Bakü’den yükselen yüzyıllık çağrı: Birinci Türkoloji Kurultayı’nın mirası ve Türk dünyasının ortak geleceği
Bazen tarih yalnızca geçmişin hatırası değildir. Zamanın sınırlarını aşarak geleceğin yol haritasına dönüşen olaylar vardır. Tam yüz yıl önce - 1926 yılında Bakü'de gerçekleştirilen Birinci Türkoloji Kurultayı da böyle bir tarihi hadisedir. Türk halklarının bilim, dil, kültür ve millî düşünce tarihinde yeni bir dönemin temelini atan bu büyük toplantı yalnızca bir bilim konferansı değildi. O, parçalanmış coğrafyalarda yaşayan Türk halklarının ortak kimliğini, ortak tarihî hafızasını ve gelecekteki gelişim yönlerini belirleyen büyük bir entelektüel hareketti.
Bugün, yüz yıl sonra bu tarihi olayın yıldönümünün yeniden Bakü'de kutlanması derin bir sembolik anlam taşımaktadır. "Birinci Türkoloji Kurultayı'nın 100. Yılı - Türk Dünyası Haftası (1926-2026)" çerçevesinde düzenlenen etkinlikler bir kez daha göstermektedir ki tarih kendi başlangıç noktasına dönmektedir ve bu başlangıcın adı yine Azerbaycan, yine Bakü'dür.
Bu sembolizm tesadüf değildir. Çünkü Birinci Türkoloji Kurultayı'nın oturumları, bugün Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Başkanlığı'nın bulunduğu tarihi İsmailiye binasının görkemli Büyük Akt Salonu'nda yapılmıştı. Ayrıca 2 Mayıs 1925 tarihinde Azerbaycan Merkezî İcra Komitesi bu kurultayın toplanmasına dair tarihi kararı yine bu binada almıştı. Yüz yıl boyunca zaman değişse de mekânın misyonu değişmemiştir.
30 Haziran'da bu binada "Birinci Türkoloji Kurultayı: Yüz Yılın Bilimsel ve Kültürel Mirası" adlı uluslararası kongrenin devam paneli gerçekleştirildi. Panelin moderatörlüğünü Azerbaycan Millî Meclisi milletvekili, filoloji bilimleri doktoru ve Yeni Azerbaycan Partisi Yönetim Kurulu üyesi Elnare Akimova üstlendi. Etkinlikte farklı ülkeleri temsil eden seçkin bilim insanları yer aldı: Türkiye Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Tarih Bölümü Profesörü Ahmet Taşağıl, Almanya Humboldt Üniversitesi Profesörü ve Kafkasya-Orta Asya araştırmacısı Eva-Maria Auch, Japonya Osaka Üniversitesi Beşerî Bilimler Araştırma Enstitüsü Profesörü Takashi Osawa, Kafkasya Tarih Merkezi Direktörü ve tarih alanında doktora sahibi Doçent Rizvan Hüseynov, Türkiye Kafkas Üniversitesi Profesörü Hacalı Nəcəfoğlu ve Özbekistan Bilimler Akademisi Dil, Edebiyat ve Folklor Enstitüsü Profesörü Cabbor Eşonkulov. Bu bilim insanlarının ortak platformda Türk dünyasının ortak bilimsel mirasını tartışması son derece önemli bir mesaj niteliği taşımaktadır.
Birinci Türkoloji Kurultayı'nın 100. yılına devlet düzeyinde verilen önem, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in imzaladığı kararname ile bir kez daha vurgulanmıştır. Bu karar, Azerbaycan'ın Türkoloji biliminin merkezi olduğunu ve Türk dünyasının entegrasyonunda aktif rol oynadığını göstermektedir.
Yüzyılın başında Bakü'de ortak alfabe, dil birliği ve kültürel iş birliği üzerine yapılan tartışmalar, tüm baskılara rağmen yok olmamış, bugün bağımsız Azerbaycan'da yeni bir güç kazanmıştır. Türk devletleri arasındaki iş birliği artık yalnızca tarihî bir ideal değil, siyasi ve ekonomik bir gerçekliktir.
Bugün Azerbaycan Türk dünyasında önemli bir merkez konumundadır. Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesindeki girişimler, Karabağ Zaferi sonrası oluşan yeni jeopolitik gerçeklikler ve Zengezur Koridoru gibi projeler bu rolü daha da güçlendirmektedir.
Bu nedenle kurultayın Bakü'de yeniden anılması tarihî adaletin bir göstergesidir. Bakü bugün yalnızca Azerbaycan'ın başkenti değil, aynı zamanda Türk dünyasının ortak düşünce platformudur.