Hay saxtakarlığını ifşa edən müqəddəs kitab – “Bibliya”
Hay saxtakarlığını ifşa edən müqəddəs kitab – “Bibliya”
.jpg)
"1903-cü ildə erməni-qriqoryan kilsəsi terrorçu erməni millətçi- inqilabi təşkilatları ilə ("Qnçak", "Daşnakstyun") ittifaqa girərək 1 milyon nəfərdən çox türk-müsəlmana qarşı soyqırıma rəhbərlik etmiş Bütün ermənilərin katalikosu Ayrik Xrimyana ( I Mkrtiç Vanlı, 1820-1907) sonralar "ermənilərin atası" tutulu verilmişdir.
Səmavi və göndərilmiş ilahi tapşırmalar, hökmlər kitablarından olan "Bibliya" (mənası yunanca "kitab" anlamındadır) yəhudilərin (iduizm), xristianların mənəvi-həyati və inanc etiqadını, ilahi hökmləri, mətnləri əhatə edən mənbədir (müqəddəs yazı timsalında). İlkin ilahi hökmlər kimi insan cəmiyyətini tənzimləyən eramızdan əvvəlki minilliklərin dini hökmlərinin yazıya alınması müxtəlif mərhələlərdən keçsə də və ayrı-ayrı müəlliflərin yanaşmasına məruz qalsa da sonda mükəmməl dini etiqad, dini cərəyan üçün əsas olmuşdur. İudizmi və xristianlığı özündə birləşdirən "Bibliya"nın tərkib hissəsi "Əhdi-ətiq", yalnız xristianlar tərəfindən qəbul edilən hissə isə "Əhdi-cədid" adlanır. Bu kitablar e.ə. XXV-X əsrlər boyunca həm dini şəxsiyyətlərin (həzrəti-Adəmdən və Həvvadan başlayaraq Musa peyğəmbərə, Davud peyğəmbərə, Süleyman peyğəmbərə, həzrəti-İsaya...kimi) və hökmdarların (qadın firion Xatşepsutun (e.ə. 1490-1468-ci illər), Tutanxamonun (e.ə. 1335-1325-ci illər), Nexaonun (e.ə. 610-595-ci illər), II Filadelfenin (e.ə. 285-246-cı illər), həm də tarixi-coğrafi hadisələrin məkan səciyyəsinin (Afrika, Nil çayı, Rodos adası, Hindistan, Nineviya və Tir şəhərləri, Xanaan torpağı, Sina yarımadası, İran körfəzi, Hind okeanı...) təsviri baxımından da maraq doğurmuşdur. Təsadüfi deyil ki, XX əsrin əvvəllərində qədim Misir, Fələstin, Finikiya, Suriya, İraq ərazilərində Qərbi Avropa ölkələrinin arxeoloq-alimləri tərəfindən aparılmış tədqiqatlar məhz "Bibliya"da (daha çox R.Kittel və P.Kale tərəfindən hazırlanmış mükəmməl variant nəzərdə tutulur) cərəyan edən hadisələrin və təsvir olunan ərazilərin dəqiqləşdirilməsi baxımından böyük maraq doğurmuşdur. Belə ki, bu istiqamətdə aparılan araşdırmalar kitabın hər iki hissəsinə ("Əhdi-ətiq" və "Əhdi-əqiq") aiq olmaqla indi də davam etdirilir. Bu istiqamətdə 1525-ci ildə Venetsiya şəhərində Yakov ben Xayim tərəfindən çar edilmiş "Bibliya"nın ("Tekstust reseptus") yəhudi dilində nəşri də əsas götürülür.
Müqəddəs kitaba məxsus hökmlərin şəxsiyyət, zaman və məkan baxımından təhlilinə həsr olunmuş bu kimi əsərlər sırasında rusiyalı alim İ.A.Krıvelevin (1906-1991) " Bibliya haqqında kitab" (1958-1959), isveç tədqiqatçısı A.X.Robertsonun (1886-1961) "Xristianlığın yaranması" (1956), "Bibliya ensklopediyas"nı, rus alimi A.B.Ranoviçin (1885-1948) " Xristianlığın antik tənqidi (Lukiananın, Porfiriyanın və başqalarının fraqmentləri)" (1935), irlandiyalı arxeoloq R.A.Makalisterin (1870-1950) 1925-ci ildə apardığı tədqiqatlar, Macarıstan EA-nın Fəsəfə İnstitutu "Dini nəzəriyyə" şöbəsinin müdiri, filosof Qustav Qeçenin "Bibliya tarixi" (1989)... nəşrlərini göstərmək olar.
Həmin nəşrlər sırasında xüsusi maraq doğura cəhət "Bibliya"da hadisələrin cərəyan etdiyi coğrafi məkan baxımından ərazilərin təbii şəraitinin təsvir edilməsi və yer adlarının (toponimikanın) dəqiq ünvanlarının göstərilməsidir. Məhz bu baxımdan "Bibliya"nın mətnlərinin öyrənilməsi, elmi-nəzəri baxımından tədqiq edilməsi sübut etmişdir ki, hay kilsəsinin və hay sürüsünün saxta uydurma iddialarla dövriyyəyə buraxdıqları "Böyük Ermənistan" toponimi, eləcə də guya onlara məxsus tarixi-coğrafi ərazilər barədə mülahizələr bütünlüklə yalandır, "qırmızı sübutlar"dır. Belə ki, "Bibliya" özündə e.ə. III-I minilliklərin tarixi-ictimai həyat hadisələrinin əsas mövzularını əks etdirdiyi halda hay kilsə və srüsü tərəfindən həmin dövrlərə aid irəli sürüdükləri tarixi-coğrafi mülahizələrə, hadisələrə o mətnlərdə yer verilməyib. Çünki, "Bibliya"nın "Coğrafi təsvir" bölümündə Aralıq dənizinin şərq sahilləri, Ərəbistan yarımadasının şimal-şərq hissəsi, Dəclə və Fərat çaylarının hövzəsi, Suriya, Fələstin, İraq və İran dövlətlərinin əraziləri... haqqında ətraflı tarixi-coğrafi məlumatlar verilsə də hay sürsünün iddia etdikləri "Böyük Ermənistan"ın yerləşdiyi coğrafi məkan barədə bir cümlə belə yazılmamışdır. Amma, hay kilsəsi və onun "mirzələri" həyasızcasına iddia edirlər ki (A.Şiraklı, R.Qalçyan "Ermənistan dünya kartoqrafiyasında") görə guya qədim dövrlərdə, erkən və aralıq orta əsrlərdə, eləcə də XV-XVII əsrlərdə Qərbi Avropa alimlərinin, səyyahlarının, coğrafiyaşünaslarının (Eratosfen, K.Ptolomey, Strabon,....), hətta ərəb xəritəşünaslarının (əl-Xarəzmi,əl-İdrisi, ibn Bətutə...) əsərləri və xəritələri bütünlüklə "Böyük Ermənistan"ın təsvirinə və şərhinə həsr edilib. Hələ onlar yenə də uydurmuşlar ki, bu "xəritələr" əsasən Roma, Paris, London, Berlin... şəhər muzeylərində, kilsə kitabxanalarında saxlanılan nadir "Bibliya" nüsxələrinə istinad tərtib edilmiş və ya yenidən işlənilib hazırlanmışdır. Əgər "Bibliya"da "Böyük Ermənistan", "Ermənistan dağlıq yaylası", "erməni xalqı"... ilə bağlı heç bir cümlə yazılmayıbsa (Q.Qeçe "Bibliya tarixi" kitabı) onda yuxarıda adları çəkilən nəşrlərin saxtakarlığına (əslində hayların uydurmalarına) şübhə yeri qalmayır. Fikrimizi əsaslandırmaq üçün aşağıdakıları nəzərinizə çatdırırıq.
Hay qəbilə-tayfa sürsü iddia edirlər ki, guya Artaşesidlər sülaləsinin nümayəndəsi II Tiqranın (e.ə. 95-56-cı illər) hakimiyyəti illərində yaranmış "Böyük Ermənistan" dövlətinin sərhədləri Aralıq dənizinin şərq sahillərindən, Suriya və Fələstin ərazilərindən tutmuş Böyük Qafqazın cənub ətəklərinə kimi bütün əraziləri əhatə etmiş, həmin dövrdə bu ölkənin iki böyük paytaxtı - Artaşat (İrəvan şəhəri yaxınlığında) və Tiqranakert (Türkiyə Cumhuriyyəti ərazisində, Diyarbəkir şəhərinin qərbində, Dəclə çayı yaxınlığındakı Silvan şəhəri yerində) şəhəri mövcud idi, qonşu İran və Roma dövlətləri ilə siyasi-hərbi münasibətlərdə olmuşdur... və başqa uydurmalar. Daha sonra, bu saxtakarlığı əks etdirən uydurma xəritə düzəltməyi də unutmayıblar. Amma, həmin xəritədə əks etdirilən tarix-coğrafi yerlərin adları (Dəclə və Fərat çayları, Van gölü, Fələstin, Suriya, Finikiya, İran, Mesopotamiya, İran dağlıq yaylası...) çəkilsə də "Böyük Ermənistan" və onun "çarları" barədə bilgi verilməyib, eləcə də "Bibliya"nın erzmızın I-III əsrlərdə nəşr edilmiş təkmilləşdirilmiş variantlarında.
Bir cəhəti vurğulayaq ki, 1925-ci ildə irlandiyalı arxeoloq R.A.Makalister Şimali Afrikada, Yaxın Şərqdə son 100 illdə aparılmış tədqiqatları ümumiləşdirərək elmi-nəəzri baxımdan təhli etmiş və yekun rəyə gəlmişdir ki, "Bibliya"da yazılanlar, bu kitabda təsvir edilən tarixi-coğrafi şərait arxeloji qazıntı və tədqiqat nümunələri ilə təsdiq oluna bilər. Bu fikri özü hay kilsə və ibtidai insan sürüsü-tayfasının dünyaya yaydığı yalan, saxta "Böyük Ermənistan" toponiminin (eləcə də bu nəzərdə tutduqları tarixi-coğrafi ərazilərdə baş vermiş hadisələrin) haylarla üzvü bağlılığı yox, sadəcə qondarma təxəyyüllərinin saxta tezisidir. Çünki, bu fikrimiz Rusiyalı və Qərbi Avropalı alimlərinin tədqiqatları, təkzibedilməz faktları ilə artıq sübuta yetirilmişdir.
Qismət Yunusoğlu,
Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (050.372.60.08.)