ŞƏFİQƏ TAHİROVA: ÖMRÜNÜ PEDAQOJİ FİKRƏ HƏSR EDƏN ZİYALI

İnsan haqqında yazmaq bəzən onun həyat yolunu sadalamaqdan daha çətin olur. Xüsusilə haqqında yazdığın insan həmkarındırsa... Çünki sən onu yalnız rəsmi bioqrafiyasından, elmi əsərlərindən, qazandığı uğurlardan tanımırsan. Onun gündəlik fəaliyyətini, insanlarla münasibətini, işə yanaşmasını, elmi düşüncəsini və peşəsinə münasibətini də görürsən.
Pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, baş müəllim Şəfiqə Şiralı qızı Tahirova haqqında düşüncələrimi qələmə almaq istəməyimin səbəbi də budur. Mən onu 2020-ci ildən tanıyıram. Bu illər ərzində Azərbaycan Dillər Universitetində həmkar kimi ünsiyyətimiz mənə onu yalnız bir pedaqoq və tədqiqatçı kimi deyil, həm də öz peşəsinə bağlı, daim öyrənməyə və yenilənməyə çalışan bir insan kimi tanımağa imkan verib.
Şəfiqə xanımın həyat və fəaliyyət yoluna nəzər saldıqda bir məqam xüsusilə diqqət çəkir: onun ömrünün böyük bir hissəsi təhsil, müəllimlik və pedaqoji fikirlə bağlı olub.
Müəllimliklə başlayan yol
Şəfiqə Tahirova 12 sentyabr 1962-ci ildə İsmayıllı rayonunun Qalagah kəndində anadan olub. İlk və orta təhsilini doğma rayonunda aldıqdan sonra ali təhsilini Mirzə Fətəli Axundzadə adına Rus Dili və Ədəbiyyatı İnstitutunda - indiki Bakı Slavyan Universitetində davam etdirib.
1981-1986-cı illərdə rus dili və ədəbiyyatı müəllimliyi istiqamətində ali təhsil alan Şəfiqə xanım əmək fəaliyyətinə məktəbdə başlayıb. Sonrakı illərdə İsmayıllı və Bakı məktəblərində, Naxçıvan Universitetində və digər təhsil qurumlarında pedaqoji və təşkilati fəaliyyət göstərib.
Məktəb müəllimliyindən ali məktəb pedaqoqluğuna qədər keçdiyi yol onun peşəkar dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Müxtəlif yaş qrupları ilə işləmək, təlim-tərbiyə prosesini müşahidə etmək, məktəb və ali təhsil mühitinin xüsusiyyətlərini yaxından görmək sonralar onun elmi maraqlarının istiqamətlənməsinə də təsir göstərib.
2014-cü ildən Azərbaycan Dillər Universitetində fəaliyyət göstərən Şəfiqə Tahirova hazırda Psixologiya və Pedaqogika kafedrasında baş müəllim kimi çalışır. 
Şəfiqə Tahirovanın elmi fəaliyyətindən danışarkən ilk yada düşən istiqamətlərdən biri, şübhəsiz ki, halallıq tərbiyəsi problemidir.
İlk baxışda "halallıq" gündəlik həyatımızda daha çox mənəvi və əxlaqi anlayış kimi səslənir. Lakin Şəfiqə xanım bu anlayışa pedaqoji müstəvidən yanaşaraq onun şagird şəxsiyyətinin formalaşması ilə əlaqəsini araşdırıb.
"Ailədə uşaqların halallıq tərbiyəsi", "Kitabi-Dədə Qorqud dastanlarında halallıq tərbiyəsi", "Nizami yaradıcılığında halallıq tərbiyəsi", "Müəllim-şagird münasibətlərinin düzgün qurulmasında halallıq tərbiyəsinin rolu", "Məktəblilərin halallıq tərbiyəsi", "Halallıq tərbiyəsi tərbiyənin tərkib hissələrindən biri kimi" və digər elmi yazılarında bu məsələyə müxtəlif tərəflərdən yanaşıb.
Bu elmi axtarışların ən mühüm nəticələrindən biri onun "Şagirdlərdə halallıq tərbiyəsi formalaşdırılmasının imkan və yolları" mövzusunda hazırladığı dissertasiya işidir. O, 2018-ci ildə 5804.01 - "Ümumi pedaqogika, pedaqogikanın və təhsilin tarixi" ixtisası üzrə pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb. Tədqiqatda yuxarı sinif şagirdlərində halallıq tərbiyəsinin formalaşdırılması, bunun təlim və dərsdənkənar fəaliyyətlərdə təşkili imkanları araşdırılıb.
Bu fakt Şəfiqə Tahirovanın elmi fəaliyyətində mənəvi dəyərlərin təsadüfi mövzu olmadığını göstərir. Onun araşdırmalarında "halallıq" insanın öz əməyinə, başqasının haqqına, vicdana və məsuliyyətə münasibəti ilə əlaqəli pedaqoji problem kimi təqdim olunur.
Bəlkə də bu mövzuya bağlılığın əsas səbəbi elə milli düşüncəmizdə axtarılmalıdır. Azərbaycan ailəsində və cəmiyyətində "halallıq" sözü həmişə böyük mənəvi məna daşıyıb. Halal zəhmət, halal çörək, haqqı tapdalamamaq, insan əməyinə hörmət etmək kimi anlayışlar bizim mənəvi yaddaşımızın ayrılmaz hissəsidir.
Bu baxımdan Şəfiqə Tahirovanın elmi axtarışlarının milli-mənəvi dəyərlərlə pedaqoji düşüncənin kəsişməsində formalaşması diqqətəlayiqdir.
Elmi axtarışların yeni istiqaməti
Şəfiqə xanımın elmi fəaliyyəti zaman keçdikcə yeni istiqamətlər də qazanıb. Sonrakı araşdırmalarında pedaqoji akmeologiya, müəllim peşəkarlığı və gələcək müəllimlərin peşə hazırlığı məsələləri xüsusi yer tutmağa başlayıb.
Akmeoloji yanaşma insanın öz peşəsində inkişafının, imkanlarını reallaşdırmasının və daha yüksək peşəkarlıq səviyyəsinə çatmasının yollarını öyrənən yanaşmalardan biridir. Bu baxımdan mövzunun müəllim hazırlığı ilə əlaqələndirilməsi müasir pedaqoji düşüncə üçün aktual istiqamətlərdəndir.
Şəfiqə Tahirovanın "Pedaqoji akmeologiyanın mahiyyəti, məzmunu, məqsəd və vəzifələri", "Akmeoloji şərait pedaqoji ustalığın inkişaf etdirilməsinin əsas amili kimi", "Müəllimin peşəkar səriştəsinin artırılmasında akmeoloji yanaşmanın rolu", "Gələcək müəllimin peşə hazırlığında akmeoloji yanaşmanın rolu", "Pedaqoji yaradıcılıq - akmeoloji inkişafın əsas istiqamətlərindən biri kimi" və digər mövzulara müraciəti bu istiqamətdəki elmi marağını göstərir.
Şəfiqə xanım hazırda Bakı Slavyan Universitetində pedaqogika elmləri doktoru proqramı üzrə dissertant kimi elmi tədqiqatını davam etdirir. Bu mərhələdə onun tədqiqat maraqları akmeoloji yanaşma əsasında gələcək müəllimlərin peşə hazırlığının keyfiyyətinin yüksəldilməsi məsələləri ilə bağlıdır.
Milli dəyərlərdən müasir təhsilə
Şəfiqə Tahirovanın elmi fəaliyyətində milli-mənəvi dəyərlərlə yanaşı, Azərbaycançılıq, tolerantlıq, multikulturalizm, kamil insan və milli-mədəni irs məsələləri də özünəməxsus yer tutur.
Nizami Gəncəvi, İmadəddin Nəsimi, Mövlana və "Kitabi-Dədə Qorqud" kimi mənəvi-mədəni irs nümunələrinə pedaqoji müstəvidən müraciət etməsi təsadüfi deyil. Burada əsas məqsəd keçmişin dəyərlərini müasir təhsil və tərbiyə prosesinin imkanları ilə əlaqələndirməkdir.
Onun yaradıcılığında bir tərəfdən milli dəyərlər və mənəvi tərbiyə, digər tərəfdən isə müasir pedaqoji texnologiyalar, müəllim peşəkarlığı və inklüziv təhsil kimi mövzuların yanaşı dayanması diqqət çəkir.
Bu isə göstərir ki, onun pedaqoji baxışlarında ənənə ilə yeniliyin qarşılaşdırılması deyil, onların bir-birini tamamlaması ideyası üstünlük təşkil edir.
Daim öyrənən müəllim
Müasir dövrdə müəllimin peşəkarlığının əsas göstəricilərindən biri onun özünüinkişafa münasibətidir. Çünki təhsil dəyişir, təlim texnologiyaları yenilənir, müəllimdən gözləntilər artır.
Şəfiqə xanımın peşəkar fəaliyyəti də bu dəyişikliklərdən kənarda qalmayıb. O, müxtəlif illərdə kurikulum, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları, müasir təlim metodları, sinfin idarə edilməsi, oyun əsaslı öyrənmə, inklüziv təhsil və digər istiqamətlər üzrə təlim və ixtisasartırma proqramlarında iştirak edib.
2024-cü ildə Çeçenistan Dövlət Pedaqoji Universitetində keçirilən master-klasslarda iştirakı, inklüziv təhsillə bağlı təlimlərdə iştirakı və son illərdə müxtəlif beynəlxalq proqramlarda təmsil olunması onun peşəkar inkişafı davamlı proses kimi qəbul etdiyini göstərir.
Əslində, yaxşı müəllimin əsas xüsusiyyətlərindən biri də budur: illər keçdikcə yalnız təcrübəsi artmır, həm də öyrənmək ehtiyacı davam edir.
Beynəlxalq əməkdaşlıq və elmi ünsiyyət
Son illərdə Şəfiqə Tahirovanın fəaliyyətində beynəlxalq elmi-pedaqoji əməkdaşlığın da genişləndiyi müşahidə olunur.
2025-ci ildə Özbəkistanda keçirilən beynəlxalq konfransda onun plenar məruzə ilə çıxış etməsi bunun konkret nümunələrindəndir. Məruzə gələcək pedaqoqların peşəkar motivasiyasının inkişafında akmeoloji yanaşmanın roluna həsr olunmuşdu.
Həmin ilin dekabrında Özbəkistanda keçirilən master-klassda isə Azərbaycan təhsil sistemi, təhsil pillələri, təhsilalan və təhsilverənlərin hüquqları və təhsil sahəsindəki yeniliklərlə bağlı təqdimat aparıb.
O, Özbəkistan Dövlət Dünya Dilləri Universiteti ilə həyata keçirilən müəllim-tələbə mübadilə proqramında iştirak edib və proqramın sonunda sertifikatla təltif olunub. Belə əməkdaşlıqların əhəmiyyəti yalnız xarici ölkədə tədbirdə iştirak etməklə ölçülmür. Əsas məsələ müxtəlif təhsil sistemlərinin təcrübəsini öyrənmək, fikir mübadiləsi aparmaq və əldə olunan təcrübəni yerli təhsil mühitində dəyərləndirməkdir.
Elm, müəllimlik və publisistika
Şəfiqə Tahirovanın fəaliyyəti elmi-pedaqoji nəşrlərlə də sıx bağlıdır. Təqdim etdiyi məlumatlara əsasən, 100-dən artıq elmi və publisistik məqalənin müəllifidir. Müxtəlif elmi-metodik yazıları ilə yanaşı, kitab və monoqrafiyaların hazırlanmasında da iştirak edib.
"Halallıq tərbiyəsi", "Pedaqoji elmin fenomeni" və digər nəşrləri onun elmi-publisistik fəaliyyətinin müxtəlif mərhələlərini əks etdirir.
Redaksiya fəaliyyəti də onun peşəkar yolunun mühüm hissəsidir. "Pedaqogika" jurnalında didaktika istiqamətində fəaliyyəti, redaksiya işində iştirakı və "Milli İrs" jurnalının təsisçisi və baş redaktoru kimi fəaliyyəti elmi fikrin yalnız araşdırılması ilə deyil, onun yayılması ilə də maraqlandığını göstərir.
Bir həmkar kimi...
Şəfiqə Tahirovanın elmi və pedaqoji fəaliyyətindən danışmaq mümkündür. Onun məqalələrini, kitablarını, tədqiqatlarını, konfranslarını, təlimlərini sadalamaq da mümkündür. Lakin həmkar kimi mənim üçün onun haqqında yazının ən vacib hissəsi bunların arxasında dayanan insandır.
Mən Şəfiqə xanımı 2020-ci ildən tanıyıram. Bu illər ərzində onunla ünsiyyətdə olmaq mənə bir daha göstərib ki, müəllimlik yalnız dərs demək deyil. Müəllimlik həm də daim öyrənmək, düşündüklərini bölüşmək, yenilikləri izləmək, öz fəaliyyətinə məsuliyyətlə yanaşmaq və insanlara faydalı olmağa çalışmaqdır.
Hər bir insanın həyatında tanıdığı və ünsiyyətindən nəsə öyrəndiyi insanlar olur. Bəzən həmin insanlarla tanışlığın əsl dəyərini illər keçdikcə daha yaxşı anlayırsan.
Şəfiqə Tahirova ilə həmkarlığım mənim üçün belə bir tanışlıqdır.
Onun uzun illər ərzində pedaqoji fəaliyyətə sədaqəti, elmi axtarışlarını davam etdirməsi, müasir təhsil məsələlərinə maraq göstərməsi və öz təcrübəsini gənc nəslə ötürməyə çalışması həmkar kimi mənim üçün hörmət doğuran xüsusiyyətlərdəndir.
Mənim üçün Şəfiqə Tahirovanı tanımaq sadəcə bir həmkarı tanımaq deyil. Bu, pedaqoji fəaliyyətə illərini həsr etmiş bir insanın keçdiyi yolu yaxından müşahidə etmək, onun elmi axtarışlarından və peşə təcrübəsindən bəhrələnmək imkanıdır.
Bəzən bir insanın əsl dəyəri qazandığı titullarda və yazdığı əsərlərin çoxluğunda deyil, illər ərzində formalaşdırdığı peşəkar nüfuzda, insanlarla qurduğu münasibətlərdə və ətrafına bəxş etdiyi mənəvi dəyərlərdə özünü göstərir.
Mən Şəfiqə xanımı tanımağı və onunla həmkar olmağı özüm üçün dəyərli hesab edirəm. Çünki yaxşı pedaqoqu tanımaq - yalnız bir insanı tanımaq deyil. Bu, müəllimlik peşəsinə verilən uzun illik əməyin, elmə sədaqətin və daim öyrənmək istəyinin canlı nümunəsini görməkdir.
Doğum günü insanın yalnız dünyaya gəldiyi günü deyil, keçdiyi ömür yolunu düşünmək üçün də bir fürsətdir. Şəfiqə Şiralı qızı Tahirovanın ömür yoluna nəzər saldıqda isə müəllimlikdən elmə, elmdən pedaqoji yaradıcılığa, pedaqoji yaradıcılıqdan isə insan yetişdirmək missiyasına uzanan ardıcıl bir fəaliyyət xətti görünür.
Bu əlamətdar gündə Şəfiqə xanıma möhkəm cansağlığı, uzun ömür, elmi yaradıcılığında yeni uğurlar və pedaqoji fəaliyyətində davamlı nailiyyətlər arzulayıram. Arzu edirəm ki, bundan sonrakı illər onun üçün yeni elmi axtarışların, yeni pedaqoji ideyaların və yetişdirdiyi insanların uğurlarından doğan mənəvi sevincin illəri olsun.
Ad gününüz mübarək, dəyərli həmkarım, Şəfiqə xanım.

Səbinə Vaqif qızı Rüstəmova

 Azərbaycan Dillər Universitetinin  
Psixologiya və pedaqogika kafedrasının 
dosenti, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru