Qarabağın strateji qalası: Ağdərə Baş planı nələri vəd edir? – ÖZƏL

"Ağdərə şəhərinin Baş planı Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi bərpa və reinteqrasiya siyasətinin təkcə texniki-şəhərsalma sənədi deyil, eyni zamanda güclü siyasi və strateji məzmun daşıyan konseptual mesajıdır".

Bu sözləri Olaylar.az-a açıqlamasında siyasi ekspert Əfsanə İbrahimova deyib. Ekspert bildirib ki, bu plan, ilk növbədə, dövlətin azad olunmuş ərazilərə yanaşmasının müvəqqəti və reaktiv deyil, uzunmüddətli, sistemli və gələcəyə hesablanmış olduğunu nümayiş etdirir. Şəhər ərazisinin genişləndirilməsi, 20 illik perspektivdə əhali artımının proqnozlaşdırılması və kompleks funksional zonaların yaradılması onu göstərir ki, Azərbaycan bu əraziləri sadəcə bərpa etmir, onları yeni sosial-iqtisadi model əsasında yenidən qurur.

"Siyasi baxımdan Ağdərə Baş planı suverenliyin institusional möhkəmləndirilməsi mesajını ehtiva edir. Şəhərsalma, infrastruktur və sosial obyektlərin planlı şəkildə qurulması dövlət idarəçiliyinin bu ərazilərdə tam bərpa olunduğunu və geri dönməz xarakter daşıdığını göstərir. Prezidentin şəxsən Baş planla tanış olması isə prosesə verilən ali siyasi prioritetin göstəricisidir. Bu, həm daxili auditoriyaya - məcburi köçkünlərə və Azərbaycan cəmiyyətinə, həm də xarici aktorlara ünvanlanan açıq mesajdır: Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda dövlətin varlığı təkcə hərbi qələbə ilə deyil, dayanıqlı inkişaf və yaşayış mühiti ilə möhkəmləndirilir", - deyə ekspert əlavə edib.

Ə. İbrahimova qeyd edib ki, strateji aspektdə plan Ağdərənin regional inkişaf zəncirində mühüm halqaya çevrilməsini nəzərdə tutur. Aqroturizm, sənaye və logistika sahələrinin yaradılması şəhəri yalnız yaşayış məkanı deyil, eyni zamanda iqtisadi cazibə mərkəzinə çevirməyi hədəfləyir. Bu yanaşma postmünaqişə dövründə ən böyük risklərdən biri olan "boş ərazi" sindromunun qarşısını almağa yönəlib. İnsanların geri dönüşü yalnız ev tikintisi ilə mümkün deyil; iş yerləri, sosial xidmətlər, təhsil və səhiyyə infrastrukturu olmadan reinteqrasiya davamlı ola bilməz. Ağdərə Baş planı bu baxımdan reinteqrasiyanın sosial-iqtisadi əsaslarını paralel şəkildə qurmağı nəzərdə tutur. Birinci mərhələdə 104 hektarlıq şəhər mərkəzinin inkişafı, məktəblərin, uşaq bağçalarının, xəstəxana və peşə məktəbinin inşası insan mərkəzli planlaşdırmanın göstəricisidir. Bu, əhalinin geri dönüşünü stimullaşdıran ən həlledici amillərdəndir. Çünki postmünaqişə reallığında insanlar təkcə doğma torpağa qayıtmaq istəyi ilə deyil, normal həyat perspektivi ilə hərəkət edirlər. Təhsil, səhiyyə və peşə hazırlığı infrastrukturu uzunmüddətli məskunlaşmanın əsas sütunlarını təşkil edir.
Müasir şəhərsalma modelinin tətbiqi bölgədə sabitlik baxımından da kritik əhəmiyyət daşıyır. Planlı urbanizasiya təhlükəsizlik, sosial nəzarət və iqtisadi aktivliyin balanslı şəkildə inkişafına imkan verir. Xaotik bərpa və ya yalnız kənd tipli məskunlaşma modelləri uzunmüddətli perspektivdə sosial problemlər və iqtisadi durğunluq yarada bilər. Ağdərə nümunəsində isə parklar, bulvar, ictimai məkanlar və işgüzar zonalar cəmiyyətin sosial inteqrasiyasını gücləndirən mühit formalaşdırır. Bu da postmünaqişə cəmiyyətlərində mühüm olan sosial etimadın və gündəlik həyatın normallaşmasına xidmət edir.

"Ağdərə şəhərinin Baş planı Azərbaycanın postmünaqişə dövründə yalnız dağıntıların aradan qaldırılmasına deyil, yeni siyasi-iqtisadi reallığın qurulmasına yönəlmiş strategiyasının bariz nümunəsidir. Bu plan suverenliyin möhkəmləndirilməsi, əhalinin geri dönüşünün təşviqi və bölgədə uzunmüddətli sabitliyin təmin edilməsi baxımından həlledici rol oynaya biləcək kompleks yanaşmanı əks etdirir. Müasir şəhərsalma modeli burada məqsəd deyil, vasitədir - əsas məqsəd isə azad olunmuş ərazilərin canlı, funksional və davamlı Azərbaycan şəhərlərinə çevrilməsidir", - deyə ekspert sonda vurğulayıb.

Lamiyə Cəbrayılova