Anti-Amerikanizm İran siyasi elitası üçün idarəetmə alətidir- ÖZƏL

İran İslam Respublikasının rəsmi ideoloji diskursunun mərkəzində ABŞ-a qarşı sərt və barışmaz mövqe dayanır. "Böyük Şeytan" anlayışı, Qərb hegemoniyasına qarşı müqavimət və anti-Amerikanizm yalnız xarici siyasətin deyil, eyni zamanda daxili legitimliyin əsas sütunlarından biri kimi təqdim olunur. Lakin bu ideoloji sərtliyin fonunda üzə çıxan faktlar ciddi suallar doğurur: İran Təhlükəsizlik Şurasının katibi, yüksək rütbəli təhlükəsizlik məmurları və ideoloji aparatın aparıcı fiqurlarının övladları ABŞ-da yaşayır, təhsil alır, işləyir və ya biznes fəaliyyəti göstərirlər. Bu ziddiyyət necə izah oluna bilər?
İqtisad elmləri doktoru, professor, Əməkdar müəllim Zahid Fərrux Məmmədov "Olaylar"a bildirib ki, anti-Amerikanizm İran siyasi elitası üçün ideoloji seçimdən daha çox, idarəetmə alətidir: "ABŞ-a qarşı mübarizə ritorikası daxildə sosial-iqtisadi problemlərin üzərini örtmək, sanksiyaların məsuliyyətini xarici qüvvələrin üzərinə yıxmaq və siyasi konsolidasiyanı təmin etmək məqsədi daşıyır. Lakin bu ritorika geniş ictimaiyyət üçün keçərli olduğu halda, hakim elita üçün məcburi davranış norması kimi işləmir.
Əgər ABŞ doğrudan da "mənəvi çürümənin", "təhlükəsizlik riskinin" və "düşmən ideologiyanın" mərkəzidirsə, o zaman bu sistemin memarlarının öz ailələrini məhz həmin ölkəyə göndərməsi hansı məntiqə sığır? Bu sual cavabsız qaldıqca, ideoloji diskurs öz inandırıcılığını itirir.
Reallıq ondan ibarətdir ki, ABŞ və ümumilikdə Qərb ölkələri İran elitası üçün: hüquqi təhlükəsizlik, sabit sosial mühit, keyfiyyətli təhsil, kapitalın qorunması imkanları yaradır.
Bu fakt göstərir ki, ideoloji baxımdan demonizə edilən Qərb, praktik baxımdan elitanın etibar etdiyi yeganə təhlükəsiz məkandır. Daxildə "Amerikaya qarşı müqavimət" çağırışları səslənərkən, elitanın öz gələcəyini məhz ABŞ-da sığortalaması açıq elitist ikili standartdır.
Bu ikili davranış modeli İran cəmiyyətində dərin sosial ədalətsizlik hissi yaradır. Sadə vətəndaş sanksiyalar, inflyasiya və məhdudiyyətlər altında yaşamağa məhkum olduğu halda, ideologiyanı təbliğ edənlərin övladları həmin ideologiyanın "düşmən" elan etdiyi ölkədə azad həyat qurur.
Bu vəziyyət yalnız etik deyil, həm də siyasi baxımdan risklidir. Çünki:ideoloji legitimlik aşınır, dövlətlə cəmiyyət arasında etimad zəifləyir,"müqavimət" anlayışı simvolik şüara çevrilir.İran nümunəsi göstərir ki, anti-Amerikanizm çox vaxt real prinsip deyil, selektiv tətbiq olunan siyasi texnologiyadır. Xalq üçün qadağan edilənlər elita üçün istisnaya çevrilir. ABŞ-a qarşı nifrət dili daxili auditoriya üçündür, real həyat strategiyası isə Qərbə inteqrasiyanı nəzərdə tutur.
Bu paradoks təkcə İranla məhdudlaşmır; lakin İran nümunəsində ziddiyyət o qədər kəskindir ki, artıq ideoloji sistemin özünü ifşa edir. "Amerika düşməndirsə - niyə övladlarınız oradadır?" sualı cavabsız qaldıqca, anti-Amerikanizm daha çox siyasi teatr təsiri bağışlayır, nəinki prinsipial mövqe".