Tarixi addım: Nüvə tullantıları 100 min il yeraltında saxlanılacaq

Dünyada nüvə tullantılarının təhlükəsiz şəkildə saxlanılması ilə bağlı müzakirələr davam edərkən, Finlandiya bu sahədə tarixi addım atmağa hazırlaşır. Ölkə yüksək səviyyəli radioaktiv tullantılar üçün nəzərdə tutulan ilk daimi yeraltı saxlama obyektini istifadəyə verməyə hazırlaşır.

Xarici media  xəbər verir ki, "Onkalo" adlanan obyekt Finlandiyanın cənub-qərbində yerləşən Eurajoki bölgəsində, yerin 433 metr dərinliyində inşa edilib. Məlumata görə, obyektin bu ilin sonuna və ya gələn ilin əvvəlində fəaliyyətə başlaması planlaşdırılır.

Layihə nüvə enerjisinin yaratdığı ən böyük ekoloji problemlərdən biri hesab olunan radioaktiv tullantıların uzunmüddətli təhlükəsiz saxlanılması məqsədi daşıyır. Finlandiya hökuməti hesab edir ki, bu obyekt tullantıları min illərlə təbiətdən və insanlardan təcrid etməyə imkan verəcək.

Nüvə operatoru olan Teollisuuden Voima Oyj (TVO) şirkətinin baş direktoru Filip Bordarier bildirib ki, təxminən 1,9 milyard il yaşı olan sabit qaya qatlarında inşa edilən Onkalo dünyada bu məqsədlə yaradılan ilk daimi geoloji saxlama sistemi olacaq.

Finlandiya Radiasiya və Nüvə Təhlükəsizliyi Təşkilatı (STUK) layihə ilə bağlı son qiymətləndirmələri tamamlayıb və iyun ayında obyektə rəsmi icazə verilməsi gözlənilir. Təsdiqdən sonra nüvə tullantılarının mərhələli şəkildə obyektə daşınmasına başlanacaq.

İlk mərhələdə tullantılar yaxınlıqdakı Olkiluoto Atom Elektrik Stansiyasının soyutma hovuzlarından köçürüləcək. Təxminən 1 milyard avroya başa gələn layihənin tikintisi 2004-cü ildən davam edir. Obyekt Finlandiyanın beş nüvə reaktorundan çıxan ümumilikdə 6500 ton uranı saxlamaq gücünə malik olacaq.

Layihənin əsas məqsədi radioaktiv tullantıları 100 min il ərzində təhlükəsiz şəkildə izolyasiya etməkdir. STUK mütəxəssisləri risk ssenarilərini hətta 1 milyon illik perspektivdə qiymətləndirirlər. Əsas risklər arasında kapsulların zamanla korroziyaya uğraması və gələcək buzlaşma dövrlərində baş verə biləcək geoloji dəyişikliklər göstərilir.

Bir sıra Avropa ölkələrində oxşar layihələr ciddi etirazlarla qarşılaşsa da, Finlandiyada Onkalo layihəsi əsasən ictimai dəstək qazanıb. Ekspertlər bunu ölkədə tənzimləyici qurumlara olan yüksək etimadla əlaqələndirirlər.

Finlandiya Təbiəti Mühafizə Cəmiyyəti isə xəbərdarlıq edir ki, minilliklər boyu tam təhlükəsizlik zəmanəti vermək mümkün deyil və risklər hər zaman qalır.

Finlandiya hökuməti eyni zamanda nüvə enerjisi potensialını artırmağı və yeni nəsil Kiçik Modul Reaktorların (SMR) qurulmasını da nəzərdən keçirir. Bu səbəbdən Onkalo layihəsi yalnız mövcud tullantılar üçün deyil, ölkənin gələcək enerji strategiyası baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Finlandiyanın bu addımı nüvə tullantıları problemini həll etməyə çalışan digər ölkələr üçün nümunə ola bilər. Musavat.com