Dijital Kalkınmada Yeni Dönem: Mehriban Aliyeva'nın Liderliğinde Sistemli Reformlar

Elnare Akimova, Azerbaycan Milli Meclisi Milletvekili, 
Yeni Azerbaycan Partisi (YAP) Yönetim Kurulu Üyesi, 
Filoloji Bilimler Doktoru

Dijital dönüşüm, XXI. yüzyılda devletlerin gelişmişlik düzeyini belirleyen temel ölçütlerden biri haline gelmiştir. Günümüzde rekabet artık yalnızca doğal kaynaklar veya geleneksel ekonomik göstergeler üzerinden değil; dijital teknolojiler, yapay zekâ, inovasyon, veri yönetimi ve siber güvenlik alanlarında şekillenmektedir. Bu açıdan bakıldığında, Cumhurbaşkanı İlham Aliyevin bu yılın şubat ayında gerçekleştirdiği toplantıda alınan kararlar, Azerbaycanın kalkınma stratejisinde yeni ve nitelik bakımından daha ileri bir dönemin temelini oluşturmuştur. Dijital Kalkınma Konseyinin kurulması ve "Azerbaycan Cumhuriyetinde Dijital Kalkınmanın Hızlandırılmasına İlişkin 2026-2028 Eylem Planı"nın onaylanması, ülkenin dijital geleceğini sistemli, uzun vadeli ve milli çıkarlara dayalı bir vizyon doğrultusunda inşa ettiğini göstermektedir.
Bu süreçte Birinci Cumhurbaşkanı Yardımcısı Mehriban Aliyevanın Dijital Kalkınma Konseyine başkanlık etmesi özel bir önem taşımaktadır. Çünkü dijital dönüşüm yalnızca bir bakanlığın veya belirli kamu kurumlarının faaliyet alanıyla sınırlı değildir. Bu süreç; kamu yönetimini, ekonomiyi, eğitimi, sağlık hizmetlerini, sosyal politikaları ve toplumun bütün kesimlerini kapsayan kapsamlı bir reform niteliği taşımaktadır. Böylesine geniş kapsamlı reformların tek merkezden koordine edilmesi, kurumlar arası uyumun sağlanması ve stratejik kararların etkin biçimde uygulanabilmesi için en üst siyasi düzeyde liderlik büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle Konseyin Birinci Cumhurbaşkanı Yardımcısı tarafından yönetilmesi son derece isabetli ve ileri görüşlü bir karardır. Bu durum, devlet başkanının dijital kalkınmayı Azerbaycanın gelecekteki kalkınma modelinin öncelikli stratejik alanlarından biri olarak değerlendirdiğini bir kez daha ortaya koymaktadır.
Kısa süre içerisinde elde edilen sonuçlar da bu yaklaşımın başarısını açıkça göstermektedir. "mygov" platformunun hızla genişletilmesi, farklı kamu kurumlarının elektronik hizmetlerinin ortak bir dijital ekosistemde birleştirilmesi, vatandaş ile kamu görevlisi arasındaki doğrudan temasın en aza indirilmesi, proaktif kamu hizmetlerinin uygulanmaya başlanması ve "Yalnızca Bir Kez" ilkesinin hayata geçirilmesi kamu yönetiminde yeni bir dönemin başlangıcını oluşturmaktadır. Nitekim yalnızca üç ay içinde "mygov" kullanıcı sayısının 2,7 milyondan 3,5 milyona yükselmesi, vatandaşların dijital hizmetlere duyduğu güveni ve artan ilgiyi açık biçimde ortaya koymaktadır.
Eylem Planının en önemli özelliklerinden biri, dijitalleşmeyi yalnızca teknolojik bir yenilik olarak değil, aynı zamanda yeni bir yönetim anlayışı olarak ele almasıdır. Ulusal veri altyapısının oluşturulması, verilerin ortak standartlar çerçevesinde yönetilmesi, analiz ve yapay zekâ teknolojileri sayesinde vatandaşların ihtiyaçlarının önceden belirlenerek kişiselleştirilmiş hizmetlerin sunulması, bugün dünyanın gelişmiş ülkelerinde başarıyla uygulanan çağdaş yönetim modelinin temel unsurlarıdır. Azerbaycanın bu alanda kararlılıkla attığı adımlar, ülkenin küresel dijital dönüşüm sürecine başarıyla entegre olduğunu göstermektedir.
İnovasyon ekonomisinin oluşturulması da Eylem Planının temel öncelikleri arasında yer almaktadır. Hazırlanan yasal düzenleme paketi, Azerbaycanın teknolojik gelişim tarihinde gerçekleştirilen en kapsamlı hukuki reformlardan biri niteliğindedir. Otuzdan fazla kanunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde ve Bakanlar Kurulu kararlarında öngörülen değişiklikler, devletin bu alana stratejik yaklaşımını açıkça ortaya koymaktadır. Girişim sermayesi finansmanı, melek yatırımcı sistemi, kitlesel fonlama mekanizmaları, ESOP modeli, SAFE ve Convertible Note gibi uluslararası yatırım araçlarının hukuk sistemine dahil edilmesi, Azerbaycanın inovasyon ekosistemini küresel standartlarla uyumlu hale getirecektir. Teknoloji şirketlerine sağlanacak uzun vadeli vergi teşvikleri, yüksek nitelikli uzmanlara yönelik destek mekanizmaları ve "Dijital Göçebe Vizesi" uygulaması, ülkenin bölgesel bir teknoloji ve inovasyon merkezi haline gelmesine önemli katkı sağlayacaktır.
Yapay zekâ alanında belirlenen hedefler de ayrıca dikkat çekmektedir. Kamu hizmetlerinde yapay zekâ çözümlerinin uygulanmaya başlanması, "mygov" platformunda sanal asistanın hizmete sunulması, ulusal hesaplama altyapısının kurulması, GPU tabanlı teknolojik kapasitenin geliştirilmesi ve "Regulatory Sandbox" mekanizmasının oluşturulması, Azerbaycancanın yapay zekâ teknolojilerinin yalnızca kullanıcısı olmayı değil, aynı zamanda bu alanda ulusal kapasite geliştirmeyi hedeflediğini göstermektedir. Amaç; yenilikçi ürünler geliştirmek ve dijital ekonomiyi daha ileri bir aşamaya taşımaktır.
Dijital kalkınmanın ayrılmaz bir parçası olan siber güvenlik alanında gerçekleştirilen reformlar da devletin stratejik vizyonunu yansıtmaktadır. Ulusal Siber Güvenlik Ajansının kurulması, Ulusal CERT ve Güvenlik Operasyon Merkezlerinin (SOC) oluşturulması, kritik bilgi altyapısının korunmasına yönelik yeni hukuki mekanizmaların uygulanması ve yapay zekâ destekli siber savunma sistemlerinin geliştirilmesi, Azerbaycanchr("39")ın dijital egemenliğini güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Çünkü dijital dönüşüm ancak güçlü güvenlik altyapısıyla desteklendiği takdirde sürdürülebilir bir kalkınma modeline dönüşebilir.
Eğitim sistemindeki dijital dönüşüm ise geleceğin insan kaynağına yapılan en önemli yatırımlardan biridir. Okulların güvenli internet altyapısıyla donatılması, son yıllarda yüz binlerce bilgisayarın öğrencilere ulaştırılması, "Dijital Okul" platformunun genişletilmesi, elektronik eğitim hizmetlerinin artırılması ve "Dijital Beceriler" ile "STEAM Azerbaycan" projelerinin başarıyla uygulanması, hedefin yalnızca okulları teknolojiyle donatmak değil, dijital düşünceye sahip yeni bir nesil yetiştirmek olduğunu göstermektedir.
Bütün bunlar göstermektedir ki, "Azerbaycan Cumhuriyetinde Dijital Kalkınmanın Hızlandırılmasına İlişkin 2026-2028 Eylem Planı", birbirinden bağımsız projelerin toplamı değil; kamu yönetiminden ekonomiye, eğitimden inovasyona, yapay zekâdan siber güvenliğe kadar tüm alanları kapsayan bütüncül bir ulusal kalkınma stratejisidir. Bu stratejinin en üst siyasi düzeyde koordine edilmesi ve Dijital Kalkınma Konseyinin Birinci Cumhurbaşkanı Yardımcısı Mehriban Aliyevanın liderliğinde faaliyete başlaması, reformların sistemli, hızlı ve sonuç odaklı biçimde uygulanmasını sağlayacak önemli kurumsal bir adımdır.
Kesin olarak ifade edilebilir ki bugün atılan adımlar yalnızca mevcut ihtiyaçlara cevap vermemektedir. Aynı zamanda Azerbaycanın önümüzdeki on yıllarda rekabet gücü yüksek bir ekonomiye, çağdaş bir kamu yönetimine ve güçlü bir dijital topluma sahip bir ülke olarak konumunu daha da sağlamlaştıracak uzun vadeli stratejik kalkınma vizyonunun temelini oluşturmaktadır.