Hay kilsəsinin daşnak terrorçusunun etirafları…

                      Qismət  Yunusoğlu,

                                           Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi 

Ermənistan Respublikasının 2016-2018-ci illərdə mədəniyyət naziri olmuş, əməkdar mədəniyyət işçisi, dosent A.A.Amiryanın (1967) yeni "Noe" kitabının təqimat mərasimi 29 iyul 2022-ci il tarixdə İrəvan şəhərində keçirilmişdir. Nəşr 1915-ci ildə Osmanlı Türkiyəsində hay kilsəsi və sürüsünün böyük Dövlət-Xalq                       xəyanətlərinin təhrifinə, yəni uydurma "erməni soyqırımı"na, saxta hay mülahizələrinə həsr edilib. Bu onun 2-ci kitabıdır, "Generalın yuxusu"ndan sonra. 2020-ci ildə bu mövzu əsasında ABŞ-da eyni məzmunlu pyesin qoyuluşuna (rejissor Vaqe Xaçaturyanla (1961) birlikdə) pandemiya fasilə yaratmışdır.

Dinsiz, imansız və kafir hay kilsəsinin digər bir daşnak əlaltısı-terrorçu, 1992-1994-cü illərdə Qarabağ bölgəsində silahlı qruplaşmaların təşkilatçısı, Xalqımıza qarşı 25-26 fevral 1992-ci il tarixli "Xocalı soyqırımı"nın qanlı icraçılarından biri   R.S.Köçəryan (1954) isə 2019-ci ildə qələmə aldığı "Həyat və azadlıq" adlı kitabında 1988-ci ilədək və ondan sonrakı mərhələdə (1994-cü ilədək) Qarabağ bölgəsində Dövlətimizə-Xalqımıza qarşı yönəlik hay xəyanətlərinə, faciəvi qanlı-qadalı olaylara bais olmuş hadisələr, eləcə də "Ermənistan Respublikası" tərəfindən yürüdülən təcavüzkar siyasət barədə məlumat vermişdir, bu vaxtdək  məlum olmayan ilginc mənbələr əsasında.

Ümumiyyətlə, Afrika mənşəli bu ibtidai insan sürüləri üzvlərinin eyni mövzularda nəşrləri hay xislətinin tarixi kerçəkliyinə, Türk-Müsəlman dövlətlərinə-xalqlarına qarşı kifləş(n)miş-mamırlaşmış kin-küdurətlərinə işıq salmaqla, həm də bu toplumun müasir dünyadərkinin (təsəvvürünün) və həyat tərzinin (əməlinin) düzgün qiymətləndirilməsi və həyatilikdə nəzərə alınması baxımından xeyli əhəmiyyətlidir.

Hay xislətini unutmamaq üçün (düşmən-quldur deyimləri-yazısı olsa da) bu cür çap nəsnələri oxunmalıdır.

Ön söz-girişdən, 2 hissə və 5 fəsildən ibarət olan və rus dilində yazılan kitab 33 səhifəni tutur. Əsərin yazılmasında psixologiya elmləri namizədi, "EKOPSİ Konsaltinq" kompaniyasının prezidenti Mark V. Rozin məsləhətçi, Vasili Podobed və Marina Kostromina ədəbi redaktor kimi çıxış etmişlər.

Xatirə və tərcümeyi-hal üslubunda hay-daşnak mənşəli yazar tarixi hadisələrin təsfirində (həm də bir sıra sənədlər əsasında) nə qədər pərdəli və üstüörtülü olsa da, yenə də məlum toplum üzvü olaraq qəvi və qarı düşmənçiliyinin ifadəsi, daşnak təxəyyülündən doğan intiqam hissi...açıq-aydın sezilir.

İbtidi insan-hay sürüsünün sığınacaq tapdıqları coğrafi məkanlarda xislətlərinin dəyişilməz qalması amillərini fəxrlə yada salmış, etnik ənənələrinin vələdüzzünaları üçün miras kimi saxlanılmasını tarixi kerçəklik kimi qəbul etmiş və kitabın məzmununda  "qırmızı xətt" kimi göstərmişdir.

"Həyat və azadlıq" kitabının məzmunu da bu hisslərə, bu istəklərə uyuyan kafir niyyəti, intiqam hissi ilə yoğrulan daşnak ruhundan qidalanan bir nəqlə köklənmişdir.

Giriş hissədə müəllif 1918-ci ildə Bakı şəhərində yaşayan ata babasının Türk ordusunun "hücumu"na məruz qaldığından ("ümumiləşdirilmiş hay obrazı") Orta Asiyaya köçməsini vurğulamağı unutmayıb (təbii ki, hay icmasının biir üzvü timsalında yad edilməklə). Amma, qısa müddətdən sonra bibisi, oğlu ilə birlikdə bu şəhərdə yaşayıb (əri 1941-1945-ci illərdə müharibədən geri qayıtmayıb).

Daha sonra, hay yazar Qarabağın əsrarəngiz təbiətinin tərənnümündə hay duyğularının "milliliyi-kökənliyi"ni, uşaqlığında Şuşaətrafı meşələrdə gəzintiyə getməsini, Qarabağda üzümçülük təsərrüfatı inkişafının atasının adı ilə bağlı olmasını, Xankəndi şəhərində guya yalnız haylara məxsus həyatın hökm sürməsini, keçən əsrin 60-70-ci illərində cərəyan edən gizli Qarabağ-Ermənistan əlaqələrinin məkrli məqsədini... açıq-aydın və yaxud örtülü ifadələrlə nəql etmişdir.

Du gəlki, Xankəndi şəhərində guya 15 min nəfər Türk-Müsəlman əhli yaşamayıb elə bil.

Haşiyə: Atasının (Sedrak Sarkisoviç Köçəryan-1910-1977) soyadının qəbul edən Robertin əsl atası Daşkəsən rayon maarif şöbəsinin müdiri Məcid Məmmədov olub, anası Emma Arsenovna (və ya Asmik Sokratovna)-1926-2015, həmin rayonun Şahkərəm kənd orta məktəbində riyaziyyat müəllimi işləyib, körpə oğlunu 2 yaşında Xankəndi şəhərinə göndərib. Sedrak Köçəryan Xocalı nahiyəsinin Daşbulaq kəndində doğulub, Dağıstan Kənd Təsərrüfatı institutunu bitirib, bölgədə Kənd təsərrüfatı idarəsinin rəisi və vilayət İcraiyyə Komitəsi sədrinin I müavini olub.

Təkcə, müəllif tərəfindən "Ön söz"də işlətdiyi bir fakt hay kilsəsinin və toplumunun həqiqi, xəyanətkar, separatçı, terrorçu, dağıdıcı... xislətindən (hətta beynəlxalq miqyasda belə) dürüst xəbər verir:

-"Dağlıq Qarabağ ətrafında Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi (münaqişənin təşkilatçıları, icraçıları, müəllifləri, himayədarları dünyaya məlumdur-Q.Y.) Sovet İttifaqının dağılmasının ilk nişanəsi idi...Bütün bunlara baxmayaraq SSRİ-nin qorunub saxlanılması mümkün deildi, parçalanma geridönməz səciyyə daşıyırdı, çünki münqişə etnik zəmində həyata keçirilmişdir".

Deməli, dünyanın iri güc dövlətləri tərəfindən hazırlanmış və həyata keçirilən faciəvi olaylar hay kilsəsinin və onun ibtidai-insan sürüsünün əli ilə həyata keçirilirdi.

Yəqin ki, əlavə şərhə ehtiyac yoxdur...

I hissə-I fəsildə ("Sakit həyat. Uşaqlıq" başlıqlı) hay xislətinə rəğmən çox incə bir məqama toxunulur:  

-guya, bütün Qafqazda, hətta Azərbaycan və "Ermənistan"da rüşvətxorluğun intişar etdiyi halda haylar məskunlaşan    Qarabağda "bərabərlik", "qardaşlıq", "kommunizm ruhu" hökm sürmüş, bu amal nəsildən-nəsilə keçmişdir. Yəni, işarə edilir ki, guya "yerli haylar başqa xalqların nümayəndələrinə qarşı heç vaxt nifrət, düşmənçilik münasibəti göstərməmiş,

bölgə, təbii şəraiti, inzibati-idarəetmə və ictimai-iqtisadi sistemi baxımından əlahiddə olmaqla, bir növ ilkinliyi ilə "müstəqil" və "azad" yaranmışdır.

"Sovet vətəndaşları kimi onlar həmişə işıqlı gələcəyə inanmışlar."

Guya, bu ictimai-siyasi mühit yalnız haylara məxsus dünyadərkinin-"haqqa-ədalətə bağlılıqla","tərbiyə ruhunun özəlliyi ilə" bağlı olmuşdur.

Tarixi, milli-morfoloji kökləri və gələnəkləri Türk-Müsəlman ənənələri sayəsində uzun minilliklər ərzində formalaşan Qarabağ mühitinin hayların "özəl ruhlarına"bağlamaq cəhdi həyasız hay xislətinin növbəti bariz nümunəsidir.

Nəşrdəki xronoloji məlumatlara görə, Qarabağda yaşayan hayların kökənli Türk-Müsəlman əhalisinə qarşı davamlı olaraq ideya-məslək ruhunun dəyişilməzliyində, bölgənin təxribat-terror yuvasına çevrilməsində həmin dövrdə hay kilsəsi, "Ermənistan" mühiti ilə yanaşı həm də Moskva şəhərində yaşayan daşnak ruhlu-əqidəli hayların rolu kitabda R.Köçəryanın yeznəsi (baçısının həyat yoldaşı) Kim Qriqoryanın timsalında qiymətləndirilib (ümumiləşdirilib).

K.Qriqoryan da Qarabağda doğulub, sonra Moskva şəhərində Toxuculuq institutunu bitirib, paytaxt zavodlarının birində Konstruktur bürosuna rəhbərlik edib.

Hay sürüsünün bu üzvü söhbətlərində təlqin edirmiş ki, Avropanın yenidən bölünməsi naminə Stalinlə Hitler arasında gizli sövdələşmə olmuş, nəticədə 1939-1945-ci illərin faciələri yaşanmışdır. Hər iki cəbhədə iştirak edən daşnak-hay "generalları"nın (D.M.Kanayan ("Dro")-1883-1956; Q.E.Ter-Arutyunyan (Q.Nijde)-1886-1955; H.V.Quderiyan (Hitlerin sağ əli)-1888-1954; İ.X.Baqramyan -1897-1982; İ.S.İsakyan-1894-1967; A.A.Xanferyants (S.Xudyakov)-1902-1950; N.Q.Safaryan-1907-1982; S.X.Ohanyan-1917-1966...) "yenilməz sərkərdəlik qabiliyyəti barədə" dunya təbliğatına görünür ki, bu "xəyanətin icraçıları kimi (təbii ki, milli-genetik hay xislətinə rəğmən)" yenidən baxılmalıdır, əgər kitabda yazılanlar doğrudursa. Hay mənşəli alman generalı H.V.Quderiyan "İldırımsürətli müharibə" layihəsinin müəllifi olmuş, Polşa (baxmayaraq ki, bu ölkədə doğulub-böyümüşdür) və Fransanın işğalını təmin etmiş, yüz minlərlə yəhidinin soyqırımına imza atmışdır. Bu sahədə Reyxin Şərq nazirliyi tərkibində yaradılmış "Erməni Milli Komitəsi"nin də (A.Abetyan) xidmətləri böyük olmuşdur.

Çünki həmin qırğınlara bais sövdadan (gizli danışıqlardan) 30-40 il sonra sadə "Qarabağlı" hay xəbərdardırsa, necə olub ki, "dünya miqyaslı" hay "generalları" bu gizlinlərdən bixəbər olublar və "Qüdrətli Reyx"-"Böyük Vətən uğrunda döyüşüblər", hər iki beynəlxalq miqyaslı caniyə xidmət etmişlər.

"Xocalı soyqırımı"nın qanlı cəlladlarından biri olmuş R.Köçəryanın xəstə təxəyyülünə "ruh" verən amillərən biri də Moskva şəhərində tələbəlik illərində (1971-1972-ci illərdə Moskva Elektrotexnika İnstitutunda oxuyarkən) K.Qriqoryanın (o, həm də sosializm quruluşunun qatı əlehdarı olmuşdur) ona oxumağı tövsiyyəe etdiyi və bağışladığı kitablar (B.Spinozanın (1632-1677) "Dini-siyasi traktı" və "Bibliya") olmuşdur. Bu dünyəvi-dini məzmunlu kitabları oxuduqdan sonra gələcək daşnak quldurunun həyat devizi müəyyən edilmişdir:

-Özünüifadəetmə təlqinliyini təsdiq etmək üçün yumruğ və onu həyata keçirməyə  həmişə hazır olmaq mütləq vacibdir.   

(Göründüyü kimi, müəllif özü də bilmədən mənsub olduğu toplumun xəstə təxəyyülünün formalaşdığı coğrafi məkanlardan birini-Rusiya Federasiyasını açıq-aydın bildirir).

Kitabın IV fəsli-"Dəyişilmə dövrü" adlanır.

Vətənimizin Qarabağ bölgəsində keçən əsrin 70-80-ci illərində cərəyan edən daşnak hərəkatının (dinsiz, kafir hay hərəkətlərinin) ümumi mənzərəsi və məzmunu baxımdan bu bölümdə yazılanların təhlili göstərir ki, hay kilsəsinin təhriki ilə toplum üzvlərinin ideya-siyasi baxışları, seperatçı-terrorçu əməllərinin mənəvi təməli təzavüzkar hay keşişlərinin və radikal-fəlsəfi təlimlərin və pozucu ünsürlərin (Q.V.Hegelin (1770-1831) "Dinin fəlsəfəsi", "Hüququn fəlsəfəsi" kitabları və yaxud 10 il həbsdən sonra azadlığa çıxan Murad Petrosyanın "nəsihətləri") təsiri altında dəyişilmişdir.

Nəşrin ümumi ruhu və İV fəslin məzmunu sübut edir ki, XX əsr boyunca, xüsusilə 1970-80-ci illərdə daxili və xarici hay toplumunun məkrli hiylələrinin və bədnam əməllərinin mahiyyəti-miqyası coğrafi məkandan asılı olmayaraq eyni niyyətə əsaslanmış bir məqsədə yönəlmişdir:

-Azərbaycan dövlətinə və xalqına qarşı soyqırım siyasətinin həyata keçirilməsinə.

Diqqət edin, R.Köçəryan Qarabağ-Rusiya mühitində yetişdiyi dövrdə, eləcə də hələ sıravi partiya işçisi olanda da etnik-genetik "hay xisləti"ni biruzə vermis, daşnak ruhunun daşıyıcısı olmuş, Azərbaycan xalqına qarşı düşmənçiliyi həyat amalılna çevrilmişdir. Belə ki, 1981-1985-ci illərdə Xankəndi şəhər Komsomol Komitəsinin II katibi, 1986-cı ildə Xankəndi şəhər Partiya Komitəsinin təlimatçısı və 1987-89-cu illərdə Vilayət (Xankəndi) İpək Kombinatının partiya təşkilatının katibi olanda gizli "Qarabağ hərakatı"nın öncüllərindən biri kimi, həm də silahlı-quldur dəstələrinin təşkilində iştirak etmişdir.

Avtobioqrafik əsərində həmin illərə aid hadisələri rəsmi sənədlər əsasında xatırlamaqla müəllif özünün timsalında ümumiləşdirilmiş hay obrazını yaratmışdır.

"Dəyişilmə dövrü"nün müəllif altşüurunun mistik təlqini düşünməyə əsas verir ki, külli-Qarabağın "haqqa-ədalətə bağlılığı","milli-etnik tərbiyə ruhunun özəlliyi", "qaim-qədimliyinin iris zənginliyi"... "şimalın soyuq yellərin"ndən də "dəyişərmiş"...

(ardı var)

    R.S. "Daşbulaq" orotoponimi haylar tərəfindən dəyişdirilərək - "Astqaşen" adlanır, amma Gədəbəy, Kəlbəcər, Şəmkir və Şəki rayonlarında da Daşbulaq kəndləri yerləşir.