Milli iradə və dövlətçilik- ÖZƏL

"Tarixdə müəyyən günlər xalqın siyasi yaddaşında xüsusi iz buraxır. 3 oktyabr 1993-cü il də Azərbaycan üçün belə tarixlərdəndir. Həmin gün keçirilmiş prezident seçkiləri ölkənin ağır siyasi şəraitində baş tutmuşdu. Seçkinin tarixi 1993-cü il oktyabrın 3-ü olaraq hüquqi sənədlə müəyyən edilmişdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi dövlət idarəçiliyində yeni mərhələnin başlanmasına səbəb oldu. Həmin mərhələnin əsas məsələsi dövlət müstəqilliyinin qorunması və möhkəmləndirilməsi idi. Buna görə 3 oktyabr Azərbaycan xalqının milli iradəsinin mühüm ifadələrindən biri kimi xatırlanır". "Olaylar" xəbər verir ki, bunu YAP Şuşa rayon təşkilatının sədr müavini Leyla Babışova deyib: "O dövrdə Azərbaycan ciddi siyasi və iqtisadi problemlərlə üzləşmişdi. Ölkənin müxtəlif bölgələrində sabitliklə bağlı narahatlıqlar mövcud idi. Münaqişənin yaratdığı hərbi və sosial nəticələr vəziyyəti daha da ağırlaşdırırdı. İqtisadi sistemin zəifləməsi dövlətin maliyyə imkanlarına təsir göstərirdi. Siyasi qarşıdurmalar cəmiyyətin ümumi vəziyyətinə mənfi təsir edən amillərdən idi. Dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi bütün bu problemlərin həlli üçün zəruri şərt idi. 1993-cü ilin siyasi hadisələri məhz belə bir tarixi fon üzərində baş verirdi.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri dövlətçilik məsələsinə sistemli yanaşması idi. Dövlətin siyasi sabitliyi iqtisadi inkişaf üçün vacib şərt kimi qiymətləndirilirdi. İqtisadi imkanların genişlənməsi isə öz növbəsində dövlətin müstəqil siyasət aparmaq imkanlarını artırırdı. Hüquqi institutların inkişafı və vətəndaşların hüquqlarının təmin olunması dövlət quruculuğunun digər istiqamətlərini təşkil edirdi. Milli maraqların qorunması xarici siyasətdə də əsas prinsiplərdən biri idi. Bu yanaşmalar sonrakı illərdə müxtəlif dövlət proqramları və institusional tədbirlər vasitəsilə inkişaf etdirildi. 3 oktyabrın siyasi mahiyyəti həmin dövlətçilik konsepsiyasından ayrı düşünülə bilməz.

Azərbaycanın hüquqi dövlət quruculuğunda 1995-ci il Konstitusiyasının mühüm yeri vardır. Əsas Qanun 12 noyabrda referendumla qəbul edildi və 27 noyabrda qüvvəyə mindi. Konstitusiya Azərbaycanın dövlət quruluşunun əsas prinsiplərini müəyyənləşdirdi. İnsan hüquq və azadlıqlarının qorunması dövlətin fundamental vəzifələri sırasında yer aldı. Demokratik idarəetmə və hakimiyyət bölgüsü prinsipləri hüquqi sistemdə təsbit olundu. Dövlətin dünyəvi xarakteri də Konstitusiyada öz əksini tapdı. Bu hüquqi baza müstəqil Azərbaycanın sonrakı inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıdı.

İqtisadi müstəqilliyin gücləndirilməsi də dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri idi. "Əsrin müqaviləsi"nin 1994-cü ildə imzalanması enerji sahəsində genişmiqyaslı əməkdaşlığın başlanmasına şərait yaratdı. Rəsmi mənbələrə əsasən, saziş 20 sentyabr 1994-cü ildə imzalanıb. Bu addım Azərbaycana beynəlxalq enerji layihələrində daha fəal iştirak imkanı verdi. Xarici sərmayələrin cəlb edilməsi iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə təsir göstərən proseslərə yol açdı. Sonrakı illərdə enerji və nəqliyyat infrastrukturu genişləndirildi. Beləliklə, dövlət müstəqilliyinin iqtisadi əsasları da tədricən möhkəmləndirildi.

3 oktyabrın tarixi mənasını yalnız həmin günün hadisələri ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Bu tarix sonrakı dövlət quruculuğu proseslərinin başlanğıc nöqtələrindən biri kimi də nəzərdən keçirilir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik siyasətində müstəqillik xüsusi dəyər kimi təqdim olunurdu. Prezident İlham Əliyev də müxtəlif çıxışlarında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik irsinin müasir Azərbaycanın inkişafındakı əhəmiyyətini qeyd edib. Milli birlik, hüquqi dövlət və iqtisadi inkişaf bu irsin əsas istiqamətləri sırasında göstərilir. Bu gün həmin tarixi mərhələ haqqında danışmaq dövlətçilik təcrübəsinin öyrənilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. 3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycanın öz taleyinə sahib çıxmaq iradəsinin siyasi tarixdəki ifadələrindən biri olaraq qalır"

"Tarixdə müəyyən günlər xalqın siyasi yaddaşında xüsusi iz buraxır. 3 oktyabr 1993-cü il də Azərbaycan üçün belə tarixlərdəndir. Həmin gün keçirilmiş prezident seçkiləri ölkənin ağır siyasi şəraitində baş tutmuşdu. Seçkinin tarixi 1993-cü il oktyabrın 3-ü olaraq hüquqi sənədlə müəyyən edilmişdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi dövlət idarəçiliyində yeni mərhələnin başlanmasına səbəb oldu. Həmin mərhələnin əsas məsələsi dövlət müstəqilliyinin qorunması və möhkəmləndirilməsi idi. Buna görə 3 oktyabr Azərbaycan xalqının milli iradəsinin mühüm ifadələrindən biri kimi xatırlanır". "Olaylar" xəbər verir ki, bunu YAP Şuşa rayon təşkilatının sədr müavini Leyla Babışova deyib: "O dövrdə Azərbaycan ciddi siyasi və iqtisadi problemlərlə üzləşmişdi. Ölkənin müxtəlif bölgələrində sabitliklə bağlı narahatlıqlar mövcud idi. Münaqişənin yaratdığı hərbi və sosial nəticələr vəziyyəti daha da ağırlaşdırırdı. İqtisadi sistemin zəifləməsi dövlətin maliyyə imkanlarına təsir göstərirdi. Siyasi qarşıdurmalar cəmiyyətin ümumi vəziyyətinə mənfi təsir edən amillərdən idi. Dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi bütün bu problemlərin həlli üçün zəruri şərt idi. 1993-cü ilin siyasi hadisələri məhz belə bir tarixi fon üzərində baş verirdi.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri dövlətçilik məsələsinə sistemli yanaşması idi. Dövlətin siyasi sabitliyi iqtisadi inkişaf üçün vacib şərt kimi qiymətləndirilirdi. İqtisadi imkanların genişlənməsi isə öz növbəsində dövlətin müstəqil siyasət aparmaq imkanlarını artırırdı. Hüquqi institutların inkişafı və vətəndaşların hüquqlarının təmin olunması dövlət quruculuğunun digər istiqamətlərini təşkil edirdi. Milli maraqların qorunması xarici siyasətdə də əsas prinsiplərdən biri idi. Bu yanaşmalar sonrakı illərdə müxtəlif dövlət proqramları və institusional tədbirlər vasitəsilə inkişaf etdirildi. 3 oktyabrın siyasi mahiyyəti həmin dövlətçilik konsepsiyasından ayrı düşünülə bilməz.

Azərbaycanın hüquqi dövlət quruculuğunda 1995-ci il Konstitusiyasının mühüm yeri vardır. Əsas Qanun 12 noyabrda referendumla qəbul edildi və 27 noyabrda qüvvəyə mindi. Konstitusiya Azərbaycanın dövlət quruluşunun əsas prinsiplərini müəyyənləşdirdi. İnsan hüquq və azadlıqlarının qorunması dövlətin fundamental vəzifələri sırasında yer aldı. Demokratik idarəetmə və hakimiyyət bölgüsü prinsipləri hüquqi sistemdə təsbit olundu. Dövlətin dünyəvi xarakteri də Konstitusiyada öz əksini tapdı. Bu hüquqi baza müstəqil Azərbaycanın sonrakı inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıdı.

İqtisadi müstəqilliyin gücləndirilməsi də dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri idi. "Əsrin müqaviləsi"nin 1994-cü ildə imzalanması enerji sahəsində genişmiqyaslı əməkdaşlığın başlanmasına şərait yaratdı. Rəsmi mənbələrə əsasən, saziş 20 sentyabr 1994-cü ildə imzalanıb. Bu addım Azərbaycana beynəlxalq enerji layihələrində daha fəal iştirak imkanı verdi. Xarici sərmayələrin cəlb edilməsi iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə təsir göstərən proseslərə yol açdı. Sonrakı illərdə enerji və nəqliyyat infrastrukturu genişləndirildi. Beləliklə, dövlət müstəqilliyinin iqtisadi əsasları da tədricən möhkəmləndirildi.

3 oktyabrın tarixi mənasını yalnız həmin günün hadisələri ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Bu tarix sonrakı dövlət quruculuğu proseslərinin başlanğıc nöqtələrindən biri kimi də nəzərdən keçirilir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik siyasətində müstəqillik xüsusi dəyər kimi təqdim olunurdu. Prezident İlham Əliyev də müxtəlif çıxışlarında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik irsinin müasir Azərbaycanın inkişafındakı əhəmiyyətini qeyd edib. Milli birlik, hüquqi dövlət və iqtisadi inkişaf bu irsin əsas istiqamətləri sırasında göstərilir. Bu gün həmin tarixi mərhələ haqqında danışmaq dövlətçilik təcrübəsinin öyrənilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. 3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycanın öz taleyinə sahib çıxmaq iradəsinin siyasi tarixdəki ifadələrindən biri olaraq qalır"