Regionda yeni müharibə Fransa və İranın maraqlarına uyğundur
Ermənistanla yeni müharibə riski artmaqda davam edir. Hal-hazırda Ermənistanla Azərbaycan arasında mümkün müharibədə bir çox maraqlı tərəflər var. Böyük güclərin və beynəlxalq siyasi proseslərin yaratdığı vəziyyətə paralel olaraq həm Ermənistanda, həm də Qarabağda separatçı rejimin öz marağı aydın görünür. Sonuncunun marağı əslində Vardanyandan sonra yerli hakim klan nümayəndələrin "oyundan kənar" saxlanması ilə bağlıdır. Bu çəkişmədə Moskvanı təmsil edən Araik Arutunyan və Ruben Vardanyan bir tərəfdir, Balasanyan və Paşinyan hakimiyyəti isə qarşı tərəf. Qarabağ qazisi, hüquqşünas Vüqar Dadaşov hesab edir ki, Vardanyanın Moskva proyekti kimi Xankəndi və ətraf ərazilərdə mümkün uğurlu nəticələri ilə Ermənistana transferi Paşinyan hakimiyyəti üçün real təhlükə yarada bilər: "Xankəndində Vardanyana qədər hakimiyyət faktiki olaraq Arutunyan və Balasanyan arasında bölüşdürülmüşdü. Balasanyanın Xankəndində real idarəçilikdən kənarlaşdırılması və Vardanyanın Ermənistana transfer ehtimalı ağır nəticələr yaratsa belə, yeni müharibə ilə hazırki vəziyyətin dəyişə biləcəyini mümkün edir. Paşinyan hakimiyyəti Ermənistanla Azərbaycan arasında mümkün sülh müqaviləsinin imzalanmasından yayınma səbəblərindən biri də məhz budur. Sözsüz ki, Paşinyanın Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalayacağı təqdirdə ona basqınların artacağı şübhəsizdir. Sülh müqaviləsi ilə Qarabağdan rəsmən imtinanın Paşinyanın xəyanəti kimi təqdim edilməsi onun hakimiyyəti üçün çətin sınaq ola bilər. Təbii ki, Rusiyanın Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinə qarşı çıxmaması bu ölkənin bir neçə istiqamətdə maraqlarını təmin edir. İlk növbədə Türkiyə və Azərbaycanla münasibətlərin qorunması, Ermənistanda Paşinyan hakimiyyətinin devrilməsi və Ermənistanı Qərbə inteqrasiyadan döndərmək Rusiyanın şübhəsiz dövlət maraqlarıdı. O ki qaldı Qarabağa, Rusiyanın Xankəndi və ətraf ərazilərlə bağlı məkrli planları var və bu ərazilərin Azərbaycanın yurisdiksiyasına qaytarılması fikrində deyil. Məhz buna görə də Rusiya Azərbaycana təsir imkanlarını qorumaq üçün ayrıca olaraq sülhməramlıların yerləşdiyi ərazilərə "stavka" edib. Rus icması, rus dili, rus vətəndaşlığı kimi əməllər Rusiyanın Azəbaycanın bu ərazilərində ən azı indi vəziyyəti dəyişməz saxlamaq istəyinin göstəricisidir".
Onun sözlərinə görə, regionda yeni müharibə təbii ki, Tehran dövlətinin maraqlarına da uyğundur. Azərbaycanın daimi Ermənistanla müharibə vəziyyətində, gərgin münasibətdə qalması Şimali Azərbaycanın digər strateji hədəflərinə köklənməsinə mane olan amildir. Sözsüz ki, rəsmi Tehran yeni müharibənin baş tutması üçün fəaliyyətini artırıb: "Fransanın, Makronun Azərbaycan prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən proseslərdən, vasitəçilikdən uzaqlaşdırılması və BMT - də Azərbaycana qarşı siyasi-diplomatik məğlubiyyəti Fransanın Azərbaycana qarşı ənənəvi düşmənçilik siyasətini davam etdirəcəyinə, gücləndirəcəyinə şübhə yaratmır. Proseslərdən biabırçı kənarlaşdırılan Fransanın Azərbaycana, proseslərə müdaxiləsi, ancaq yeni müharibə ilə mümkün ola bilər. Proseslərin qısa analizi göstərir ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında yeni müharibə ehtimalı çox yüksəkdir və buna maraqlı tərəflər daha çoxdur hansı ki, Ermənistana və xüsusən də Paşinyan hakimiyyəti bu tərəflərin təsir dairəsindədir. Yeri gəlmişkən ABŞ və dünyanın əksər aparıcı dövlətlərinin beyin mərkəzləri, siyasətçiləri regionda yeni müharibə riskinin günbəgün artdığını qeyd edir. Sözsüz ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında yeni müharibə ehtimalı çox yüksəkdir, ancaq forması və müddəti barədə konkret fikir söyləmək mümkün deyil. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, yeni müharibənin qarşısını almaq üçün hələ də imkanlar var və bu imkanlardan istifadə isə Paşinyan hakimiyyətinin siyasi iradəsindən asılıdır".
Nurlan