20 Yanvar – xalqın qürur və qəhrəmanlıq salnaməsi
20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixində həm böyük bir faciə, həm də milli qürur və qəhrəmanlıq rəmzi kimi dərin iz buraxmışdır. 1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Sovet imperiyasının öz dağılmaqda olan hakimiyyətini qorumaq məqsədilə Bakıda və respublikanın bir sıra bölgələrində dinc əhaliyə qarşı həyata keçirdiyi hərbi təcavüz insanlığa qarşı ağır cinayət idi. Bu qanlı hadisə nəticəsində yüzlərlə günahsız insan qətlə yetirilmiş, minlərlə şəxs yaralanmış, xalqın fundamental hüquq və azadlıqları kobud şəkildə tapdalanmışdır.
XX əsrin sonlarında SSRİ-nin daxilində baş verən ictimai-siyasi proseslər, xüsusilə də Azərbaycan xalqının milli azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizəsi imperiya rəhbərliyini ciddi şəkildə narahat edirdi. Xalq öz haqq səsini ucaldır, azad yaşamaq, milli kimliyini qorumaq, suveren dövlət qurmaq istədiyini açıq şəkildə bəyan edirdi. Məhz bu iradəni qırmaq məqsədilə sovet rəhbərliyi hərbi gücə əl atdı. 1990-cı ilin yanvarında Bakıya yeridilən ağır silahlı qoşun hissələri heç bir xəbərdarlıq etmədən dinc insanlara atəş açdı, küçələrdə, evlərdə, nəqliyyat vasitələrində olan mülki şəxsləri amansızlıqla qətlə yetirdi.
20 Yanvar hadisələri təkcə fiziki zorakılıqla məhdudlaşmırdı. Bu, eyni zamanda xalqın mənəvi iradəsini sındırmağa yönəlmiş siyasi terror aktı idi. Lakin sovet ordusunun gözlədiyinin əksinə olaraq, bu qanlı qırğın Azərbaycan xalqını qorxutmadı, əksinə, onun mübarizə əzmini daha da gücləndirdi. Şəhidlərin qanı müstəqillik yolunda tökülən müqəddəs qurban oldu və milli azadlıq hərəkatının zirvəsinə çevrildi.
36 il əvvəl - 1990-cı ilin yanvar ayında Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş 20 Yanvar faciəsi mahiyyət etibarilə insanlığa qarşı həyata keçirilmiş dəhşətli bir terror aktıdır. Bu hadisə təkcə bir xalqın deyil, bütövlükdə bəşəriyyətin vicdanına qarşı yönəlmiş ağır cinayət kimi tarixdə qalmaqdadır. Sovet imperiyasının öz siyasi maraqlarını qorumaq naminə dinc əhaliyə qarşı tətbiq etdiyi bu misli görünməmiş zorakılıq totalitar rejimin əsl simasını açıq şəkildə ortaya qoydu.
Bu terror aktının ən dəhşətli tərəfi ondan ibarət idi ki, qətlə yetirilənlərin böyük əksəriyyəti silahsız, dinc sakinlər idi. Heç bir günahı olmayan yüzlərlə insan xüsusi qəddarlıqla öldürüldü. Həlak olanlar arasında qadınlar, uşaqlar və qocaların olması sovet ordusunun hansı dərəcədə amansız və insanlıqdan uzaq hərəkət etdiyini bir daha sübut edir. Yaralıların xəstəxanalara aparılmasına belə maneələr yaradılır, təcili tibbi yardım maşınları atəşə tutulurdu. Bu faktlar hadisənin təsadüfi deyil, açıq-aşkar terror xarakterli olduğunu göstərir.
20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının ləyaqətini, birlik və həmrəyliyini bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Minlərlə insan həyatını riskə ataraq şəhidlərin dəfn mərasiminə qatıldı, imperiya zorakılığına qarşı öz etiraz səsini ucaltdı. Bu hadisə sübut etdi ki, Azərbaycan xalqı azadlıq və istiqlal naminə hər cür qurban verməyə hazırdır. Məhz bu ruh və iradə 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpasına aparan yolun əsasını qoydu.
20 Yanvar faciəsinə ilk siyasi-hüquqi qiymət Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən verildi. O, Moskvanın Azərbaycandakı nümayəndəliyində verdiyi cəsarətli bəyanatla sovet rəhbərliyini açıq şəkildə ittiham etdi və bu hadisəni Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ağır cinayət kimi dəyərləndirdi. Sonrakı illərdə müstəqil Azərbaycan dövləti tərəfindən 20 Yanvar hadisələrinə dövlət səviyyəsində siyasi və hüquqi qiymət verildi, şəhidlərin xatirəsi əbədiləşdirildi.
Azərbaycan dövləti yarandığı gündən etibarən əhalinin maddi rifahının yüksəldilməsini, sosial müdafiə sisteminin gücləndirilməsini və həssas təbəqələrin dövlət qayğısı ilə əhatə olunmasını prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyən etmişdir. Xüsusilə Vətən yolunda canından keçmiş şəhidlərin ailələrinə göstərilən diqqət və qayğı dövlət siyasətinin əsas humanist mahiyyətini əks etdirir. Bu baxımdan 20 Yanvar şəhidlərinin ailələri daim dövlətin xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır.
20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının müstəqillik uğrunda apardığı mübarizənin ən ağrılı, eyni zamanda ən şərəfli səhifələrindən biridir. Həmin qanlı gecədə şəhid olmuş insanlar xalqımızın azadlıq arzusunun rəmzinə çevrilmiş, onların ailələri isə bu müqəddəs mübarizənin ağır mənəvi və sosial yükünü daşımalı olmuşdur. Azərbaycan dövləti bu ailələrin problemlərinə biganə qalmamış, onların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində ardıcıl və məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirmişdir. Prezident İlham Əliyevin sosial yönümlü siyasəti çərçivəsində şəhid ailələrinin rifahının yaxşılaşdırılması daim diqqət mərkəzində saxlanılır. Bu siyasətin bariz nümunələrindən biri də 20 Yanvar şəhidlərinin ailələri üçün Prezident təqaüdünün təsis edilməsi və məbləğinin mütəmadi olaraq artırılmasıdır.
Bu gün 20 Yanvar şəhidləri Azərbaycanın müstəqillik tarixində ölməzlik qazanmış qəhrəmanlar kimi anılır. Onların xatirəsi xalqımızın yaddaşında daim yaşayır, gənc nəsillərə azadlığın hansı bədəllər bahasına əldə edildiyini xatırladır. 20 Yanvar faciəsi həm matəm, həm də qürur günüdür - çünki bu gün xalqımızın sarsılmaz iradəsinin, milli şüurunun və azadlıq sevgisinin rəmzidir.
20 Yanvar faciəsi Azərbaycan tarixində qara bir səhifə olmaqla yanaşı, eyni zamanda şərəfli və qəhrəmanlıqla yazılmış bir salnamədir. Bu hadisə sübut etdi ki, zor və təzyiq xalqın azadlıq istəyini boğa bilməz. Azərbaycan xalqı 20 Yanvar şəhidlərinin əziz xatirəsinə daim sadiq qalaraq müstəqil dövlətini qoruyur və inkişaf etdirir.
20 Yanvar şəhidlərinin qanı Azərbaycan xalqının azadlıq yolunda ödədiyi ağır, lakin şərəfli bədəl oldu. Bu hadisə sübut etdi ki, zorakılıq və terror heç vaxt haqqı boğa bilməz. Dinc əhaliyə qarşı törədilmiş bu qanlı cinayət xalqın yaddaşında əbədi iz buraxdı və milli şüurun formalaşmasında həlledici rol oynadı.
Bu gün 20 Yanvar faciəsi təkcə matəm günü deyil, eyni zamanda insan ləyaqətinin, azadlıq iradəsinin və milli müqavimətin simvoludur. Şəhidlərin xatirəsi Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi yaşayır və gələcək nəsillərə bir daha xatırladır ki, azadlıq asan qazanılmır. 20 Yanvar - insanlığa qarşı törədilmiş terror aktı olmaqla yanaşı, eyni zamanda zülmə qarşı qalxan xalqın sarsılmaz ruhunun tarixi ifadəsidir.
Mətanət Səfərli
YAP Nəsimi Rayon Təşkilatının əməkdaşı