Bir Naxçıvan da var – HƏLƏ GƏLMƏYİB
Bəzi günlər var ki, təqvimdə adi bir tarix kimi görünür, amma yaddaşda tarixə çevrilir. Məncə, 11 avqust da Naxçıvan üçün belə günlərdən biri oldu.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın Naxçıvana səfəri mənim üçün sadəcə bir dövlət səfəri deyildi. Bu səfərdə Naxçıvanın keçmişi ilə gələcəyinin bir nöqtədə görüşdüyünü gördüm.
Naxçıvan...
Bu adı çəkəndə insanın göz önünə təkcə dağlar, qədim küçələr, Möminə xatun türbəsi, Əcəmi memarlığı gəlmir. Naxçıvan həm də yaddaşdır. Dövlətçilik yaddaşıdır. Azərbaycan tarixinin dərin qatlarından bu günə qədər gəlib çıxan böyük bir mədəniyyətin izidir. Bu torpaq əsrlərin sınağından keçib. Və məncə, Naxçıvanın ən böyük xüsusiyyəti də budur: o, keçmişi ilə fəxr etməklə kifayətlənmir, gələcəyini də qurmaq istəyir. Bir tərəfdə Əcəmi Naxçıvaninin dühasının yadigarı olan Möminə xatun türbəsi...
Digər tərəfdə yeni sənaye, enerji, turizm və infrastruktur layihələri. Bu mənzərə mənə bir həqiqəti düşündürdü: xalq yalnız keçmişini qoruyanda deyil, keçmişindən güc alaraq gələcəyini quranda böyük olur. Möminə xatun türbəsinin bərpasına göstərilən diqqət də təsadüfi deyil. XII əsrin bu möhtəşəm memarlıq nümunəsinin qorunması Naxçıvanın yalnız yerli deyil, ümumazərbaycan və dünya mədəni irsi baxımından əhəmiyyətini bir daha ortaya qoyur. Prezidentin 2026-cı ilin martında türbənin bərpası və konservasiya işlərinin davam etdirilməsi üçün 9,566 milyon manat vəsait ayırması da bu istiqamətdə dövlət diqqətinin davamlı olduğunu göstərir. Məncə, burada söhbət yalnız daşdan, divardan, naxışdan getmir. Söhbət yaddaşın qorunmasından gedir. Çünki tarixini qoruyan xalq gələcəyinə daha inamla baxır. Naxçıvan Sənaye Parkının təməlinin qoyulması mənim üçün xüsusi məna daşıyır. Çünki Naxçıvan haqqında danışarkən yalnız "qədim diyar", "tarixi torpaq", "mədəniyyət beşiyi" demək kifayət deyil. Naxçıvan həm də istehsal edən, yaradan, yeni iş yerləri formalaşdıran, sahibkara imkan verən, gəncin gələcəyini burada görməsinə şərait yaradan bir məkan olmalıdır.
Mən Naxçıvanın gələcəyini məhz bu vəhdətdə görürəm:
tarix + təhsil + turizm + sənaye + texnologiya + insan kapitalı. Bu sütunlar bir-birini tamamladıqca Naxçıvanın inkişaf modeli də daha güclü olacaq.
Möminə xatun türbəsinin qarşısında dayananda insan istər-istəməz düşünür: əsrlər keçib, imperiyalar dəyişib, zaman dəyişib, amma bu daşlar hələ də danışır. Onlar bizə deyirlər:
"Bizim bir tariximiz var."
"Bizim bir mədəniyyətimiz var."
"Bizim böyük bir yaddaşımız var."
Amma bu gün həmin daşlara bizim də cavab vermək borcumuz var:
"Biz sizin mirasınızı qoruyacağıq və sizdən aldığımız gücü gələcəyə daşıyacağıq."
Əcəmi Naxçıvaninin 900 illiyinin 2026-cı ildə qeyd olunması da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəsmi sənədlərdə Əcəminin Naxçıvan memarlıq məktəbinin banisi və orta əsr Azərbaycan memarlığına yeni istiqamət verən böyük sənətkar olduğu vurğulanır.Bu, sadəcə yubiley deyil.Bu, Naxçıvanın dünya mədəniyyətinə verdiyi töhfəni yenidən xatırlamaqdır.Mənim üçün bu səfərin ən mühüm mesajı məhz budur:
Naxçıvanı yalnız dünənin Naxçıvanı kimi görmək olmaz.Naxçıvan sabahın da Naxçıvanıdır.
Yeni yollar, yeni enerji layihələri, yeni turizm imkanları, yeni sənaye müəssisələri, yeni şəhərsalma yanaşmaları...
Bunların hər biri Naxçıvanın gələcək simasını formalaşdırır."Naxçıvan" Mehmanxana Kompleksinin təməlinin qoyulması da turizm baxımından diqqətçəkən addımlardandır.
Naxçıvanın turizm potensialı böyükdür. Əgər tarixi abidələrimiz, təbiətimiz, mətbəximiz, sənətimiz və müasir turizm infrastrukturu bir sistem daxilində təqdim edilərsə, Naxçıvan təkcə daxili turizm üçün deyil, beynəlxalq turistlər üçün də daha cəlbedici istiqamətə çevrilə bilər. Bir Naxçıvan var - xatirələrimizdə yaşayan. Bir Naxçıvan var - bu gün gözümüzün qarşısında dəyişən. Bir Naxçıvan da var - hələ gəlməyib, amma biz onu bu gündən qururuq. Mən üçüncü Naxçıvana inanıram.Çünki bu torpağın potensialına inanıram. Naxçıvanın insanına inanıram. Gənclərinə, müəllimlərinə, alimlərinə, həkimlərinə, mühəndislərinə, sahibkarlarına, ziyalılarına inanıram. İnanıram ki, Naxçıvanın gələcəyi yalnız yeni binalarla deyil, yeni düşüncə ilə qurulacaq. Çünki şəhəri daş və beton böyütmür. Şəhəri insan böyüdür. 11 avqust 2026-cı il səfərinə mən bu prizmadan baxıram. Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın Naxçıvana səfəri bir daha göstərdi ki, Naxçıvan Azərbaycanın ümumi inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biridir. Mənim üçün isə bu səfərin ən təsirli görüntüsü qədim Möminə xatun türbəsi ilə yeni layihələrin eyni səfərin gündəliyində yer almasıdır. Çünki bu mənzərə Naxçıvanın özünü xatırladır:
kökləri torpağın dərinliyində, baxışları isə gələcəyə yönəlmiş. Naxçıvanın taleyində belə bir gözəl xüsusiyyət var: bu torpaq nə qədər qədimdirsə, arzuları da bir o qədər yenidir. Bu gün Naxçıvanın küçələrində əsən külək sanki həm Əcəminin daş kitabələrindən, həm də gələcəyin quruculuq meydanlarından xəbər gətirir.Mən həmin küləyin səsində bir söz eşidirəm:
İrəli...
Və düşünürəm ki, Naxçıvan üçün ən gözəl gələcək hələ qarşıdadır.Çünki bu şəhər yalnız tarix yazmayıb. Bu şəhər tarix yazmağa davam edir.
Məhərrəm TAĞIZADƏ,
Naxçıvan Dövlət Universitetinin MÜƏLLİMİ