ARDNF-nin “Inkia Energy” yatırımı: Şaxələndirmə imkanı, yoxsa böyük risk? ÖZƏL
" ARDNF-nin "Inkia Energy"yə investisiya etməsi ilk növbədə Fondun vəsaitlərinin yalnız ənənəvi maliyyə alətlərində deyil, real aktivlərdə və enerji infrastrukturunda da şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu addım Azərbaycanın neft gəlirlərindən formalaşan vəsaitlərin gələcək nəsillər üçün qorunması ilə yanaşı, həmin kapitalın xarici bazarlarda gəlir gətirən aktivlərə yönəldilməsi strategiyasına uyğundur.
"Inkia Energy"nin Perunun elektrik istehsalında təxminən 22 faizlik paya malik olması investisiyanın miqyasını daha aydın göstərir. Söhbət kiçik və ya yalnız bir layihədən ibarət şirkətdən deyil, 2,6 QVt gücündə istehsal imkanlarına və 4 QVt-dan çox inkişaf portfelinə malik enerji platformasından gedir. Üstəlik, inkişaf portfelinin böyük hissəsinin bərpa olunan enerji layihələrindən formalaşması uzunmüddətli perspektivdə investisiyanın əhəmiyyətini artırır".
Bu fikirləri Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı Akif Nəsirli Olaylar.az-a açıqlamasında söyləyib:
" Dünyada enerji keçidi sürətləndikcə elektrik istehsalı, xüsusilə də bərpa olunan enerji infrastrukturu institusional investorlar üçün daha cəlbedici aktivə çevrilir.
Azərbaycan üçün burada əsas üstünlük neft gəlirlərindən əldə olunan kapitalın yenidən neft sektoruna deyil, başqa ölkənin elektrik enerjisi və bərpa olunan enerji sektoruna yönəldilməsidir. Bu, Fondun investisiya portfelinin gələcəkdə daha çox qeyri-neft aktivləri hesabına diversifikasiya olunmasına imkan verir. Belə yanaşma neft qiymətlərinin uzunmüddətli dəyişkənliyindən yaranan riskləri müəyyən qədər azaltmağa kömək edə bilər.
Peru bazarına daxil olmaq isə ARDNF üçün həm əlavə gəlir imkanları, həm də yeni risklər deməkdir. Latın Amerikası Azərbaycan kapitalı üçün coğrafi baxımdan uzaq və əvvəlki investisiya təcrübəsinin nisbətən az olduğu regiondur. Bu səbəbdən siyasi və tənzimləyici mühit, valyuta riskləri, elektrik enerjisi bazarının xüsusiyyətləri, vergi sistemi və makroiqtisadi dəyişikliklər diqqətlə nəzərə alınmalıdır. Peru valyutasında və ya regional maliyyə bazarlarında baş verə biləcək dəyişikliklər də investisiyanın dollar ifadəsində gəlirliliyinə təsir göstərə bilər.
Digər tərəfdən, risklərin məhz belə müxtəlif regionlara yayılması müəyyən mənada portfelin üstünlüyüdür. ARDNF yalnız Azərbaycan iqtisadiyyatına və ya bir regiona bağlı qalmırsa, müxtəlif ölkələrdə və müxtəlif sektorlar üzrə gəlir əldə etmək imkanları artır. Bir bazarda zəifləmə digər bazardakı gəlirlə qismən kompensasiya oluna bilər.
Burada tərəfdaşlıq modelinin də əhəmiyyəti böyükdür. ARDNF "I Squared Capital" kimi qlobal infrastruktur investoru ilə birlikdə hərəkət edir. Bu, Fondun təkbaşına uzaq və mürəkkəb bazara daxil olması ilə müqayisədə müəyyən üstünlüklər yaradır. Yerli bazarı, enerji sektorunu və layihələrin idarə olunmasını daha yaxşı bilən tərəfdaşla əməkdaşlıq risklərin qiymətləndirilməsinə və idarə edilməsinə imkan verir. Eyni zamanda "Canada Pension Plan Investment Board" kimi böyük institusional investorun da şirkətin səhmdar strukturunda yer alması "Inkia Energy"nin beynəlxalq investorlar üçün cəlbedici aktiv olduğunu göstərir.
İnvestisiyanın ən mühüm tərəflərindən biri də enerji sektorunun özünün dəyişməsidir. Əvvəllər neft-qaz aktivləri enerji investisiyalarında əsas istiqamətlərdən biri idisə, indi elektrik enerjisi, günəş və külək enerjisi, enerji ötürülməsi və digər infrastruktur layihələri getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır. ARDNF-nin belə aktivlərə daxil olması Fondun qlobal enerji transformasiyasından gəlir əldə etmək imkanlarını artırır.
Bu investisiyanı Azərbaycanın öz enerji siyasəti baxımından da maraqlı nümunə hesab etmək olar. Azərbaycan özü də bərpa olunan enerji potensialının inkişaf etdirilməsi və elektrik enerjisi ixracının artırılması istiqamətində layihələr həyata keçirir. ARDNF-nin xaricdə enerji infrastrukturuna investisiya etməsi Fond üçün həm maliyyə gəliri, həm də qlobal enerji sektorundakı dəyişiklikləri daha yaxından izləmək baxımından əhəmiyyətlidir.
Bununla belə, bu tip investisiyaları avtomatik olaraq yüksək gəlirli və risksiz layihə kimi qiymətləndirmək olmaz. Əsas məsələ investisiyanın alış qiyməti, ARDNF-nin əldə etdiyi payın ölçüsü, maliyyələşdirmə strukturu, gözlənilən gəlirlilik və çıxış strategiyasıdır. Bu məlumatlar açıqlanmadığı halda investisiyanın ARDNF-yə konkret olaraq nə qədər gəlir gətirəcəyini indidən demək mümkün deyil. Şirkətin böyük enerji istehsalçısı olması özü-özlüyündə investisiyanın uğuruna zəmanət vermir.
ARDNF üçün digər mühüm məsələ şəffaflıqdır. Fondun xarici investisiyalarının iqtisadi məntiqi, risk səviyyəsi və gözlənilən gəlirliliyi barədə ictimaiyyətə mümkün qədər ətraflı məlumat verilməsi vacibdir. Çünki söhbət dövlətin neft gəlirlərindən formalaşmış böyük həcmli suveren sərvətindən gedir. Diversifikasiya yaxşı strategiyadır, amma hər bir investisiyanın hansı gəlirlilik və risk hesablaması əsasında seçildiyi də aydın olmalıdır.
Peru investisiyasının gələcəkdə ARDNF-nin Latın Amerikası və digər yeni bazarlara çıxışını genişləndirib-genişləndirməyəcəyinə gəlincə, bunu istisna etmək olmaz. Əgər "Inkia Energy" investisiyası gözlənilən nəticəni verərsə, Fond üçün Latın Amerikası enerji və infrastruktur bazarlarında yeni imkanların qiymətləndirilməsi baxımından təcrübə formalaşacaq. Lakin bunu avtomatik ekspansiya strategiyası kimi qəbul etmək düzgün olmaz. ARDNF hər yeni investisiyanı ayrıca risk-gəlir nisbəti əsasında qiymətləndirməlidir.
Ümumilikdə, "Inkia Energy"yə investisiya ARDNF-nin neft gəlirlərini qlobal miqyasda müxtəlif real aktivlərə çevirmək strategiyasının mühüm nümunəsidir. Burada əsas qazanc yalnız konkret şirkətdən əldə ediləcək maliyyə gəliri deyil. Eyni zamanda Azərbaycan kapitalının coğrafi və sektoral diversifikasiyası, enerji keçidindən yaranan yeni investisiya imkanlarına çıxış və beynəlxalq infrastruktur bazarında təcrübənin artırılmasıdır.
Əgər investisiya uğurlu idarə olunarsa, uzunmüddətli perspektivdə bu cür layihələr ARDNF-nin gəlirlərinin neft qiymətlərindən asılılığını azaltmağa və Azərbaycanın suveren sərvətinin daha dayanıqlı şəkildə artırılmasına xidmət edə bilər. Lakin əsas prinsip dəyişməməlidir: yeni bazarlara çıxış məqsəd deyil, riskləri ölçülmüş şəkildə bölüşdürməklə uzunmüddətli və dayanıqlı gəlir əldə etmək vasitəsi olmalıdır".
Zeynəb Mustafazadə