Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı- sağlam gələcəyin əsas təməli

İstiqamət: Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı

Hər bir cəmiyyətin gələcəyi onun yetişdirdiyi nəslin bilik, bacarıq, sağlamlıq və mənəvi dəyərləri ilə ölçülür. Bu baxımdan uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı yalnız ailənin deyil, bütövlükdə dövlətin və cəmiyyətin qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən biridir. Sağlam bədənə, zəngin dünyagörüşünə, yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik gənclər ölkənin gələcək inkişafının əsas təminatçısı hesab olunur. Məhz buna görə də uşaqların və gənclərin hərtərəfli inkişafı bu gün dünyanın əksər ölkələrində prioritet istiqamətlərdən biri kimi qəbul edilir.

İnsan şəxsiyyətinin formalaşması erkən uşaqlıq dövründən başlayır. Bu mərhələdə ailə, məktəb və sosial mühit uşağın xarakterinin, davranışının, dünyaya baxışının formalaşmasına birbaşa təsir göstərir. Düşünürəm ki, valideyn sevgisi, düzgün tərbiyə, keyfiyyətli təhsil və sağlam mühit uşağın gələcək həyatının möhkəm təməlini yaradır. Sonrakı mərhələdə isə məktəb, müəllimlər, dost çevrəsi və cəmiyyət bu inkişaf prosesinin əsas iştirakçılarına çevrilir.

Fiziki inkişaf dedikdə yalnız sağlamlıq deyil, həm də aktiv həyat tərzi, idman vərdişləri, düzgün qidalanma və psixoloji sağlamlıq nəzərdə tutulur. Uşaqların erkən yaşlardan idmana cəlb olunması onların həm sağlam böyüməsinə, həm də nizam-intizamlı, məsuliyyətli və məqsədyönlü fərd kimi yetişməsinə kömək edir.

Mənəvi inkişaf isə insanın vicdanı, əxlaqı, vətənpərvərliyi, milli kimliyi, mədəniyyətə münasibəti və sosial məsuliyyəti ilə bağlıdır. Bu keyfiyyətlər ailədə formalaşmağa başlasa da, məktəb, mədəniyyət müəssisələri, kitablar, teatr, muzeylər, incəsənət və ümumilikdə cəmiyyət tərəfindən daha da zənginləşdirilir. Mənəvi dəyərləri güclü olan gənclər müxtəlif mənfi təsirlərə qarşı daha davamlı olur, cəmiyyətə fayda verməyə çalışır və milli-mənəvi irsi qorumağa xüsusi önəm verirlər.

Keçmişə nəzər saldıqda görürük ki, Azərbaycan cəmiyyətində uşaqların tərbiyəsinə və gənclərin yetişdirilməsinə hər zaman xüsusi diqqət göstərilib. Ailə dəyərləri, böyüyə hörmət, kiçiyə qayğı, elmə və savada verilən qiymət nəsildən-nəslə ötürülən ən mühüm mənəvi irs nümunələri olub. Müxtəlif dövrlərdə məktəblərin, kitabxanaların, mədəniyyət evlərinin, idman cəmiyyətlərinin yaradılması gənc nəslin inkişafına xidmət edib. Müstəqillik dövründə isə bu istiqamətdə həyata keçirilən islahatlar daha geniş xarakter alıb. Bu gün Azərbaycanda uşaq və gənclərin inkişafı dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Yeni məktəblərin tikilməsi, təhsil müəssisələrinin müasir avadanlıqlarla təmin olunması, idman komplekslərinin istifadəyə verilməsi, müxtəlif yaradıcılıq mərkəzlərinin və gənclər evlərinin fəaliyyət göstərməsi bu sahəyə göstərilən diqqətin bariz nümunəsidir. Eyni zamanda beynəlxalq olimpiadalarda, idman yarışlarında, elm və innovasiya müsabiqələrində iştirak edən azərbaycanlı məktəblilər və gənclər ölkəmizi uğurla təmsil edir, əldə etdikləri nailiyyətlərlə Azərbaycanın intellektual potensialını nümayiş etdirirlər.

Düşünürəm ki, masir dövr gənclər qarşısında yeni imkanlarla yanaşı, yeni çağırışlar da yaradır. Rəqəmsal texnologiyalar, sosial şəbəkələr və süni intellekt bilik əldə etmək üçün geniş imkanlar açsa da, onların düzgün istifadə olunmaması müəyyən risklər yaradır. Vaxtın böyük hissəsinin ekran qarşısında keçirilməsi fiziki hərəkətliliyin azalmasına, canlı ünsiyyətin zəifləməsinə və psixoloji problemlərin yaranmasına səbəb ola bilər. Buna görə də uşaqların və gənclərin texnologiyadan faydalanması ilə yanaşı, idmanla məşğul olması, kitab oxuması, incəsənətlə maraqlanması və sosial fəaliyyətlərdə iştirak etməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Təhsil bu inkişaf prosesinin ən vacib sütunlarından biridir. Müasir məktəb yalnız bilik verən müəssisə deyil, həm də şəxsiyyət formalaşdıran məkandır. Burada şagirdlər tənqidi düşünməyi, yaradıcı yanaşma nümayiş etdirməyi, komanda ilə işləməyi və məsuliyyət hissini öyrənirlər. Ali təhsil müəssisələri isə gənclərin peşəkar kadr kimi yetişməsinə, elmi araşdırmalara qoşulmasına və beynəlxalq təcrübə qazanmasına imkan yaradır.

Mədəniyyət də uşaq və gənclərin mənəvi inkişafında mühüm rol oynayır. Teatr tamaşaları, kitab sərgiləri, muzeylər, musiqi festivalları, rəsm və ədəbiyyat layihələri gənclərin estetik zövqünü formalaşdırır, onların milli kimliyə bağlılığını gücləndirir. Tarixi irsin öyrənilməsi, milli adət-ənənələrin yaşadılması və klassik ədəbiyyatın təbliği də mənəvi inkişafın ayrılmaz hissəsidir.

Gənclərin cəmiyyət həyatında fəal iştirakı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Könüllülük hərəkatları, sosial layihələr, ekoloji aksiyalar, beynəlxalq proqramlar və ictimai təşəbbüslər onların liderlik bacarıqlarını inkişaf etdirir. Bu fəaliyyətlər gənclərdə həm məsuliyyət hissini artırır, həm də cəmiyyətə faydalı olmaq istəyini gücləndirir. Son illər Azərbaycanda könüllülük hərəkatının geniş vüsət alması, gənclərin beynəlxalq tədbirlərdə uğurla təmsil olunması onların potensialının göstəricisidir.

Bununla yanaşı, uşaq və gənclərin inkişafı yalnız dövlət proqramları ilə məhdudlaşmamalıdır. Ailə, məktəb, media və ictimaiyyət bu prosesdə birgə məsuliyyət daşıyır. Məncə valideynlərin övladları ilə keyfiyyətli vaxt keçirməsi, müəllimlərin onların istedadını vaxtında üzə çıxarması, medianın sağlam həyat tərzini və mənəvi dəyərləri təşviq etməsi gələcəyin daha sağlam nəslinin formalaşmasına töhfə verir.

Unutmaq olmaz ki, bugünkü uşaqlar sabahın alimləri, müəllimləri, həkimləri, mühəndisləri, jurnalistləri, idmançıları və dövlət xadimləridir. Onların hərtərəfli inkişafına qoyulan hər bir sərmayə ölkənin gələcəyinə qoyulan sərmayədir. Sağlam düşüncəli, vətənini sevən, milli-mənəvi dəyərlərə bağlı, eyni zamanda müasir bilik və bacarıqlara malik gənclər Azərbaycanın davamlı inkişafında əsas hərəkətverici qüvvə olacaq. Məhz buna görə də uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafına göstərilən diqqət bu gün olduğu kimi, gələcəkdə də cəmiyyətin ən mühüm prioritetlərindən biri olaraq qalmalıdır.

Zeynəb Mustafazadə

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap edilmişdir.