Hay kilsəsinin hədəfində-Cəvahirli bölgəsi...
Qismət Yunusoğlu,
Bakı Dövlət Universietinin müəllimi
Gürcüstanın hakimiyyət və dövlət təhlükəsizliyi orqanları I və II Qarabağ müharibəsində terrorçu-seperatçı "Qurtuluş ordusu"nun (rəhbəri L.Azqaldyan olub) tərkibində qanunsuz silahlı dəstələrlə, eləcə də 1992-ci ildən xüsusi təyinatlı "Qisasçı şahinlər"lə bir olmuş Cəvahirli-Məhsəti bölgəsində doğulmuş Qaqik Qinosyanı "arzuolunmaz şəxs" (non-qrata) elan ediblər, 2021-ci ildən.
İbtidai insan-hay sürüsünün üzvlərinə qarşı bu cür münasibətlərin qonşu Gürcüstan Respublikası tərəfindən sərgilənməsi birinci hal və təsadüfi deyil. Hay kilsəsinin idarə etdiyi bu toplumun əksər canlılarına qarşı (eləcə də, 01 mart 2005-ci ildə "Cavaxka yardım" fondunun sədr müavini, tarix elmləri namizədi Vaqe Sərkisyana, 2016-cı ilin sonlarında "Ermənistan" İctimai televiziyasının idman şərhçisi Karen Qiloyana, 18 oktyabr 2015-ci il tarixdən "erməni" arxitekturası və abidələrinin öyrənilməsi fondunun sədri Samvel Karapetyana, 2010-cu ildə "Ermənistan" parlamentinin üzvü olmuş Şirak Torosyana (o, Cəvahirli-Məhsəti bölgəsinin Gəncə kəndindəndir), "erməni" ensklopediyasının baş redaktoru və nəşriyyat direktoru Ovanes Ayvazyana... şamil edilib) bu sayaq qadağalar dövri olaraq qüvvəyə minmişdir.
Qonşu dövlətdə bu cür inzibati, siyasi-hüquqi yanaşma ilk növbədə onunla bağlıdır ki, dinsiz-mürtəce hay kilsəsi tərəfindən idarə edilən hay sürüsünün əksər üzvləri Gürcüstan dövlətinə və gürcü xalqına mənsub tarixi-maddi mədəniyyət abidələrini, dini-ibadət və inanc ocaqlarını özlərinə mənsub hesab etməklə yanaşı, həm də bu dövlətin ərazi bütövlüyünə qarşı qəsd edirlər, fəal seperatçı-terrorçu hərəkata yol verirlər.
Təbii ki, üzdə saxta "tarixi qardaşlıq", "mehriban qonşuluq", "səmimi tərəfdaşlıq" münasibətlərini səsləndirən hayların genetik xisləti gürcü xalqına çoxdan məlumdur. Elə, 2018-ci ilin aprel ayında küçə yürüşlərindən sonra hakimiyyətə yiyələnən hay sürüsünün nümayəndəsi N.Paşinyan qısa müddətdən sonra Cəvahirli-Məhsəti bölgəsini rəsmən"Cavaxk" adlandırdı, bu yerlərə gələrək yerli kilsə-daşnak üzvləri ilə görüşlər keçirdi və bildirdi ki, bu ərazi "tarixi erməni torpaqları"dır, ardınca həftə səkkiz-mən doqquz Gürcüstan Respublikasına rəsmi və qeyri-rəsmi yol ağartdı. Bu dərəcədə riyakarlığa, hiyləgərliyə, xəyanətkarlığa, rəzilliyə... indinin özündə heç bu toplumun ilkin təbii ocağı olmuş Şərqi Afrikanın müasir qəbilələrində də rast gəlinmir.
2006-cı ildə İrəvan şəhərində Sergey Minasyanın nəşr etdirdiyi "Gürcüstanın milli azlıqları: ölkənin erməni əhalisinin timsalında inteqrasiya imkanları" kitabı ilk növbədə "erməni"lərin Gürcüstan ərazisinə qarşı seperatçı hərəkətlərinin (hərəkatının) guya beynəlxalq hüququn tələbləri baxımından əsaslandırılmasına, beynəlxalq siyasi-hüquqi mərkəzlərin bu istiqamətdə hüquqi-inzibati prinsiplərinin "erməni məsələsi"nin həllində tətbiq edilməsi zəruriliyinə...saxta-uydurma ideoloji-nəzəri əsaslandırmaya həsr edilmişdir.
Yazar Qafqaz İnstitutunun direktor müavini, 2013-cü ildə "Ermənistan Respublikası"nın Müdafiə nazirliyi nəzdindəki Milli təhlükəsizlik institutunda siyasi elmlər doktoru, 2017-ci ildə Rumıniya və Çerniqoriya respublikalarında səfir olmuşdur. Cənubi Qafqaz ölkələri arasında dövlət sərhədlərinin silahlı yola, zorla dəyişdirliməsini ictimai düşüncə və siyasi-hərbi idarəetmə sistemi kimi təbliğ edən, uydurma mülahizələrlə əsaslandıran S.Minasyanın bu kitabı hay kilsəsinin beynəlxalq mürtəce siyasətinin nəzəri əsasları kimi qiymətləndirmək olar.
Müəllif relikt hay xislətinə uyğun olaraq pərdələnmiş hiyləgərliklə ayrı-ayrı dövlətlərin timsalında milli azlıqların və etnik qrupların etnomədəni, maddi-mənəvi irsinin, milli mənsubluq identifikasiyasının beynəlxalq hüquq normaları timsalında təsbit edilməsinə dair BMT TŞ-nın, ATƏT-in qəbul etdiyi konvensiya və hüquqi sənədlərin, bu sahədə dövlətlərin qoşulduğu-qəbul etdiyi beynəlxalq siyasi-hüquqi öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi zəruriliyi və təzyiq vasitələrinin tətbiqi məsələlərini elə anlamda və təhlildə vurğulayır ki, sanki bu hay mirzəsi azlıqda qalan dünya xalqlarının beynəlxalq vəkilidir. Əslində isə əsas diqqəti və nümunə kimi nəzəri-istiqaməti Gürcüstan Respublikası ərazisində, Cəvahirli-Məhsəti bölgəsində məskunlaşdırılmış öz soydaşlarının "müstəqil idarəetmə sisteminə yiyələnmə" və "öz müqəddaratlarının sərbəst təyinetmə hüquqlarına" iddialı olduqlarını qabartmışdır. Kitabın "BMT çərçivəsində beynəlxalq hüquqi normalar" başlıqlı məqalənin 17-ci səhifəsində həyasızcasına bildirir ki, guya beynəlxalq hüquq normaları "azlıqlara siyasi-hüquqi münasibət, onların müstəqil idarəetmə sisteminin yaratmaları mövcud olduqları dövlətlərin sərhəddindən kənarda olmalıdır." Və həmin səhifədə ardınca qeyd edir ki, Gürcüstan Respublikası eyni məzmunlu dövlətlərarası beynəlxalq hüquqi öhdəliyi qəbul etdiyindən bu tələbə əməl etməyə borcludur, əks halda ona beynəlxalq təzyiq mexanizmi işə salınmalıdır.
Bu həyasızlıq hələ azlıq edir, ardınca yazılır ki, "İrqi-milli təhdidlərin bütün formaları" barədə 1965-ci ildə, "Uşaqların hüquqları haqqında" 1989-cu ildə BMT-nin qəbul etdiyi Konvensiyaların tələbləri Gürcüstanda milli-azlıqların timsalında - "erməni"lərə münasibətdə yerinə yetirilməmişdir ("irqi, dini və etnik ayrı-seçkiliyə yol verilməməlidir, etnik-milli birlik və mədəniyyət qorunmalıdır, ana dilində təhsil hüququ verilməlidir"). Eləcə də, beynəlxalq hüquqi aktlar sırasında "vətəndaş və milli-etnik azlıqların hüquqları, din və dil azadlığı barədə" 1992-ci ildə qəbul edilmiş sənədlərin icrası üçün yenə də Gürcüstan Respublikasına beynəlxalq səviyyədə təzyiqlərin göstərilməsi tələb edilir, dinsiz və həyasız hay sürüsü tərəfindən.
Bu yerdə utanmaz və hiyləgər hay kilsəsinə, onun tör-töküntülərinə görən deyən olacaqmı - 1988-1990-cı illərədək Qərbi Azərbaycanda dədə-baba torpaqlarında yaşamış 300 min nəfərə yaxın kökənli Türk-Müsəlman əhalisinə qarşı törətdikləri zorla köçürülmə, milli-dini mənsubiyyəti baxımından amansızlıqla qətlə yetirilmə,yüksək səviyyədə davamlı diskriminasiya, tarixi-maddi, milli-mənəvi irsinin yağmalanması və məhv edilməsi... olaylarını törətdikdə beynəlxalq hüquq normalarının tələblərini niyə xatırlamırdılar, unutmuşdular? Bu vəhşiliklərə görə beynəlxalq hüququn təzyiqi nə vaxt olacaq?
Hay sürüsünün qonşu ölkəyə buraxılmayan canlılarından biri də (2020-ci ilin dekabr ayından) A.Papyandır. Çünki, onun uzunmüddətli ictimai-siyasi fəaliyyəti əsasən hay kilsəsinin yüzilliklər ərzində qonşu ölkəyə qarşı irəli sürdüyü ərazi iddialarını dövlət siyasəti səviyyəsində təşviq və təbliğ etməklə bağlıdır. 2012-ci ildə nəşr etdirdiyi "Ayrenatirutyun-vətən hüququ-ermənilərin hüquqi tələbləri və mürəkkəb sualları" (məqalələr toplusu) kitabında da bu uydurma iddialarını saxta yolla əsaslandırmağa çalışmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, bu nəşrdə təkcə Gürcüstan Respublikasına qarşı ərazi iddiası yox, həm də Türkiyə Cumhuriyyətinə, Azərbaycan Respublikasına və Cənubi Azərbaycana qarşı da yönəlik təxribat səciyyəli uydurmalara rast gəlinir.
Kitabın I fəslində (səhifə 70-də) verilmiş 14-cü məqalə "Beynəlxalq hüquqa əsasən Ermənistan və Gürcüstan Respublikalarının sərhədləri barədə" əsassız münasibəti sərgiləyir. Göründüyü kimi, məqalənin girişində qarşıya qoyulan suallar təxribatçı səciyyə daşıyır:
-Cəvahirli bölgəsi Gürcüstan hakimiyyətinə necə keçib?
-Hansı beynəlxalq hüquqa əsasən Cəvahirli bölgəsi Gürcüstana verilib?
-erməni-gürcü sərhəddinin delimitasiyası üçün hansı prinsiplər tətbiq edilib və bununla bağlı beynəlxalq səlahiyyətli qurumlar hansı münasibəti bildirib?
Tarixən dövlətləri olmayan hay sürüsü üçün 1918-ci ildə yaradılan və 13 min kv.km sahəni əhatə edən "Ermənistan Respublikası"nın ərazisi artıq 1929-cu ildə Azərbaycan Cumhuriyyəti və Azərbaycan SSR torpaqları, eləcə də Gürcüstan dövlətinin Dağ Borçalı mahalı hesabına 29 min kv.km-ə çatdırıldıqda hansı beynəlxalq hüquqi aktlardan və ya prinsiplərdən istifadə olunması barədə sualı görəsən hay kilsəsinə verən beynəlxalq qurum olacaqmı?
14-cü məqalədə hay yazarı Cəvahirli-Məhsəti ərazisinə qarşı iddialarını Azərbaycanın Qarabağ bölgəsi ilə müqayisəli şəkildə irəli sürmüş və mürtəce münasibətini əsaslandırmaq üçün RK(b)P-nın (bu siyasi qurumun açımını binəva hay "Rusiya Sosial-Demokrat Partiyası" kimi təqdim etmişdir) Qafqaz bürosunun 5 və 16 iyul 1921-ci il tarixdə keçirilmiş iclas qərarını "hüquqi təsiri olmayan sənəd" kimi təqdim edir və həyasızcasına bildirir ki, 3 kommunistin ( RK(b)P MK-nin Qafqaz büro üzvləri-F.İ.Maxaradze (1868-1941), Gürcüstan İnqilab Komitəsinin sədri; P.Q.Mdivani (1877-1937), Gürcüstan KP(b)P-nın sədri; İ.D.Oraxelaşvili (1881-1937), 1920-1922-ci illərdə Gürcüstan KP MK-nın I katibi) büro qərarı (Dağlıq Qarabağın Azərbaycan SSR, Cəvahirli-Məhsəti bölgəsinin Gürcüstan SSR tərkibində qalması ilə bağlı) "erməni" xalqının taleyini həll edə bilməz.
S.Minasyanın, A.Papyanın... timsalında hay qaragüruhu qonşu dövlətlərə qarşı tarixi-siyasi və hüquqi əsası olmadan ərazi iddialarını "erməni məsələsi" adı altında son onilliklərdə beynəlxalq hüquq müstəvisinə qaldırmağa cəhd göstərir. Guya bu məsələnin hayların xeyrinə həll edilməsi həm də səlahiyyətli beynəlxalq qurumların-təşkilatların mövqeyi, münasibət bildirməsi ilə bağlıdır.
A.Papyan İrəvan şəhərində "Modus Vivendi" mərkəzində 12 may 2012-ci ildə bu kitabının təqdimatını keçirərkən demişdir ki, "erməni məsələsi"ni beynəlxalq hüquqi müstəviyə keçirmək lazımdır, beynəlxalq hüquqi mexanizmlərin təsiri ilə bu ümumxalq əhəmiyyətli vəzifəmizi yerinə yetirməliyik, addımlarımızı bu istiqamətdə atmalıyıq. Bu mövzuda nəşrlər Ermənistanda erməni tarixşünaslığında sadə hadisələrin təsviri, səbəblərinin təhlili verilmədən və hadisələrin inkişafının proqnozu verilmədən yazılır. Ancaq bu yanaşmada bir çox suallar cavablandırılmalıdır, çünki Ermənistanın gələcəyi bundan asılıdır...
Təbii ki, bu cür avantürist yanaşma yeni təhlükə mənbəyinin yaranmasına səbəb ola bilər. Görünür bu sahədə də "Türk yumruğu"nun zərbəsinin vaxtı çoxdan çatmışdır...
R.S. Gürcüstan Respublikasında 131 "erməni" məktəbi var, ayrı-ayrı bölgələrdə çoxlu "erməni mədəniyyət mərkəzləri" və 1958-ci ildən Tiflis şəhərində P.Adamyan adına Dövlət "erməni" teatrı fəaliyyət göstərir, paytaxtda "erməni" dilində qəzet və jurnallar (həftəlik "Vrastan"(hayca "ölkədən ("Ermənistan" nəzərdə tutulur) şimalda yerləşən yerləşən dövlət" anlamında, aylıq "Arevik"-"müqəddəs hərəkət" deməkdir) dərc edilir. Ölkənin İctimai Televiziya yayımında "erməni" dilində gündəlik tele-radio verilişləri yer alır, Cəvahirli-Məhsəti bölgəsində regional tele-radio mərkəzi ("erməni"lərə məxsus) yaradılıb, bu bölgənin Ninotsminda şəhərində "HOP" icma radiosu üş dildə (rus, gürcü, "erməni") proqramla çıxış edir. Tiflis şəhərinin Xocavəng qəbirstanlığında "erməni" mənşəli yazıçıları və ictimaiyyət üzvlərini basdırırlar.
Bu ölkədə 250 min nəfərə yaxın hay yaşayır.
Qismət Yunusoğlu,
Bakı Dövlət Universietinin müəllimi