Azərbaycançılıq və milli həmrəylik-Özəl
"3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan dövlətçilik tarixində mühüm siyasi hadisədir. Həmin gün keçirilmiş prezident seçkiləri ölkənin siyasi gələcəyinə təsir edən əsas hadisələrdən biri oldu. Seçkilərin keçirilməsi 3 oktyabr tarixinə rəsmi qərarla müəyyənləşdirilmişdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi dövlət quruculuğunda yeni mərhələyə yol açdı. Bu mərhələnin mühüm istiqamətlərindən biri milli həmrəyliyin gücləndirilməsi idi. Milli birlik dövlət müstəqilliyinin möhkəm ictimai dayaqlarından biri kimi nəzərdən keçirilirdi". "Olaylar" xəbər verir ki, bunu YAP Şuşa rayon təşkilatının 4 saylı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini Xəyalə Novruzova deyib: "Azərbaycançılıq ideyası bu baxışın əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. Azərbaycançılıq milli kimlik və dövlətçilik anlayışlarını vahid məfkurədə birləşdirirdi. Dil, mədəniyyət və milli-mənəvi dəyərlər bu ideyanın mühüm elementləri idi. Dövlətçilik isə həmin dəyərlərin siyasi və hüquqi müstəvidə qorunmasını təmin edən mexanizm kimi çıxış edirdi. Bu yanaşma müxtəlif sosial qrupların ümumi milli məqsədlər ətrafında birləşdirilməsinə yönəlirdi. Beləliklə, milli ideologiya dövlət quruculuğunun mənəvi dayaqlarından birinə çevrilirdi.
2001-ci ildə Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayının keçirilməsi bu siyasətin mühüm hadisələrindən oldu. Qurultay Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə təşkil edilmişdi. Rəsmi məlumatlarda onun dünya azərbaycanlılarının təşkilatlanmasında tarixi əhəmiyyəti qeyd olunur. Müxtəlif ölkələrdə yaşayan soydaşlarla əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün yeni imkanlar yarandı. Azərbaycançılıq ideyası diaspor siyasətinin əsas məfkurəvi dayaqlarından birinə çevrildi. Milli həmrəylik anlayışı bununla daha geniş coğrafiyanı əhatə etdi.
Milli birlik anlayışı dövlətin hüquqi əsasları ilə də əlaqələndirilirdi. 1995-ci il Konstitusiyası dövlətçilik və vətəndaş hüquqları üçün mühüm hüquqi çərçivə yaratdı. Əsas Qanun 12 noyabrda referendumla qəbul edildi. Konstitusiyada insan hüquq və azadlıqlarına geniş yer ayrıldı. Dövlətin demokratik, hüquqi və dünyəvi xarakteri müəyyənləşdirildi. Belə hüquqi baza milli həmrəyliyin və vətəndaş məsuliyyətinin inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.
Milli həmrəyliyin iqtisadi və sosial dayaqları da möhkəmləndirilməli idi. Enerji strategiyası bu baxımdan mühüm iqtisadi istiqamətlərdən biri oldu. "Əsrin müqaviləsi" 20 sentyabr 1994-cü ildə imzalandı. Saziş xarici sərmayələrin cəlb olunmasına və enerji sektorunun inkişafına imkan yaratdı. İqtisadi imkanların genişlənməsi dövlətin sosial və infrastruktur layihələrinə də imkanlarını artırdı. Bu proseslər dövlətçilik və milli həmrəylik anlayışlarının iqtisadi əsaslarının möhkəmlənməsinə təsir göstərdi.
3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycançılıq və dövlətçilik anlayışlarının inkişaf etdiyi mühüm siyasi mərhələdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi irsində milli birlik xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyev də dünya azərbaycanlılarının birliyi və milli həmrəylik məsələlərinə diqqət yetirir. Dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi milli birliklə sıx əlaqələndirilir. Azərbaycançılıq ideyası bu baxışın mənəvi və ideoloji dayaqlarından biridir. Buna görə 3 oktyabr tarixini milli dövlətçilik yaddaşının mühüm səhifələrindən biri kimi xatırlamaq mümkündür".