Milli ideya və azərbaycançılıq məfkurəsinin banisi- ÖZƏL

 Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində elə günlər var ki, onların əhəmiyyəti yalnız bir tarixi hadisə ilə məhdudlaşmır, bütövlükdə xalqın və dövlətin gələcək taleyinə təsir göstərir. 3 oktyabr 1993-cü il də məhz belə tarixi günlərdən biridir. Həmin gün Azərbaycan xalqı müstəqil dövlətin gələcək inkişaf istiqamətini müəyyən edən mühüm siyasi seçim etdi və Ümummilli Lider Heydər Əliyevi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçdi.
     1993-cü ilin əvvəllərində Azərbaycan olduqca mürəkkəb siyasi, sosial və iqtisadi proseslərin içərisində idi. Müstəqilliyin ilk illərində dövlət idarəçiliyində yaranmış ciddi problemlər, ictimai-siyasi sabitsizlik, iqtisadi çətinliklər və ölkənin qarşılaşdığı hərbi-siyasi təhdidlər müstəqil dövlətçiliyin gələcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradırdı. Belə bir şəraitdə xalqın qarşısında duran ən mühüm məsələ dövlət müstəqilliyinin qorunması, ölkədə sabitliyin təmin edilməsi və dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi idi.
     Məhz həmin mürəkkəb tarixi mərhələdə Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycan dövlətçiliyinin gələcək inkişafında mühüm rol oynadı. 1993-cü il iyunun 9-da xalqın və respublikanın rəhbər  dairələrinin təkidli dəvətini qəbul edən Heydər Əliyevin Bakıya gəlməsi ölkənin siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Ardınca ölkənin müxtəlif bölgələrində yaranmış gərginliyin aradan qaldırılması və dövlət idarəçiliyinin bərpası istiqamətində mühüm addımlar atıldı.
      3 oktyabr prezident seçkiləri isə bu prosesin siyasi baxımdan mühüm yekunu oldu. Azərbaycan xalqı böyük səs çoxluğu ilə Heydər Əliyevə etimad göstərərək onu ölkə Prezidenti seçdi. Bu seçim müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıdı.
      Heydər Əliyevin 10 oktyabr 1993-cü ildə keçirilən andiçmə mərasimində səsləndirdiyi fikirlər onun dövlətçilik fəaliyyətinin əsas məqsədini aydın şəkildə ifadə edirdi. Ulu Öndər həmin gün xalq qarşısında həyatının sonuna qədər Azərbaycan xalqına sədaqətlə xidmət edəcəyini və bütün fəaliyyətini ölkənin gələcək inkişafına sərf edəcəyini bildirmişdi.
   Dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi
     Heydər Əliyevin Prezident seçilməsindən sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri ölkədə ictimai-siyasi sabitliyin təmin edilməsi idi. Dövlət çevrilişi cəhdlərinin və qanunsuz silahlı dəstələrin yaratdığı təhlükələrin aradan qaldırılması, vətəndaş qarşıdurması riskinin qarşısının alınması və dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirildi.
     Sabitliyin bərqərar olması ölkənin sosial-iqtisadi inkişafı üçün də yeni imkanlar yaratdı. Dövlət institutlarının gücləndirilməsi, ordu quruculuğunun aparılması və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün müdafiəsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərinə çevrildi.
     Bu mərhələdə dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarının yaradılması da xüsusi əhəmiyyət kəsb edirdi. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi yolu ilə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlətin hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsində mühüm mərhələ oldu. Konstitusiya hakimiyyət bölgüsü prinsipini, demokratik və dünyəvi dövlət quruculuğunun əsaslarını, insan hüquq və azadlıqlarının təmin olunmasının hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirdi.
      Beləliklə, 1993-cü ildən etibarən dövlət quruculuğu yalnız siyasi idarəetmənin bərpası ilə məhdudlaşmadı. Dövlət institutlarının formalaşdırılması, hüquqi dövlət və vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu, siyasi-hüquqi islahatların həyata keçirilməsi və milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl proses başlandı.
      Milli ideya və azərbaycançılıq məfkurəsi
      Heydər Əliyevin dövlətçilik siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri milli ideyanın formalaşdırılması idi. Azərbaycançılıq məfkurəsi xalqın milli-mənəvi dəyərlərini, dövlətçilik ənənələrini və ümumbəşəri prinsipləri bir araya gətirən ideoloji əsas kimi təqdim edildi.
     Ulu Öndər azərbaycançılığı yalnız ölkə daxilində yaşayan insanların deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlıların da vahid milli məfkurə ətrafında birləşməsinə xidmət edən ideya kimi qiymətləndirirdi. Bu baxımdan azərbaycançılıq milli ruhun yüksəldilməsi, milli özünüdərkin möhkəmləndirilməsi və tarixi yaddaşın qorunması baxımından mühüm siyasi və mənəvi amilə çevrildi.
     Ulu Öndərin "Azərbaycan dövlətinin milli ideologiyasının özəyini, əsasını təşkil edən azərbaycançılıqdır" fikri bu yanaşmanın mahiyyətini aydın ifadə edir. Dövlətçilik, milli-mənəvi dəyərlər və ümumbəşəri dəyərlər azərbaycançılıq anlayışının əsas komponentləri kimi müəyyənləşdirilirdi.
   İqtisadi inkişafın yeni mərhələsi
    Müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi iqtisadi əsasların yaradılmasını da zəruri edirdi. Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda bazar iqtisadiyyatına keçid, iqtisadi liberallaşma, sahibkarlığın inkişafı və ölkəyə xarici investisiyaların cəlb olunması istiqamətində yeni siyasət formalaşdırıldı.
    Bu siyasətin ən mühüm nəticələrindən biri 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanmış "Əsrin müqaviləsi" oldu. Dünyanın səkkiz ölkəsini təmsil edən 13 neft şirkəti ilə bağlanan bu müqavilə Azərbaycanın enerji strategiyasının əsasını qoyan mühüm hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Sonrakı illərdə neft və qazın dünya bazarlarına çıxarılması üçün yeni enerji və kommunikasiya layihələrinin həyata keçirilməsi ölkənin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə imkan yaratdı.
      Azərbaycanın enerji strategiyası ölkənin iqtisadi imkanlarının artırılması ilə yanaşı, onun beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmlənməsinə də təsir göstərdi. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft və Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəmərləri Azərbaycanın regional və beynəlxalq enerji layihələrində iştirakını genişləndirən mühüm layihələr sırasında yer aldı.
    Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsi
     Heydər Əliyevin dövlətçilik siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyası və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursunun formalaşdırılması idi.
     Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının genişləndirilməsi, müxtəlif dövlətlərlə siyasi və iqtisadi əlaqələrin inkişaf etdirilməsi, ölkənin geostrateji imkanlarından və iqtisadi potensialından səmərəli istifadə olunması xarici siyasətin əsas istiqamətlərindən idi. Böyük İpək yolunun bərpası, Avropa-Qafqaz-Asiya nəqliyyat dəhlizinin inkişafı və Xəzərin karbohidrogen ehtiyatlarının dünya bazarlarına çıxarılması bu siyasətin mühüm nəticələri sırasında göstərilir.
      Dövlətçilik ideyasının siyasi irsi
     Heydər Əliyevin Prezident seçilməsindən sonra həyata keçirilən siyasətin əsasını güclü dövlətçilik ideyası təşkil edirdi. Ulu Öndər üçün müstəqillik yalnız dövlət atributlarının mövcudluğu deyil, həm də dövlətin siyasi, iqtisadi və hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi demək idi.
      1998-ci ildə səsləndirdiyi "Biz Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət qururuq" fikri də dövlət quruculuğu siyasətinin əsas istiqamətlərini ifadə edirdi. Bu yanaşmada demokratiya, hüquq və dünyəvilik insan hüquqlarının təmin olunması ilə əlaqələndirilirdi.
     Ulu Öndər dövlətçilik anlayışını hər bir vətəndaşın məsuliyyəti kimi də qiymətləndirirdi. Onun fikrincə, dövlətçiliyin qorunması Azərbaycanın müstəqilliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi ilə bilavasitə bağlı idi.
   Tarixi seçimdən davamlı inkişaf yoluna
    3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan tarixində yalnız prezident seçkilərinin keçirildiyi tarix deyil. Bu tarix ölkənin mürəkkəb siyasi şəraitdən sabitlik və dövlət quruculuğu mərhələsinə keçidinin simvollarından biri kimi təqdim olunur. Həmin seçkidən sonra Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələr dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, hüquqi dövlət quruculuğu, iqtisadi inkişaf, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və milli həmrəyliyin təmin edilməsi idi. Sonrakı illərdə həyata keçirilən siyasi, hüquqi və iqtisadi tədbirlər bu istiqamətlərin dövlət siyasətinin mühüm tərkib hissəsinə çevrildiyini göstərdi.
      Heydər Əliyevin dövlətçilik irsinin əsas qayəsi Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi qorunması və inkişaf etdirilməsi, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, milli maraqlara əsaslanan siyasətin həyata keçirilməsi və ölkənin beynəlxalq aləmdə mövqeyinin gücləndirilməsi idi.
     Ulu Öndər Heydər Əliyevin "Bizim məqsədimiz Azərbaycanı bir müstəqil dövlət kimi yaşatmaq, inkişaf etdirmək, dünya dövlətləri içərisində güclü, iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş bir dövlətə çevirməkdir" fikri onun dövlətçilik konsepsiyasının mahiyyətini ifadə edən əsas tezislərdən biridir. 3 oktyabr 1993-cü il məhz bu böyük dövlətçilik məqsədlərinin həyata keçirilməsində mühüm tarixi mərhələnin başlanğıcı kimi Azərbaycan tarixində özünəməxsus yer tutur.
Anar İsgəndərov
Milli Məclisin deputatı