Pensiya yaşının azaldılması realdırmı?

Bir xeyli müddətdir ki, ölkədə pensiya yaşının artırılması, yaxud yaş həddinin aşağı salınması, eləcə də pensiyaçılar barədə bir sıra əlavə güzəştlərin ediləcəyi barədə fikirlər səslənir, ekspertlər tərəfindən müzakirə olunur. Hətta məsələ ilə bağlı bəzi millət vəkilləri qanunverici orqanda da bu məsələ ətrafında çıxış edib, müəyyən təkliflər səsləndiriblər.

Ümumiyyətlə, Azərbaycanda hər zaman pensiya yaşının çox olması əsas problem kimi qabardılıb. Zaman-zaman pensiya yaşının artırılması istər-istəməz cəmiyyətdə xoş qarşılanmayıb və haqlı narazılıqlar yaradıb. Bəziləri bu narazılıqları haqlı, bir qism isə haqsız sayıb. İndiki situasiyada da hələlik söz-söhbət səviyyəsində olan pensiya yaşının azaldılmasını normal qəbul etməyənlər var. Belə ki, qanunverici orqanın bir neçə təmsilçisi hesab edir ki, Azərbaycanda insanların ömrü uzandığı üçün pensiya yaşının azaldılmasına da zərurət yoxdur. İddia edilir ki, Azərbaycan insanı 77 yaşa qədər ömür sürə bilir və bu səbəbdən ölkədə pensiya yaşının azaldılması təşəbbüsü yersizdir. Bəs görəsən doğurdanmı Azərbaycanda insanlar orta hesabla 77 yaşa qədər yaşayıb, pensiya alır?  Görəsən bu sahədə ekspertlər nə düşünür?

İqtisadçı Eldəniz Əmirov yaxın tarixə nəzər salaraq qeyd edib ki, 2002-ci ildə əmək qabiliyyətli əhali arasında  11588 nəfər ölmüşdürsə, 2020-ci ildə 27991 nəfər dünyasınını dəyişib. Onun sözlərinə görə, bu pensiya almadan ölənlərin təxminən 150 faiz artması deməkdir: "Bunun bir neçə səbəbi olsa da əsas səbəb pensiya yaşının artırılmasıdır. Çünki, 2009-cu ilə qədər əmək qabiyyətli əhali olaraq kişilər 15-61 yaş, qadınlar 15-56 yaş arası hesab olunurdu. Amma 2020-ci ildə bu yaş həddi kişilər üçün 15-64, qadınlar üçün 15-61,5 yaş hesab edilirdi.  Burada Koronavirusun yaratdığı "ölüm dalğasının" da səbəbləri vardı. Amma virusun ölüm dalğasından əvvəlki 2019-cu ildə əmək qabiliyyətli kateqoriyaya daxil olan 19000-ə yaxın insan ölmüşdü".

Eldəniz Əmirov hesab edir ki, pensiya yaşı artırıldıqca pensiya almadan ölənləri sayı kəskin artır: "Bu artım illər üzrə bərabər qalxmır, artan hər pensiya yaşına ölüm daha çox artır. Məsələn, pensiya yaşını 55-dən 56-ya  qaldıranda əvvəlki illə müqayisədə təxminən 300 nəfər daha çox ölüm olursa, 65-yaşdan 66 yaşa qaldıranda ölüm sayı 300 yox, 1000 artır.  Yəni bioloji yaş artıqca ölüm daha çox artır.  Bu təxminən həmin qədər insanın bu və ya digər formalı pensiya hüququndan istifadə edə bilmədən dünyasını dəyişməsi deməkdir".

İqtisadçı deyib ki, pensiya yaşının azaldılması ilə bağlı son günlər Milli Məclisdə olan müzakirələr müsbət hal olsa da, reallaşdırılması gözlənilən deyil: "Ona görə ki, 2027-ci ilə qədər pensiya yaşının artırılması qanunla təsdiqlənib. Belə ki, "Əmək pensiyaları haqqında" qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2021-ci il iyulun 1-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2027-ci il iyulun 1-dək hər il 6 ay artırılıb 65-ə çatdırılması nəzərdə tutulub. Hazırda kişilərin pensiya yaşı 65 olub, qadınların pensiya yaşı isə 62 il 6 aydır. 1 iyul 2022 - 30 iyun 2023 tarixində isə qadınlar üzrə 63 il olacaq. Beləliklə, azalan hər pensiya yaşı əlavə xərc, artan hər pensiya yaşı isə qənaət deməkdir. Odur ki, yaxın vaxtlarda pensiya yaşının azalması ilə bağlı addımın atılacağı gözlənilən deyil.  O ki qaldı, 65 yaşda pensiyaya çıxan insanın toplanmış pensiya vəsaitinin 144-ə bölünərək 12 il pensiya alacağını hesab etməyə, bunu da bir mənalı qarşılamaq çətindir.  Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, əgər özümüz hansısa bir statistikanı hesablaya bilmiriksə, rəsmi statistikanı qəbul etməliyik. Odur ki, mən 77 yaş statistikasını inkar etmədən, sadəcə bir müşahidəmi qeyd etmək istəyirəm ki, son bir ildə  ölüm xəbərini eşitdiyim insanların orta yaşı heç 70-i keçmir. İş burasındadır ki, qəbirstanlıqları ziyarət etdiyimiz zaman baş daşları üzərindəki rəqəmlər də rəsmi statistika ilə heç uyuşmur. Düzdür, bu peşəkar yanaşma olmadığı üçün bunu əsas götürmək olmaz, Amma müxtəlif fərdlərin müxtəlif regionlardakı müşahidələri çox oxşardırsa, deməli bu haqda düşünməyə dəyər".

Süleyman