Növbəti dövlət proqramı ölkə iqtisadiyyatının dayanıqlığını təmin edəcək

“Bundan sonra da ölkəmiz inkişaf, tərəqqi və qələbələr yolu ilə gedəcək”

 "Bundan sonra da ölkəmiz inkişaf, tərəqqi və qələbələr yolu ilə gedəcək"

Yanvarın 29-da Prezident İlham Əliyev "Azərbaycan Respublikası regionlarının 2019-2023-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı"nın təsdiq edilməsi haqqında Fərman imzalayıb. Qeyd edək ki, regionların sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı dövlət proqramının respublikanın ayrı-ayrı rayon və şəhərlərinin inkişafı ilə bağlı ümumilikdə ölkə iqtisadiyyatının dayanıqlığını təmin edəcək. Müsahibimiz Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədri Ziyad Səmədzadədir.

-Ziyad müəllim, yanvarın 29-da ölkə prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə Regionların 2014-2018-ci illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramının icrasının yekunlarına həsr olunan konfrans keçirildi. Sizcə sözgedən proqram ölkə iqtisadiyyatına hansı töhvələrini verə bildi?

-Əvvəla qeyd edim ki, bu, Azərbaycanın inkişafının daha bir göstəricisidir. Məhz bu inkişaf, sistemli, düşünülmüş, düzgün, uzaqgörən siyasət nəticəsində bu günlərə gəlindi, regionların sosial-iqtisadi inkişafı yönündə 3-cü Dövlət Proqramının icrasına nail olundu. Beş il bundan əvvəl qəbul edilmiş proqram artıqlaması ilə yerinə yetirildi, son beş il ərzində qarşımıza qoyduğumuz bütün vəzifələr icra olundu. Üçüncü proqram həm də imkan yaratdı ki, regionlarda əvvəlki illərdə aparılan islahatlara, görülən işlərə yeni təkan verilsin. Onu da xatırladaq ki, regionların sosial-iqtisadi inkişafı proqramlarının qəbul edilməsi  məhz 2003-cü ilin prezident seçkiləri ərəfəsində o vaxt prezidentliyə namizəd olan və seçkilərdə Azərbaycan xalqının mütləq əksəriyyətinin səsini qazanaraq, dövlət başçısı seçilən cənab İlham Əliyevin vədlərindən biri idi. İlham Əliyev hələ o vaxt bəyan etmişdi ki, əgər Azərbaycan xalqı ona etimad göstərərsə, ilk növbədə, regionların inkişafı ilə məşğul olacaq, bölgələrdə olan problemlərin həlli işində öz səylərini əsirgəməyəcək. Bunun üstündən çox keçməmiş, dövlət başçısı prezidenliyinin ilk ilində, 2004-cü ilin fevral ayında da birinci  Dövlət Proqramını təsdiq etdi və bununla da Azərbaycan regionlarının inkişafında yeni, əsl quruculuq, abadlıq, inkişaf, tərəqqi mərhələsi başlandı.  Qısa zaman ərzində Azərbaycan regionların siması dəyişdi, bölgələrimiz başdan-ayağa gözəlləşdi, insanların maddi güzəranı, sosial rifah halı yaxşılaşdı, yeni-yeni, saysız-hesabsız müəssisələr, obyektlər, iş yerləri açıldı. Rəqəmlərə, statistikaya müraciət etsək, görərik ki, regonlarla bağlı dövlət proqramlarının icrasına start veriləndən sonra, yəni,  ötən 15 il ərzində Azərbaycan iqtisadiyyatı dünya miqyasında rekord templərlə inkişaf etmiş, ümumi daxili məhsul 3,3 dəfə artmışdır.  Həmçinin,  sənaye istehsalı 2,6 dəfə, ixracımız 4,7 dəfə, valyuta ehtiyatlarımız  24 dəfə artmış və bu gün 45 milyard dollar təşkil etmişdir. Yəni, bu, onu göstərir ki, Azərbaycan regionlarına və eyni zamanda, neft-qaz sektoruna, Bakı şəhərinin inkişafına böyük vəsait qoyulmasına baxmayaraq, valyuta ehtiyatlarımızı 24 dəfə artıra bilmişik. Eyni zamanda,  ölkədə aparılan uğurlu siyasət Azərbaycana böyük həcmdə vəsaitin, sərmayənin yatırılmasına gətirib çıxardı. 15 il ərzində Azərbaycana təxminən 250 milyard dollar sərmayə qoyuldu və bu sərmayənin yarısı xarici investisiyadır. Bu gün  xarici investorlar üçün Azərbaycan çox cəlbedici ölkədir.  Əgər ilk dəfə, 2006-cı ildə Azərbaycan Dünya Bankının "Doing Business" hesabatında 98-ci yerdə qərarlaşmışdısa, ölkə prezidentinin də vurğuladığı kimi, aparılan köklü islahatlar, investisiya iqliminin yaxşılaşdırılması nəticəsində son hesabatda artıq ölkəmiz 25-ci yerdədir. Yəni, bu, bir daha onu deməyə əsas verir ki, bundan sonra da həm daxili, həm xarici investorlar Azərbaycana böyük həcmdə sərmayə qoyacaqlar. Həmçinin, bu sərmayə imkan verəcək ki, bundan sonra da iş yerləri, yeni müəssisələr yaradılsın və ölkəmiz inamla inkişaf etsin. Bununla yanaşı, son 15 il ərzində 2 milyon yeni iş yeri yaradılmışdır. Əhalinin sayı isə 1,6 milyon artmışdır. Bu da çox gözəl göstəricidir. Əhali nə qədər çox olarsa, ölkəmiz də o qədər sürətlə inkişaf edər. Çox sevindirici və əlamətdar haldır ki, bu iş yerlərinin böyük hissəsi bölgələrin payına düşür. Eyni zamanda, son 15 il ərzində maaşlar 7, pensiyalar 9 dəfə artmış, 3 min 200-dən çox məktəb əsaslı təmir edilmiş və ya yenidən tikilmiş, 640 tibb müəssisəsi tikilmiş və yenidən qurulmuş,  44 olimpiya mərkəzi yaradılmışdır. Daha bir vacib və önəmli məsələ- 31 ildən artıq məruz qaldığımız  Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi, erməni işğalçıları tərəfindən torpaqlarımızın 20 faizindən çoxunun işğalı nəticəsində  öz evlərindən, yurd yerlərindən didərgin salınmış məcburi köçkünlərin problemləri həmişə diqqət mərkəzində olmuşdur və bu gün də belədir. Heç təsadüfi deyil ki, məhz bu diqqət nəticəsində son illər ərzində yüzdən çox köçkün şəhərciyi tikilib, köçkünlərə təqdim edilmiş, şəhid ailələri, müharibə veteranları, müharibə əlilləri üçün 6650 mənzil təqdim edilmişdir və bu proses davam etdirilir.  Ölkə prezidentinin də bu tədbirdən bir gün öncə, yəni, yanvarın 28-də şəhid ailələri ilə görüşündə səsləndirdiyi kimi, bu kateqoriyadan olan bütün vətəndaşlar evlərlə təmin olunacaqlar, mənzilsiz qalan şəhid ailəsi və müharibə əlili olmayacaq. Bundan başqa,  son 15 il ərzində  Azərbaycanda biznes mühitinin yaxşılaşdırılması ilə bağlı böyük addımlar atıldı. Sahibkarlığın inkişafına böyük dəstək verildi. Təkcə güzəştli şərtlərlə sahibkarlara verilən kreditlərin məbləği bu gün 2 milyard manatı ötmüşdür ki, bu, balaca rəqəm deyil. Sevindirici hal həm də ondan ibarətdir ki, dövlət büdcəsindən bu məbləğin cəmi bir milyard manatı ayrılmışdır. Qalan bir milyard manatdan çox vəsait verilmiş və qaytarılmış kreditlər hesabına yenidən kredit şəklində verilib. Beləliklə,  ölkədə kifayət qədər böyük maliyyə resursu yaradılıb ki, bununla da dövlət büdcəsinin yükünün azaldılması və gələcəkdə güzəştli şərtlərlə sahibkarlara maliyyə dəstəyinin göstərilməsi mümkündür və realdır.

- Regional proqramlar ölkənin sənayeləşməsinə, eləcə də kommunal problemlərin həllinə nə dərəcədə təsir göstərib?

-Ötən 15 il ərzində ölkədə sənayeləşmə prosesi uğurla gedib və bu gün də davam etməkdədir. Son vaxtlar sənaye parklarının fəaliyyətə başlaması geniş vüsət almışdır. İndi bu proses bir neçə şəhərdə gedir və sənaye parklarında 67 rezident var ki, onlardan 40-ı artıq fəaliyyətdədir. Aqroparkların yaradılması çox müsbət hal kimi qiymətləndirilə bilər. Proqramda 51 aqroparkın yaradılması nəzərdə tutulub ki, onlardan 17-si fəaliyyətdədir.  Dövlət başçısının nitqində qeyd edildiyi kimi, qalan aqroparkların işə düşməsi nəticəsində də həm bölgələrdə yeni iş yerləri yaradılacaq, həm  kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və ixracı artacaq.Daha bir mühüm məqam, heç kim üçün sirr deyil ki, 90-cı illərdə, 2000-ci illərin əvvəllərində Azərbaycanda, xüsusilə, bölgələrdə enerji qıtlığı yaşanırdı. Saatlarla, hətta, günlərlə insanlar işıqsız qalırdı, üstəlik, qaz təchizatı da tam bərbad durumda idi. Evlərin, mənzillərin qızdırılması üçün yaşıllıqlar, meşəliklər məhv edilirdi. Yəni, 15-20 il bundan əvvəl biz özümüzü elektrik enerjisi ilə təmin edə bilmirdik, ya xaricdən idxal edirdik, ya da ki ölkəmizin bəzi yerləri işıqsız qalırdı.  Ancaq çox önəmli  bir haldır və uğurlu bir göstəricidir ki, ötən 15 il ərzində ölkədə 31 yeni stansiya tikilmişdir, 2500 meqavatlıq yeni güclər yaradılmışdır.  Artıq indi nəinki özümüzü təmin edirik,  eyni zamanda, elektrik enerjisini ixrac edirik. Təbii qaz ilə təminat 15 il bundan əvvəl təxminən 50 faiz səviyyəsində idi, bu gün bu, 95 faizdir. İçməli su 26 faiz təmin edilirdi, bu gün bu, 70 faizdir. Bununla belə, 90-cı və 2000-ci illər ərzində Azərbaycanın yollarında vəziyyəti son dərəcədə bərbad, xüsusilə,  kənd və qəsəbələrdə dözülməz idi , insanlar gediş-gəliş zamanı böyük əziyyət çəkir, avtoqəzaların sayı gündən-günə artırdı. Bu vəziyyəti də aradan qaldırmaq üçün ötən on beş il ərzində böyük işlər görüldü və artıq 15 min kilometrdən çox avtomobil yolu tikilib, istifadəyə verildi. Heç kim üçün sirr deyil ki, ölkə iqtisadiyyatının əsas sahəsi neft-qaz sektorudur. Bu, əvvəl də belə olub və bundan sonra da belə olacaq. Yəni, hansı ictimai-siyasi formasiyada yaşamasına baxmayaraq, Azərbaycanda ilk neft tapılan dövrdən bu günə qədər bu, əsas iqtisadi potensial olub. Bu baxmdan, Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum neft-qaz kəmərlərinin işə düşməsi çox böyük tarixi hadisədir. Bu layihələr icra edilməsəydi, biz bu qədər vəsait əldə edə bilməzdik. Çünki bizim ixrac imkanlarımız məhduddur, açıq dənizlərə çıxışımız yoxdur və bizə mütləq neft-qaz kəmərləri lazımdır. Hazırda Avropada ən böyük infrastruktur layihələrindən biri olan Cənub Qaz Dəhlizinin tikintisi sürətlə gedir. Dörd layihədən ibarət olan bu meqalayihə artıq son mərhələdədir. Dörd layihədən üçü istifadəyə verilib. Bununla yanaşı, 2017-ci ilin sonlarında Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun işə düşməsi tarixi layihədir. Bu, artıq bizə imkan verir ki, Azərbaycan ərazisindən böyük həcmdə yüklər Şərqdən-Qərbə, Qərbdən-Şərqə göndərilsin. Bunun sayəsində həm bizim geosiyasi əhəmiyyətimiz artacaq, həm də biz bundan daim valyuta qazanacağıq. Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin yaradılması da böyük önəm daşıyır. Bu istiqamətdə də böyük işlər görülür. Yəni, bunları deməkdə məqsədim odur ki, bu layihələrə diqqət yetirilməsəydi, onlar icraya yönəldilməsəydi, bu gün heç bir inkişafdan söhbət gedə bilməzdi. Hesab edirəm ki, bütün bunlar, sadaladıqlarım və sadalamadıqlarım böyük göstəricilərdir, bunlar böyük, dinamik, sürətli və dayanıqlı inkişaf deməkdir. Bunlar Azərbaycanın gücü və qüdrəti deməkdir. Dövlət başçının da giriş nitqində bildirdiyi kimi, görülmüş işlər haqqında danışmaq üçün saatlarla vaxt lazımdır.

-Yeri gəlimişkən, konfransdan dərhal sonra ölkə prezidenti regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair dördüncü Dövlət Proqramını təsdiqlədi...

-Hesab edirəm ki, bu, məntiqi və gözlənilən bir addım idi. Çünki yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, böyük inkişaf, uğurlarla və nailiyyətlərlə yanaşı, hələ bir çox işlərin görülməsinə ehtiyac var. Odur ki, ölkə prezidenti də belə bir addıma gedərək 4-cü Dövlət Proqramını təsdiqlədi. "Azərbaycan Respublikası regionlarının 2019-2023-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı"nın təsdiq edilməsi haqqında Fərmanda da göstərildiyi kimi, bu sənəd ölkə regionlarının, o cümlədən kənd yerlərinin sosial-iqtisadi inkişafı sahəsində görülmüş işləri növbəti illərdə də davam etdirmək, eləcə də infrastrukturun və sosial xidmətlərin daha da yaxşılaşdırılması, bölgələrdə yaşayan əhalinin məşğulluğunun və maddi rifahının yüksəldilməsi məqsədilə imzalanıb. Həmçinin, sənəddə Dövlət Proqramında nəzərdə tutulan tədbirlərin maliyyələşdirilməsi məqsədilə Maliyyə və İqtisadiyyat nazirliklərinə hər il, müvafiq olaraq, dövlət büdcəsinin və dövlət investisiya proqramlarının tərtibi prosesində maliyyə vəsaitinin nəzərdə tutulması üçün zəruri tədbirlər görmək tapşırılıb. Bütövlükdə isə qeyd etməliyəm ki, ilkin hesablamalara görə, regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair dördüncü Dövlət Proqramının icrası üçün ən azı 17 milyard manatdan çox vəsait nəzərdə tutulur. Yəni, ilkin hesablamlara və proqnozlara görə, bu vəsaitin 4,6 milyard manatı özəl sektor tərəfindən indi icra edilən və hazırlığı gedən layihələrə investisiya şəklində qoyulacaq. Eyni zamanda, dövlət tərəfindən təxminən 13 milyard manata yaxın kapital qoyuluşu gözlənilir. Ancaq təbii ki, dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, bunlar ilkin rəqəmlərdir, yəni,  bu rəqəm gələcəkdə daha böyük olacaq. Çünki əvvəlki üç proqramın icrası da bunu göstərir, bu reallığı ortaya qoyur. Ona görə bütün bunlar tam əminlik yaradır və onu deməyə əsas verir ki, bundan sonra da ölkəmiz ancaq inkişaf, tərəqqi və qələbələr yolu ilə gedəcək.

Alim