan uran ehtiyatından imtina etməsini tələb etmək üçün əlində olan lazımi təzyiq vasitəsini itirəcəyini bilir. Moskvaya - Şərqə dönüş Vaşinqton cəbhəsi donduqda, Ərakçi aprelin 27-də səhər tezdən St. Peterburqa enərək Prezident Putinlə görüşür. Bu, Tehranın diplomatik manevrinin strateji yüksəlişidir. Məqsəd:

Vahid cəbhə yaratmaq: Görüşün əsas məqsədi "qərb təkdominantlığı və unilateralizmə" qarşı Moskva ilə Tehran arasında diplomatik kanalı gücləndirməkdir.

Rusiyanın qırmızı xətlərinin araşdırılması: Rusiya indiyə qədər Ukrayna müharibəsinə diqqət yetirdiyindən Yaxın Şərq münaqişəsinə cəlb olunmaqda ehtiyatlı davranıb. Ərakçi Moskvanı aşağıdakı istiqamətlərdə daha fəal rol oynamağa sövq edir:

BMT Təhlükəsizlik Şurasında veto hüququndan istifadə etmək.

Tehrana texnologiya və silah tədarükünü genişləndirmək.

Suriyadakı nüfuzundan istifadə edərək İsrailə təzyiq göstərmək.

Hormuz blokadasını yan keçmək üçün Xəzər dənizi marşrutunu aktivləşdirmək.

Ərakçinin Putinin yanında oturması, ABŞ-ın danışıqlardan imtina etməsi fonunda Tehranın "Hormuz blokadası" ilə bağlı ciddi olduğunu göstərir. Rusiya hazırda əsas tarazlaşdırıcı rolunu oynayır. Əgər Vaşinqton yaxın günlərdə təklifi yenidən nəzərdən keçirməzsə, regionun enerji arxitekturası tamamilə dəyişə bilər . Bu da uzunmüddətli perspektivdə həm dolların, həm də Amerika donanmasının təsirini azaldacaq.

Əlimusa İbrahimov Politoloq